Fikri Sağlar, başörtüsü ve CHP

Eski Devlet ve Kültür Bakanı ve milletvekili, CHP üyesi Fikri Sağlar’ın bir televizyon programında “Türbanlı hakim karşısına gittiğimde adaleti savunacağı konusunda kuşkum var. Bazıları militanca ve ideolojik takıyor. Bununla mücadele edilmeli,” ifadelerini kullanması, başörtüsü meselesini yeniden siyasetin gündemine soktu. Sağlar hakkında “halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama” suçundan soruşturma başlatıldı.

• Türkiye’de başörtüsü tartışması: 12 Eylül 1980 darbesi sonrasında çıkarılan “kamuda kılık kıyafet yönetmeliği” ile kamu çalışanlarının başörtüsü takması yasaklandı. 28 Şubat post-modern darbe sürecinde başörtülü kadınlara yönelik yasaklar zirve yaptı. Başörtülü öğrenciler üniversitelere alınmadı, ikna odalarında örtülerini çıkarmaları konusunda baskıya maruz kaldı. 1999 yılında ilk başörtülü milletvekili seçilen Fazilet Partili Merve Kavakçı’nın TBMM Genel Kurulu’nda yemin etmesi engellendi. AK Parti’nin hükümete gelişi de yasaklarda ani bir yumuşama sağlamazken 2007’de YÖK yönetimindeki değişimle üniversitelerdeki yasağın kalkmasının önü açıldı. 2013’teki yasal düzenlemeyle kamu personelleri için uygulanan yasak kaldırıldı. Aynı yıl, 4 AK Partili kadın milletvekili başörtüsüyle TBMM Genel Kurulu’na katılım sağlamaya başladı. Deniz Baykal yönetimindeki ana muhalefet partisi CHP’nin başörtüsü konusundaki yasakçı bakışı ise Kemal Kılıçdaroğlu’nun “yeni CHP” söylemiyle özgürlükçü bir çizgiye kaydı.
   
• “Bir Başkadır” etkisi ve kadınların hayatı: Geçtiğimiz aylarda Netflix’te yayına giren Bir Başkadır adlı dizi, “şehirli seküler” bir kadının “taşralı başörtülü” başka bir kadına karşı hissettiği önyargıyı ve karmaşık hisleri yansıtıyordu. Dizi, toplumun farklı çevrelerinden insanların kendilerine bir ayna tutmasını sağlamış, başörtüsü meselesini siyasi bağlamdan ayırarak konunun sosyolojik bir gerçeklik olduğunu hatırlatmıştı. Oysa bu son tartışma, konuyu yeniden siyasi bağlamın bir parçası hâline dönüştürdü. Başörtüsü tartışmalarının din, vicdan ve hayat tarzı özgürlüğünü kadınların hayatı üzerinden tartışmaya açtığı, başörtülü bir kadınla benzer inanç veya ideolojideki bir erkeğin hayatını ise hiç etkilemediği yine atlandı.
   
• Erdoğan’dan tepki: Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Sağlar’a “bu zat artık bu çağda yaşamıyor, çok gerilerde kaldı” ifadeleriyle tepki gösterdi. “Bu ne yazık ki CHP zihniyetinin faşizan anlayışının geçmişte olduğu gibi bugüne yansımasıdır.” diyen Erdoğan, “Eğer tarlada çiftçi olursan başörtüsü meşrudur. Ama bir üniversitede olursan başörtüsü yasaktır. Böyle bir mantık vardı. İnsanın giyimine kuşamına göre değerlendirmeye kalkacak olursak bunu bir defa kalkıp da bir demokrasi, fikir ve inanç özgürlüğü olarak anlatmak mümkün değildir.” ifadelerini kullandı. Erdoğan’ın “Öyle kalkıp da Bay Kemal yanına iki tane başörtülü alıp bununla milleti aldatma sürecini de bir kenara bıraksın. Geçin o işleri.” cümlelerinden sonra başörtülü CHP Parti Meclisi üyesi Sevgi Kılıç için “vitrin mankeni” benzetmesi yapması tepki topladı.
   
• Kılıçdaroğlu’ndan tepki: CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu, Sağlar’a “Böyle bir ayrımcılığı asla kabul etmiyor ve doğru bulmuyorum. Çağın neresindeyiz biz? Kişi başörtüsü takar takmaz. Bu onun tercihidir,” ifadeleriyle tepki gösterdi. Başörtüsü tartışmasının gündemden çıkması gerektiğini savunan Kılıçdaroğlu, Erdoğan’a da “Ne demek vitrin mankeni? Dönüp bir kendisine baksın bakalım. Ben Erdoğan’ın bütün başı örtülü kadınlardan açık ve net özür dilemesini bekliyorum,” sözleriyle yüklendi.
   
• Sağlar’ın cevabı: Eleştirilerin ardından “düşüncelerinin bağlamdan kopartılarak çarpıtıldığını” ifade eden Sağlar, “Türban ile ilgili eleştirilerim herhangi bir inancı aşağılamaya ya da küçük düşürmeye yönelik değil, türbanı kullanarak İslam dinini siyasal amaçlarına alet edenlere yöneliktir,” cümleleriyle kendini savundu.
   
• Kimlik politikalarına sıkışmak: Türkiye’de sayısal olarak çoğunluktaki muhafazakâr insanların, konjonktürün değişmesi hâlinde kendilerine yönelik yasakçı zihniyetin yeniden egemen olması konusunda endişeleri bulunuyor. CHP yönetimi bunun farkında olduğunu söylemleriyle belli etse de parti içindeki aykırı sesler muhafazakâr kitlelerdeki endişenin giderilememesine sebep olabiliyor. Siyaseten etkili her bireyin “Yaptığım muhalefet, muhalif olduğum şeyi güçlendiriyor mu, zayıflatıyor mu?” sorusunu kendisine daima sorması gerekiyor. Aksi hâlde, Türkiye gazetesi yazarı Prof. Dr. Kemal İnat’ın Sağlar’a sorduğu, “Söylediklerinizden, başörtülü birinin sizin zihniyetinize sahip bir hâkim karşısına çıktığında o hâkimin “adaleti yerine getireceği konusunda kuşku duyması” gerektiğini mi anlamamız gerekiyor?” sorusu, uzun bir süre daha sorulacağa benziyor.