Fransa’da yerel seçimler: Cumhurbaşkanlığı yarışı öncesi bir genel prova

Yerel seçimler doğaları gereği yerel dinamiklere ve adayların kişisel özellik ve sundukları önerilere bağlıdır. Ancak yarı başkanlıkla yönetilen ve 2027 yılının ortalarında cumhurbaşkanlığı seçimlerine gidecek Fransa için geçen hafta sonu yapılan belediye seçimleri ulusal siyasetinin gidişatını gösteren bir barometre işlevi gördü. 

Özellikle Paris, Marsilya, Lyon, Lille gibi büyük şehirlerde solun lehine sonuçlar ve 2002’den beri oyunu ulusal düzeyde sistematik bir şekilde artıran radikal sağın kalesi olarak görülen kuzeydeki Nord-Pas-de-Calais bölgesinde ve Akdeniz kıyısında elde ettiği ilerlemeye rağmen yerelde iktidar kurmakta zorlanması 2027’deki cumhurbaşkanlığı ardından milletvekilliği seçimleri için Fransa ulusal siyasetinin gideceği yöne dair ipuçları sundu. 

• Yaklaşık 35.000 belediyede belediye başkanlığı ve meclis üyelikleri için yapılan seçimlerde her ne kadar ulusal düzeyde partilerin elde ettikleri oy oranlarını net yüzdeliklerle ifade edemesek de hızlıca yapılacak bir hesapla, merkez sağ bileşenlerin belediyelerin yaklaşık %43-44’ünü, sol blokun %31-32’sini, ve aşırı sağın da % 6-7’sini kazandıklarını gördük. 

Bu görüntü, Fransa’daki klasik güç dağılımını teyit etmiş oldu; sol büyük şehirleri korurken, merkez ve sağ blok yerel düzeyde en geniş belediye ağına sahip olmaya devam etti. Aşırı sağın ise küçük yerleşimlerde ilerlemiş olsa da hâlâ sınırlı bir yerel kurumsallaşma kapasitesine sahip olduğu anlaşıldı. 

15-16 Mart hafta sonu yapılan ilk turdan sonra özellikle Macron’un Renaissance partisi yerelde geçmişten beri süre gelen yerleşikliğini koruyan merkez sağ merkez sağın aksine yerel örgütlenmesinin ne kadar cılız olduğunu teyit etti ve iki tur arasındaki ittifak görüşmelerinde etkisiz kaldı. 

Öte yandan seçimlerin hemen arifesinde bizzat cumhurbaşkanı tarafından radikal ve aşırı ilan edilen solun içinde de uzun süredir tartışma yaratan Jean-Luc Mélenchon’un La France Insoumise (LFI) (Boyun Eğmeyen Fransa) hareketi etkili kampanyasıyla özellikle solun merkezi Sosyalist Parti’yi ittifaka zorladı. 

Ulusal düzeyde 2002’den beri yükselişiyle gündemde olan son iki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde, milletvekili seçimlerinde ve Avrupa Parlamentosu seçimlerinde elde ettiği başarılarla Fransa siyasetinin odağına yerleşen aşırı sağ ise beklenenin aksine, toplamda oylarını artırmaya devam etse de, ulusal düzeyde yelkenini doldurduğu popülizm rüzgarını seçmenle baş başa kaldığı yerel düzeyde, özellikle orta ölçekli ve büyük şehirlerde estiremedi. 

Özetle, tüm siyasi parti ve hareketler için 2027’deki cumhurbaşkanlığı seçimleri öncesi gerçekliğe yakın bir kamuoyu yoklaması olan 2026 yerel seçimlerinin net bir kazanını olmadı. Herkes kendini başarılı bulup seçmenlerinin önünde zaferini ilan etti ancak ortaya çıkan manzara tek bir partinin ya da blokun başarısından ziyade, hiçbir siyasi aktörün hegemonya kuramamış olduğu şeklinde belirdi ve tıpkı son iki yıldır çok sayıda siyasi krizi doğuran parlamentonun parçalı yapısı, bir başka ifadeyle seçmenin bölünmüşlüğü teyit edilmiş oldu.

Seçimlerin görünürdeki kazananı büyük şehirleri elinde tutmayı başaran Sol İttifak oldu. 2001’de seçilen Bertrand Delanoe ve 2014’ten beri kenti yöneten Anne Hidalgo’nun ardından Sarkozy döneminin etkin isimlerinden hali hazırdaki Kültür Bakanı Rachida Dati (%41,52) ve aşırı sol aday Sophia Chikirou (%7,96) karşısında %50,52 oy oranıyla Emmanuel Grégoire Paris’i Sosyalist Parti’de tutmayı başardı. 

