Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun bu yılki toplantısı&nbsp;22-28 Eylül tarihleri arasında “Güveni yeniden tesis etmek, dönüşümü yönetmek: Herkes için sonuç üreten BM” temasıyla örgütün genel merkezi New York’ta, 150’den fazla devlet ve hükümet başkanının katılımıyla düzenlendi.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Toplantının teması için, 11 Eylül saldırılarından beri liberal uluslararası düzenin her geçen yıl daha çok krizle sınandığı yokuş aşağı giden bir sürecin kibarca adını koyan ve kurumların yeniden işlerlik kazanmasına dair cılız bir umudun fısıldandığı özenli bir başlık seçilmiş.&nbsp;</li></ul>Kurallara, kurumlara, açık ekonomi, çok taraflılık ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanan bir düzen olarak tarif edilen liberal uluslararası düzen, bu düzeni bizzat inşa eden ve Soğuk Savaş sonrasında diğer devletleri sisteme dahil olmaya ikna eden ABD’nin başta kendisinin altını oyduğu köhne bir yapı hâline geldi. Donald Trump’ın ikinci dönemiyle birlikte uluslararası ilişkilerde baskın yöneticilerin ön plana çıkması ve geleneksel diplomatik araçların ve yöntemlerin devre dışı bırakılması kurumların çalışmasını sistematik bir şekilde bloke etti.&nbsp;Ne var ki devletlerin iradesi ve katılımıyla kurulan uluslararası örgütler İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana kendi alanlarında uzmanlaşmış bürokratik kurumlara dönüşürken aynı zamanda türlü çeşit meseleyle uğraşmalarının sonucunda devletlerden görece bağımsız birer kimlik de inşa edebildiler. Bu nedenle söz konusu örgütler, BM Genel Kurul toplantısı gibi her uygun fırsatta dünyaya “yıkılmadım, ayaktayım” mesajını vermek için çaba sarf ediyorlar.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bu yılın temasını da bir adım geri çekilip bu çerçevede okumakta yarar var. Her ne kadar Genel Kurul’a dair medyada öne çıkan devlet başkanlarının konuşmaları olsa da bu yılki tema özellikle kurumun kendi dönüşümüne de odaklandı.&nbsp;</li></ul>Zirvenin merkezinde bu yıl da Ortadoğu’da yaşanan kriz ve çatışmalar&nbsp;yer aldı; Gazze’deki savaş, Batı Şeria’daki durum, iki devletli çözüme ilişkin tartışmaların yanında İran’la yaşanan çatışmanın yarattığı gerilimler ve petrol fiyatlarını yükselten Hürmüz Boğazı’nın abluka altına alınması ihtimali gündemi belirledi.&nbsp;Önceki yıllara göre gündemdeki ağırlığını göreli olarak yitirse de özellikle Avrupa güvenliği ve Transatlantik ittifak için başat bir konu olmaya devam eden Ukrayna Savaşı Zelenski’nin Ukrayna’nın Rusya’ya yönelik saldırılarını savunan konuşması ve BM’nin barış için daha somut adımlar atması yönündeki çağrılarıyla yerini aldı. Geçici devlet başkanı Delcy Rodriguez’in, henüz tarih vermeden Venezuela’da ilerleyen dönemde seçim yapılacağını duyurması üstü biraz tozlanmış Latin Amerika gündemini de uluslararası sisteme hatırlattı.&nbsp;Bu “somut” başlıkların ötesinde 2026 yılının ana teması kapsamında BM'nin mevcut küresel koşullara uyarlanması ve çok taraflı sistemin güçlendirilmesi&nbsp;en önemli konu olarak ortaya çıktı. Donald Trump, ABD’nin BM’ye yaptığı katkının azaltılmasını ve örgüt bünyesindeki bazı pozisyonların kaldırılmasını savunurken örgüt iç reformunu ve finansmanını uzun yıllardır odaklandığı sürdürülebilirlik kavramıyla gerçekleştirmeyi hedeflediğini vurguladı.&nbsp;Söz konusu reform girişimi, ABD gibi başat ancak artık oldukça gönülsüz aktörlere bel bağlamaktan çıkıp dünyanın coğrafi ve demografik temsilinin örgüt içinde yeniden tanımlanmasını tartışmaya açtı. Örneğin Afrika ülkelerinin desteklediği bir karar tasarısı, kıtaların büyüklüklerini daha gerçeğe yakın yansıtan haritalar lehine Mercator projeksiyonundan vazgeçilmesini önerdi.&nbsp;Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın da Güvenlik Konseyi’ndeki (GK) daimi üye statüsüne öteden beri yaptığı eleştirileri bu yönde güncellediği gözlendi. Genel Kurul’daki konuşmasına Güvenlik Konseyi’ne yeni daimi üyeler eklemektense hiçbir devletin uluslararası toplumun çoğunluğunun iradesini tek başına engelleyemeyeceği bir düzen kurma önerisinde bulunan Erdoğan, örgütün bu hâliyle Ukrayna Savaşı ve Gazze meselesi gibi çatışma alanlarında işlevini yerine getiremediğini bir kez daha vurguladı.&nbsp;Bütün bunlara ek olarak başta Avrupalı liderlerin dikkat çektiği çok taraflılık olgusu ve tüm yılgınlıklara rağmen uluslararası hukuka ilişkin inancın tazelenmesi yönünde yapılan çağrılar mevcut diplomasi araçlarının son derece yüzeysel çalıştığını hatırlattı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Özellikle İran savaşıyla derinleşen enerji krizinin yarattığı ekonomik kırılganlık, herkese aynı gemide olduklarını hatırlatan iklim kriziyle hiçbir devletin tek başına mücadele edemeyeceği gerçeği ve henüz hiçbir ulusal hukuk sisteminin hazırlıklı hale gelemediği yapay zeka devriminin nasıl yönetileceği gibi konular çok taraflı kural, norm ve prosedürlerin üretilmesi gerekliliğini açıkça dayattı.&nbsp;</li></ul>Örgütün kendi iç reformunu tartışırken söz konusu ana başlıklardaki çok taraflılığı vurgulayan tavrını 2026 zirvesi boyunca Trump’ın ABD’sinin tamamen karşı kutbunda&nbsp;bir pozisyon belirleyen Avrupalı liderler destekledi. Özellikle Fransa Cumhurbaşkanı Macron, görev süresinin sonuna yaklaşırken diğer liderlere nazaran daha rahat bir tutum sergileyebildi ve Trump karşısında sesini yükseltirken dikkatli davranan yaşlı kıtanın meramını özetledi.&nbsp;Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’ndaki devlet başkanı sıfatıyla yaptığı son konuşmasında, “yeni bir barbarlık çağı” olarak tanımladığı döneme karşı çok taraflılığı ve uluslararası hukuku güçlü biçimde savunan Fransa Cumhurbaşkanı, konuşmasıyla kendisinden yalnızca birkaç saat önce kürsüye çıkan Donald Trump’ın yaklaşımının karşısında duran bir söylem ortaya koydu. BM’nin yanında “dik durma” ve “orman kanununa” karşı uluslararası düzeni savunma çağrısı yapan ve kolektif eylemi savunan Macron, Rusya ve Ukrayna’daki enerji altyapılarına yönelik saldırılara moratoryum uygulanması, petrol fiyatlarındaki yükseliş karşısında G7 ülkelerinin ortak bir tutum sergilemesi gibi somut önerilerin yanı sıra Avrupa’nın güvenliğinin ABD’ye mahkum edilmemesi için yeni teknolojiler ve özellikle yapay zeka alanında, altyapı ve finansmanın ortaklaşa kullanılmasına dayanan daha güçlü bir Avrupa bağımsızlığına çağrı yaptı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Özetle Macron’un defalarca alkışlanan ve çok taraflılık, adalet ve uluslararası hukuku öne çıkaran konuşması, Trump’ın uluslararası kurallara ve Batı’da yakın zamana kadar geniş ölçüde ortak kabul gören değerlere yönelik sert çıkışının adeta tersine çevrilmiş bir yansıması niteliğindeydi.&nbsp;</li></ul>Günümüzün uluslararası politikasında esen sert rüzgarların uğultusu içinde çok taraflılığın, normların, ortak prosedürlerin ve örgütsel işlevselliğin özlemini çeken liberal dünya için en azından görünür bir gelecekte liderliğinin ömrünü tamamlayan Macron’un bu kitabın ortasından yaptığı konuşma BM gibi örgütlerin “yıkılmadım, ayaktayım” mesajına güçlü bir çerçeve çizdi.