Seçimin en çok konuşulan kentlerinden Marsilya’da da solun ortak adayı Benoît Payan, sağ bileşenler ve aşırı sağ karşısında %54,34’le belediye başkanı seçildi. Solun büyük şehirlerdeki başarısı Lyon, Lille, Strasbourg, Montpellier gibi kentlerde de izlendi. Büyük şehirlerde elde edilen bu başarı ilk bakışta solu görünürde yerel seçimlerin yıldızı gibi göstermiş olsa da tablo daha yakından incelendiğinde, Sosyalist Parti, Boyun Eğmeyen Fransa, Yeşiller ve Komünist Parti’den oluşan solun bu seçimlerdeki asıl sorununun seçim kazanmakla ilgili olmadığı, seçimleri nasıl kazanacağı konusunda ortak bir strateji geliştirememek, başka bir ifadeyle mütemadiyen yaşadığı ittifak krizleri olduğu görülüyor. 

Nitekim seçim sürecinin en tartışmalı başlığı, Sosyalist Parti ile Jean-Luc Mélenchon liderliğindeki radikal sol hareket La France Insoumise arasındaki ikinci tur ittifaklarıydı. Bu ittifaklar bazı şehirlerde seçimi kazandırırken başka yerlerde sol seçmenin bir kısmının sandığa gitmemesine hatta sağ adaylara yönelmesine neden oldu.

Sosyalist Parti, Gazze savaşı sonrasında İsrail’in tutumu konusundaki tavrı karşısında La France Insoumise (LFI)’den daha önce “kabul edilemez antisemitik ifadeler” olarak nitelendirdiği söylemlerine açıklık getirmesini talep etmişti. Sosyalistler ilk turun ardından bu karardan geri adım attılar ve parti lideri Olivier Faure, Boyun Eğmeyen Fransa hareketinin lideri Jean-Luc Mélenchon ile hareketin yerel düzeydeki seçilmiş temsilcileri arasında bir ayrım yapılması gerektiğini vurgulayarak, kendi partisinin yerel örgütlerinin ittifak yönündeki tercihlerini desteklediğini ifade etti. 

Mélenchon’un hareketinin daha ilk turdan birçok büyük şehirde ya birinci sıraya yerleşmeyi ya da ikinci tur dengelerini belirleyecek kilit bir konum elde etmeyi başarması, Sosyalist Parti’nin seçimleri kazanabilmek için LFI ile ittifaka zorladı. Bu da solun geleneksel ayrışmasının merkezinde olan soruyu tekrar gündeme getirdi: Birlik olmak seçim kazanmak için mi yoksa ortak bir kimliği korumak için mi gerekli? Bu soru, 2027 cumhurbaşkanlığı yarışına da doğrudan uzanan derin bir siyasi tartışmanın başlangıcı oldu. 

2026 yerel seçimleri ulusal siyasette popülist rüzgarı arkasına alan ve giderek genişleyen aşırı sağcı Rassemblement National’in (Ulusal Birlik), Fransa siyasetindeki yükselişinin sınırlarını da ortaya koydu. Parti, küçük belediyelerde ve kendi bölgesel kalelerinde ilerlemeye devam etse de, orta büyüklükteki kentlerde beklenen kurumsal sıçramayı gerçekleştiremedi. Bu tablo, RN’nin ulusal düzeyde güçlü bir toplumsal destek tabanına sahip olduğunu ancak bu desteği yerel yönetim kapasitesine dönüştürmekte hâlâ zorlandığını gösteriyor. 

• Başka bir ifadeyle, RN seçmen mobilizasyonu açısından büyüyen bir siyasi aktör olmaya devam ederken, yerel düzeyde kalıcı bir yönetim ağı kurma konusunda henüz tam anlamıyla kurumsallaşmış değil.

Parti büyük şehirlerde, (örneğin Nice gibi) sınırlı başarı elde ederken, güçlü olduğu bölgelerde mevcut kalelerini korumakla yetindi. Bu durum ulusal popülerliğin, yerel yönetim kapasitesine otomatik olarak dönüşmediği gerçeğini ortaya koydu. Yerel seçimler, parti örgütlenmesi, aday profili ve yönetim deneyimi gibi faktörlerin belirleyici olduğu bir alan olduğu için aşırı sağın seçmen desteğini artırmasına rağmen belediye sayısını aynı hızla büyütememesi sonucunu doğuruyor. 

Bu tablo elbette aşırı sağın zayıfladığı anlamına gelmiyor. Yerel düzeyde sınırlı kalmasına rağmen ulusal düzeydeki popülerliği süren bu siyasi hareket, cumhurbaşkanlığı seçimlerinde hâlâ ciddi bir rakip olmaya devam ediyor. Ne var ki RN’nin yerel yönetim deneyimi ve kadro kapasitesi gibi unsurlar partinin “yönetebilirlik” algısını belirleyecek temel bir sınav olmaya da devam ediyor. 

Kazananı olmayan bu seçimlerde, 2024 erken milletvekili seçimlerinden beri ardı ardına siyasi krizlerle boğuşan Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un partisi Renaissance ise seçimlerin kaybedeni ilan edildi. Macron hareketi 2017’den bu yana ulusal düzeyde güçlü bir siyasi aktör olmayı başarsa da yerel seçimler, bu hareketin hâlâ kalıcı bir yerel örgütlenme kuramadığını bir kez daha gösterdi. Bu durum büyük ölçüde hareketin doğasından kaynaklanıyor.

Macronizm bir ideoloji ya da geleneksel parti yapısı etrafında değil, bir lider ve bir reform programı etrafında şekillendi. Bu model ulusal seçimlerde etkili olurken yerel siyasetin gereği olan, uzun vadeli kadro yetiştirme ve yerel ağlar kurma kapasitesini geliştiremedi. Hâlâ oldukça genç bir yaşta olan Macron’un cumhurbaşkanlığı sonrası siyasi geleceği bakımından partisinin bu durumu bir kenara not edilmesi gereken bir unsur olarak karşımızda duruyor. 

Öte yandan 2026 yerel seçimleri merkez sağın UMP gibi köklü partilerinin bıraktığı mirastan hâlâ yararlandığını da gözler önüne serdi. Zira yerel siyasetin kendine özgü dinamikleri, merkez sağ siyasetçilerin geçmişten kalan yerel örgütlenmeyle olan bağları ve bu bağlar etrafında örülen toplumsal ilişkiler ve çıkar dinamikleri ulusal düzeyde hayli gerileyen merkez sağın yerelde aday odaklı kampanyalarla varlığını sürdürmesini sağladı. 

Ne var ki merkez sağın hem söylem hem uygulamada giderek aşırı sağa yaklaşması gerçeği de göz ardı edilmemeli. Bu durum yereldeki ittifak dinamiklerini etkileyen bir parametre olarak da karşımıza çıktı. Merkez sağ bileşenlerinin geçmişteki merkez sağ partilerin yerelde bıraktıkları miras sayesindeki varlıklarının Macron’un Renaissance'ı gibi hareketlerin örgütsel yapısındaki kurumsal zayıflık nedeniyle ulusal düzeyde bir etkiye sahip olamayacağını ve 2027 seçimleri yaklaşırken Fransız siyasetinde merkez alanın giderek daralabileceğini gösteriyor. 

2026 yerel seçimlerinin belki de en önemli göstergelerinden biri, katılım oranının düşük olmasıydı. Sandığa gitme oranı birinci turda %57,17, ikinci turda ise %57,85 olarak ölçüldü. Bu durum pek çok siyaset bilimci, sosyolog ve alanla ilgili gazeteci ve entellektüeller tarafından son iki yılda sandığa alışılmıştan fazla çağrılan Fransız seçmenlerin seçim yorgunluğu olarak değil, siyasete yönelik daha derin bir mesafenin işareti olarak değerlendiriliyor. 

• Fransa’da son yıllarda seçimlere katılım oranı düzenli olarak düşüyor. Bu eğilim özellikle Avrupa seçimlerinde ve yerel seçimlerde daha belirgin hale geliyor. Seçmen davranışındaki değişim, siyasetin temsil kapasitesine duyulan güvenin zayıflamasıyla yakından ilişkili. Bu nedenle düşük katılım, bir teknik veri olmaktan çok, demokratik sistemin işleyişine dair bir uyarı sinyali olarak karşımızda duruyor.

2026 yerel seçimleri Fransa’da mevcut güç dengelerini yeniden üretirken aynı zamanda siyasal sistemin yapısal kırılganlıklarını görünür kıldı. Siyasi rekabetin artık kalıcı biçimde parçalanmış bir zeminde yürüdüğünü ortaya koyan yerel seçimler, solun ittifak arayışları, aşırı sağın kurumsallaşma sınavı ve merkez siyasetin örgütsel zayıflığı gibi başat tartışma konularını derinleştirdi. 

Öte yandan parçalı parlamenter yapı ve düşen katılım oranları birlikte düşünüldüğünde, Fransa’da önümüzdeki dönemde temsil ve meşruiyet tartışmalarının etrafında şekillenecek yapısal bir siyasi dönüşümün kapıda olduğunu öngörmek mümkün. Dolayısıyla yerel seçimler, sonuçlarından çok ortaya çıkardığı belirsizlikle, 2027 cumhurbaşkanlığı seçimlerinin zorlu ve rekabetçi bir siyasi ortamda, son derece hoşnutsuz bir seçmen kitlesiyle gerçekleşeceğinin habercisi oldu.