&nbsp;Trump’ın&nbsp;BM kürsüsünde yaptığı ve sözüm ona dünyaya seslendiği konuşmasındaki ana tema ise kendisiydi. Gerek başta Kanada olmak üzere müttefiklerinin egemenliğine yönelik saygısızlığı, diplomasi yerine güç kullanımına yaptığı vurgu ve iklim krizi konusunda bu alanda faaliyet gösteren bilim insanları ve bilimsel çalışmalara yönelik küçümseyici tavrı BM’nin gereksizliği ve köhneliğine ilişkin kanaatinin somut bir yansımasıydı. Kendisini öven ifadelerle dolu hitabının bir bölümünü yine de hâlâ pek destek görmeyen İran’daki askerî müdahalesine ayırmak zorunda kaldı ve bir kez daha konuya ilişkin çelişkili ve afaki ifadeler kullanarak ABD’de Kasım ayında yapılacak ara seçimlerin sonrasında olası bir anlaşmaya varılabileceğini dile getirdi.İklim değişikliği ve sürdürülebilirlik temalarını 2026’nın geneli için ana gündem olarak belirleyen BM’nin arzuladığı reforma yaklaşıp yaklaşamayacağı mevcut GK sisteminde ve örgüt finansmanının gerçekliliği göz önüne alındığında elbette sorgulanmayı hak ediyor. Ancak 2026 toplantısı, örgütün kuruluşundaki ve sonraki işleyişindeki temel aktörlerden biri olan ABD’nin Trump kanalıyla dünyaya verdiği muğlak, tekinsiz ve öngörülemez mesajlar karşısında dünyanın rahatsızlığını da ortaya açıkça koyuyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ayrıca, 11 Eylül’den beri devletlerin her türlü izleme ve denetleme aracıyla giderek güçlendiği buna bağlı olarak merkezileşmenin, otoriter yönetim anlayışlarının yaygınlaştığı, toplumsal krizler karşısında naçar kalan liberal demokratik düzenin içinde yurttaşların tepkilerini aşırılık yanlısı ya da popülist partilere yönelerek verdikleri bir dönemin de artık sonuna yaklaşıldığının emarelerini görmeye başlıyoruz.&nbsp;</li></ul>Nitekim çok taraflılık arayışları giderek somut girişimlere dönüşmeye başladı. Örneğin AB, Kanada, Avustralya, Japonya, Yeni Zelanda, Güney Kore ve Birleşik Krallık’ın demokratik orta güçler olarak biraraya geldikleri D7 ittifakı önerisi; Polonya, Macaristan, Çekya ve Slovakya’dan oluşan Visegrád Grubu’nun (V4) Hindistan’la, Eylül 2026’nın sonunda stratejik bir yakınlaşmayı resmen ilan etmesi ve BMGK’nın 81. oturumu marjında düzenlenen ilk “V4 + Hindistan” bakanlar toplantısında, Orta Avrupa’nın dört ülkesinin Hindistan’ın BM Güvenlik Konseyi’nde daimi üyelik adaylığına kolektif olarak destek vermesi uluslararası ilişkilerin geleceğini etkileyebilecek dikkate değer girişimler olarak değerlendirilebilir.Somut meseleler karşısında tatmin edici çözümler sunamayan yönetimlerin nereye kadar destek bulmaya devam edecekleri, Trump gibi yöneticilerin dünya siyasetine ne zamana kadar yön verebilecekleri artık giderek daha sık sorulan sorular hâline geliyor. BM’nin Genel Kurul salonu bu tür sorular ve muhtemel çok taraflı yanıtlar için devletlerin biraraya gelmesini sağlayan araçlardan yalnızca biri. İleride uluslararası sistemin dönüşümü BM’yi nasıl şekillendirir, bu kurumun varlığına ilişkin nasıl bir etki yaratır, bugünden kestirmek güç ancak şimdiden BM’nin ortaya attığı dönüşümün özellikle orta büyüklükteki devletlerin çok taraflılık arayışlarıyla beraber şekillendiğini ve kolektif norm ihtiyacının söz konusu dönüşümün ana dinamiklerini belirlediğini söylemek mümkün görünüyor. &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;

Her perşembe yerel ve ulusal politikadan en kritik meseleleri ele alarak derinlemesine inceliyor, bağımsız bir tutumla alanında uzman akademisyenlere mikrofon uzatıyoruz.

Türkiye'yi yakala, dünyayı anla.

Spektrum

ABD’nin giderek altını oyduğu liberal uluslararası düzen içinde BM, kendi işlevini ve temsil gücünü yeniden tanımlamaya çalışıyor. 2026 Genel Kurulu, örgütün dönüşümünün orta büyüklükteki devletlerin çok taraflılık arayışları ve giderek belirginleşen kolektif norm ihtiyacıyla birlikte şekillendiğini gösterdi.

BM Genel Kurulu toplantısının ardından: Dönüşümü yönetmek mümkün mü?

Modern siyasette nadir görülen bir davranış olan siyaseti bırakma eyleminin Avrupa’daki sembol isimlerinden Lionel Jospin, geçen hafta, 23 Mart Pazartesi günü, 88 yaşında hayatını kaybetti.&nbsp;Tarihe geçecek 2002 Fransa Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Sosyalist Parti’nin adayı olarak yarışa giren Jospin, yaklaşık bir puanlık farkla ikinciliği Front National’in lideri aşırı sağcı Jean-Marie Le Pen’e kaptırarak ikinci tura kalamadı. Bu başarısızlığın tüm sorumluluğunu üstlenerek siyasetten çekildi.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">2002’de siyasetten çekilmiş ve son yirmi yılda siyasetin aktif bir aktörü olmamış olsa da Fransa soluna bıraktığı miras göz önüne alındığında vefatıyla bile Fransa siyasetinde güncel tartışma konularını canlandıran bir siyasi figür olarak anımsanacak.&nbsp;</li></ul>2024 yılında Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un meclisi feshetmesi üzerine ülkenin erken seçime gitmesiyle&nbsp;solun elde ettiği sonuçlar ve Mart 2026’daki belediye seçimleri sırasında solun içindeki tartışmalar, Lionel Jospin’in solu biraraya getirme çabalarını ve solun içindeki ayrışmaların tıpkı 2002 seçimleri sırasında olduğu gibi anayasal demokrasiyi tehdit edecek sonuçların ortaya çıkmasına kadar türlü sorunları tetikleyebileceği gerçeğini gündemde tutmaya devam ediyor.&nbsp;Eski başbakanın ölümü tam da bu önemli meselelerin üzerine tekrar ışık tuttu. Başka bir ifadeyle, hayata veda ederken bile Jospin Fransa, solun çarpıcı parçalanmışlığına ve birarada hareket edilmesinin mutlak gerekliliğine son kez dikkat çekmiş oldu. Nitekim, bugün solun en dikkat çekici liderlerinden olan Jean-Luc Mélenchon, Les Invalides’de düzenlenen anma töreninin davetli listesinde başlangıçta yer almadı. &nbsp;Tepkiler üzerine Élysée tarafından son dakikada davet edilse de Mélenchon davetin çok geç ulaştığını belirterek törene katılmadı. Ardından yayımladığı metinde Boyun Eğmeyen Fransa’nın lideri, Jospin’e hitaben “Sevgili Lionel, davet edilmediğimi öğrenince üzüldüm; senin böyle bir dışlayıcı sertliği onaylayacağını sanmıyorum”&nbsp;ifadelerini kullandı.Ölümüyle Fransa solunun içindeki köklü tartışmaları kristalize eden Jospin, aslında solu biraraya getirerek iktidar yolunu açan, 1997 seçimleriyle kazanılan zafer neticesinde solun seçmenlerine söz verdiği pek çok reformu hayata geçirmesini sağlayan bütünleştirici bir liderdi. Tam da bu nedenle gençlik yıllarında Troçkist olan zamanla sosyal demokrat bir çizgiye doğru evrilen tecrübeli siyasetçi, bugün solun tüm liderleri için temel bir dayanak oldu.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Başka bir ifadeyle, günümüz Fransa solunun önde gelen liderleri bir bakıma Lionel Jospin’in mirasçılarıdır. Boyun Eğmeyen Fransa hareketinin lideri ve Jospin hükümetinin eski bakanı Jean-Luc Mélenchon, Sosyalist Parti'nin halihazırdaki genel sekreteri Olivier Faure ve Sosyalist Partinin eski lideri ve eski cumhurbaşkanı François Hollande bunlar arasında sayılabilir.&nbsp;</li></ul>Jospin, 1997 yılındaki milletvekili seçimlerinde çevrecileri, komünistleri ve Sosyalist Parti’nin tüm akımlarını biraraya getiren bir sol ittifakın mimarı oldu. “Çoğul sol”&nbsp;(la gauche plurielle) olarak adlandırılan bu ittifak parlamento seçimlerini kazandı. Solun bu başarısı sonucunda cumhurbaşkanı Jacques Chirac, Jospin’i başbakanlığa atadı ve Fransa sisteminin nev-i şahsına münhasır özelliklerinden biri olan cohabitation durumu ortaya çıktı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Cohabitation hükümeti, cumhurbaşkanı ve başbakanın farklı siyasi geleneklerden geldiği bir birlikte yönetme durumudur; yarı-başkanlık sisteminin özgün bir güç paylaşımı biçimidir. Böylece sol, merkez sağdan bir cumhurbaşkanıyla birlikte yönetim deneyimi kazanarak kendi programının bir bölümünü uygulama imkanı buldu.</li></ul>Bu çoğul sol hükümeti birçok sosyal reforma imza attı; özellikle haftalık çalışma süresinin 35 saate düşürülmesi, PACS (sivil birliktelik) düzenlemesi ve siyasette kadın-erkek eşitliğini güçlendiren siyasi parite (eşit temsil) yasası Fransız siyasal ve toplumsal yaşamında iz bıraktı. Nitekim bu reformlar, solun bugün hâlâ sahip çıktığı bir bilanço olarak görülüyor. Ancak iktidar deneyimi aynı zamanda solun ekonomik gerçeklerle yüzleşmesine de neden oldu. 1997 seçim kampanyasında savunulan programın tamamı istenildiği şekilde uygulanamadı ve hükümet bazı politikalarından geri adım atmak zorunda kaldı. Bu deneyim François Mitterand’ın cumhurbaşkanlığı döneminden sonra sola ilk kez hükümet etme ve hem merkez sağdan cumhurbaşkanı Jacques Chirac’la hem de parlamento için hizip ve ayrışmalarla müzakere etme becerisi kazandırdı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bölünmüş solun sonucu</h2>2002 yılına gelindiğindeyse 1997’de kurulan çoğul sol parçalanmıştı. Bu ittifakı oluşturan her siyasi akım cumhurbaşkanlığı seçimlerinde kendi adayını çıkardı. Bölünmüş solun sonucu ise aşırı sağın ikinci tura kalması oldu: Jean-Marie Le Pen yüzde 17 oy alırken Lionel Jospin yüzde 16’da kaldı. Bu sonucun Ulusal Cephe’ye ilk kez ikinci tur kapısını açmış olması ve toplumsal bir şaşkınlık ve hatta travmayı da beraberinde getirmesi Sosyalist Parti lideri ve Başbakan Jospin’e salondaki destekçilerin bağırışları arasında şu açıklamayı yaptırdı:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Bu başarısızlığın sorumluluğunu tamamen üstleniyorum. Bu sonuçtan gerekli dersleri çıkarıyor ve cumhurbaşkanlığı seçiminin ardından siyasetten çekiliyorum.”&nbsp;</blockquote>Jacques Chirac’ın adını anmadan ikinci turda seçmeni aşırı sağa karşı tavır almaya çağıran Jospin, modern siyasette eşine az rastlanan bir kararlılıkla sözünde durdu ve 23 Mart 2026’daki vefatına kadar bir daha siyasetin ön saflarında yer almadı.&nbsp;Jospin’in siyasetten çekilmesi zamanla onu solun simgelerinden birine&nbsp;dönüştürdü. Sağda ve solda, hatta genel kamuoyunda, adı her şeyden önce ağır bir yenilginin, hele de aşırı sağ karşısında alınan böylesine bir yenilginin ardından siyasetten çekilmeyi bilen olgun ve tutarlı bir siyasetçi tarzıyla hatırlandı.&nbsp;2002 yenilgisi, bugün Jean Marie Le Pen'in kızı Marine Le Pen’in üslubu yumuşatarak aşırı sağı normalleştirmesi, yerini görünüşüyle bu normalleşmeyi tamamlayan genç Jordan Bardella’ya bırakmasıyla aşırı sağın geldiği nokta düşünüldüğünde ne kadar önemli bir kırılma olduğunu ve tüm Fransa siyaseti için olduğu kadar sol için de tarihî derslerle dolu olduğunu gözler önüne seriyor.&nbsp;Nitekim başbakanlığı sırasında Lionel Jospin’in danışmanlığını yapan siyaset bilimci Gérard Le Gall, Le Monde gazetesine verdiği bir röportajda, cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ilk turu öncesinde Sosyalist Parti kampanya ekibine Le Pen tehlikesini anlatmanın imkansız olduğunu ifade etti. Le Gall, bu dönemde sosyalist liderlerin inkarının aslında Fransız toplumunun genel tutumuyla uyumlu olduğuna, anketler, siyaset bilimciler ve medyanın da benzer bir değerlendirme içinde olduğuna dikkat çekti. Bu nedenle de Jospin’in seçim öncesinde kendine güveninin oldukça yüksek olduğunu ve ikinci turda Chirac’la yarışmaya hazırlandığını söyledi.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bu tokat gibi yenilgi, bugün kimsenin hafife almaya cesaret edemediği aşırı sağa karşı, merkez sağdan daha çok sol bileşenlerin birarada durma becerisinin ne kadar elzem olduğunu da açıkça ortaya koydu.&nbsp;</li></ul>Ne var ki Jospin’in mirasına birçok açıdan sahip çıkan ve onu övgü dolu sözlerle uğurlayan sol liderler, eski başbakanın belki de en somut mirası olan “çoğul solu” unutmuş gibi davranıyorlar. Jean-Luc Mélenchon, 23 Mart Pazartesi günü yayımladığı mesajda, kendisine ilham veren Jospin için, “Disiplin ve çalışmanın bir modeliydi (…) Savrulmaya başlayan bir dünyada güçlü bir entelektüel varlıktı. Mesleki eğitim bakanı olduğum dönemde bana verdiği tam destek, minnetle hatırladığım bir anıdır” ifadelerini kullanırken, Sosyalist Parti Genel Sekreteri Olivier Faure ise onun anısını “ilham veren bir lider”, “dürüstlük modeli” ve “çoğul solu iktidara taşıyan bir siyasetçi” sözleriyle selamladı. Eski başbakanın “bir kuşağın ülkeyi yönetmesine, bir başka kuşağın—benim kuşağımın—ise siyaset öğrenmesine imkan sağladığını” belirten Faure, onun ölümünün “büyük bir boşluk” yarattığını ifade etti.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Sosyalist Parti’nin eski genel sekreteri, başbakanlıktaki görev süresi boyunca solu biraraya getirmeyi başarmış, ancak 2002 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday sayısının çoğalmasını engelleyememişti. Onu ölümünün ardından hayranlıkla anan Mélenchon ve Faure gibi liderlerin bugün zaman zaman unutmuş göründükleri iki ders de tam olarak bunlardı. Lionel Jospin ölümüyle 2027’deki cumhurbaşkanlığı seçimlerine bir yıl kala sol bileşenlere kendilerine bıraktığı mirası düşünmek için yeni bir fırsat verdi.</li></ul>Neredeyse otuz yıl önceki bir hükümetin yüzlerini biraraya getiren anma töreninde “çoğul sol”un adeta bir “dream team” oluşturduğu günler hatırlanıyordu. Bugün ise saçları ağarmış, siluetleri solgunlaşmış bu isimler Laurent Fabius, Daniel Vaillant, Martine Aubry, Elisabeth Guigou, eski çevreci lider Dominique Voynet ve eski komünist lider Robert Hue, hatta bir dönem skandallarla gündeme gelen Dominique Strauss-Kahn ve yakın dönemde ismi çok tartışılan Jack Lang gibi isimler yan yanaydı. &nbsp;“Onunla birlikte, kendimizin bir parçası da gidiyor.” Eski cumhurbaşkanı François Hollande’ın fısıldadığı “onunla birlikte, kendimizin bir parçası da gidiyor” sözlerinde saklanan hüzün, bir jenerasyonun siyasi ömrünü tamamladığı gerçeğine işaret etse de törendeki isimler bir arada düşünüldüğünde Jospin’in solun birlikte hareket etme kabiliyetini seferber etmedeki maharetini de çarpıcı bir şekilde hatırlatıyordu. &nbsp;

Jospin’in siyasetten çekilmesi zamanla onu solun simgelerinden birine dönüştürdü. Sağda ve solda, hatta genel kamuoyunda, adı her şeyden önce ağır bir yenilginin, hele de aşırı sağ karşısında alınan böylesine bir yenilginin ardından siyasetten çekilmeyi bilen olgun ve tutarlı bir siyasetçi tarzıyla hatırlandı.

Çoğul solun babası Lionel Jospin'in ardından: Bölünmenin bedelini gösteren lider

Yerel seçimler doğaları gereği yerel dinamiklere ve adayların kişisel özellik ve sundukları önerilere bağlıdır. Ancak yarı başkanlıkla yönetilen ve 2027 yılının ortalarında cumhurbaşkanlığı seçimlerine gidecek Fransa için geçen hafta sonu yapılan belediye seçimleri&nbsp;ulusal siyasetinin gidişatını gösteren bir barometre işlevi gördü.&nbsp;Özellikle Paris, Marsilya, Lyon, Lille gibi büyük şehirlerde solun lehine sonuçlar ve 2002’den beri oyunu ulusal düzeyde sistematik bir şekilde artıran radikal sağın kalesi olarak görülen kuzeydeki Nord-Pas-de-Calais bölgesinde ve Akdeniz kıyısında elde ettiği ilerlemeye rağmen yerelde iktidar kurmakta zorlanması 2027’deki cumhurbaşkanlığı ardından milletvekilliği seçimleri için Fransa ulusal siyasetinin gideceği yöne dair ipuçları sundu.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yaklaşık 35.000 belediyede belediye başkanlığı ve meclis üyelikleri için yapılan seçimlerde her ne kadar ulusal düzeyde partilerin elde ettikleri oy oranlarını net yüzdeliklerle ifade edemesek de hızlıca yapılacak bir hesapla, merkez sağ bileşenlerin belediyelerin yaklaşık %43-44’ünü, sol blokun %31-32’sini, ve aşırı sağın da % 6-7’sini kazandıklarını gördük.&nbsp;</li></ul>Bu görüntü, Fransa’daki klasik güç dağılımını teyit etmiş oldu; sol büyük şehirleri korurken, merkez ve sağ blok yerel düzeyde en geniş belediye ağına sahip olmaya devam etti. Aşırı sağın ise küçük yerleşimlerde ilerlemiş olsa da hâlâ sınırlı bir yerel kurumsallaşma kapasitesine sahip olduğu anlaşıldı.&nbsp;15-16 Mart hafta sonu yapılan ilk turdan sonra özellikle Macron’un Renaissance partisi yerelde geçmişten beri süre gelen yerleşikliğini koruyan merkez sağ merkez sağın aksine yerel örgütlenmesinin ne kadar cılız olduğunu teyit etti ve iki tur arasındaki ittifak görüşmelerinde etkisiz kaldı.&nbsp;Öte yandan seçimlerin hemen arifesinde bizzat cumhurbaşkanı tarafından radikal ve aşırı ilan edilen solun içinde de uzun süredir tartışma yaratan Jean-Luc Mélenchon’un&nbsp;La France Insoumise (LFI) (Boyun Eğmeyen Fransa) hareketi etkili kampanyasıyla özellikle solun merkezi Sosyalist Parti’yi ittifaka zorladı.&nbsp;Ulusal düzeyde 2002’den beri yükselişiyle gündemde olan son iki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde, milletvekili seçimlerinde ve Avrupa Parlamentosu seçimlerinde elde ettiği başarılarla Fransa siyasetinin odağına yerleşen aşırı sağ ise beklenenin aksine, toplamda oylarını artırmaya devam etse de, ulusal düzeyde yelkenini doldurduğu popülizm rüzgarını seçmenle baş başa kaldığı yerel düzeyde, özellikle orta ölçekli ve büyük şehirlerde estiremedi.&nbsp;Özetle, tüm siyasi parti ve hareketler için 2027’deki cumhurbaşkanlığı seçimleri öncesi gerçekliğe yakın bir kamuoyu yoklaması olan 2026 yerel seçimlerinin net bir kazanını olmadı. Herkes kendini başarılı bulup seçmenlerinin önünde zaferini ilan etti ancak ortaya çıkan manzara tek bir partinin ya da blokun başarısından ziyade, hiçbir siyasi aktörün hegemonya kuramamış olduğu şeklinde belirdi ve tıpkı son iki yıldır çok sayıda siyasi krizi doğuran parlamentonun parçalı yapısı, bir başka ifadeyle seçmenin bölünmüşlüğü teyit edilmiş oldu.Seçimlerin görünürdeki kazananı&nbsp;büyük şehirleri elinde tutmayı başaran Sol İttifak oldu. 2001’de seçilen Bertrand Delanoe ve 2014’ten beri kenti yöneten Anne Hidalgo’nun ardından Sarkozy döneminin etkin isimlerinden hali hazırdaki Kültür Bakanı Rachida Dati (%41,52) ve aşırı sol aday Sophia Chikirou (%7,96) karşısında %50,52 oy oranıyla Emmanuel Grégoire Paris’i Sosyalist Parti’de tutmayı başardı.&nbsp;Seçimin en çok konuşulan kentlerinden Marsilya’da da solun ortak adayı&nbsp;Benoît Payan, sağ bileşenler ve aşırı sağ karşısında %54,34’le belediye başkanı seçildi. Solun büyük şehirlerdeki başarısı Lyon, Lille, Strasbourg, Montpellier gibi kentlerde de izlendi. Büyük şehirlerde elde edilen bu başarı ilk bakışta solu görünürde yerel seçimlerin yıldızı gibi göstermiş olsa da tablo daha yakından incelendiğinde, Sosyalist Parti, Boyun Eğmeyen Fransa, Yeşiller ve Komünist Parti’den oluşan solun bu seçimlerdeki asıl sorununun seçim kazanmakla ilgili olmadığı, seçimleri nasıl kazanacağı konusunda ortak bir strateji geliştirememek, başka bir ifadeyle mütemadiyen yaşadığı ittifak krizleri&nbsp;olduğu görülüyor.&nbsp;Nitekim seçim sürecinin en tartışmalı başlığı, Sosyalist Parti ile Jean-Luc Mélenchon liderliğindeki radikal sol hareket La France Insoumise arasındaki ikinci tur ittifaklarıydı. Bu ittifaklar bazı şehirlerde seçimi kazandırırken başka yerlerde sol seçmenin bir kısmının sandığa gitmemesine hatta sağ adaylara yönelmesine neden oldu.Sosyalist Parti, Gazze savaşı sonrasında İsrail’in tutumu konusundaki tavrı karşısında La France Insoumise (LFI)’den daha önce “kabul edilemez antisemitik ifadeler” olarak nitelendirdiği söylemlerine açıklık getirmesini talep etmişti. Sosyalistler ilk turun ardından bu karardan geri adım attılar ve parti lideri Olivier Faure, Boyun Eğmeyen Fransa hareketinin lideri Jean-Luc Mélenchon ile hareketin yerel düzeydeki seçilmiş temsilcileri arasında bir ayrım yapılması gerektiğini vurgulayarak, kendi partisinin yerel örgütlerinin ittifak yönündeki tercihlerini desteklediğini ifade etti.&nbsp;Mélenchon’un hareketinin daha ilk turdan birçok büyük şehirde ya birinci sıraya yerleşmeyi ya da ikinci tur dengelerini belirleyecek kilit bir konum elde etmeyi başarması, Sosyalist Parti’nin seçimleri kazanabilmek için LFI ile ittifaka zorladı. Bu da solun geleneksel ayrışmasının merkezinde olan soruyu tekrar gündeme getirdi: Birlik olmak seçim kazanmak için mi yoksa ortak bir kimliği korumak için mi gerekli? Bu soru, 2027 cumhurbaşkanlığı yarışına da doğrudan uzanan derin bir siyasi tartışmanın başlangıcı oldu.&nbsp;2026 yerel seçimleri ulusal siyasette popülist rüzgarı arkasına alan ve giderek genişleyen aşırı sağcı Rassemblement National’in (Ulusal Birlik), Fransa siyasetindeki yükselişinin sınırlarını da ortaya koydu. Parti, küçük belediyelerde ve kendi bölgesel kalelerinde ilerlemeye devam etse de, orta büyüklükteki kentlerde beklenen kurumsal sıçramayı gerçekleştiremedi. Bu tablo, RN’nin ulusal düzeyde güçlü bir toplumsal destek tabanına sahip olduğunu ancak bu desteği yerel yönetim kapasitesine dönüştürmekte hâlâ zorlandığını gösteriyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Başka bir ifadeyle, RN seçmen mobilizasyonu açısından büyüyen bir siyasi aktör olmaya devam ederken, yerel düzeyde kalıcı bir yönetim ağı kurma konusunda henüz tam anlamıyla kurumsallaşmış değil.</li></ul>Parti büyük şehirlerde, (örneğin Nice gibi) sınırlı başarı elde ederken, güçlü olduğu bölgelerde mevcut kalelerini korumakla&nbsp;yetindi. Bu durum ulusal popülerliğin, yerel yönetim kapasitesine otomatik olarak dönüşmediği gerçeğini ortaya koydu. Yerel seçimler, parti örgütlenmesi, aday profili ve yönetim deneyimi gibi faktörlerin belirleyici olduğu bir alan olduğu için aşırı sağın seçmen desteğini artırmasına rağmen belediye sayısını aynı hızla büyütememesi sonucunu doğuruyor.&nbsp;Bu tablo elbette aşırı sağın zayıfladığı anlamına gelmiyor. Yerel düzeyde sınırlı kalmasına rağmen ulusal düzeydeki popülerliği süren bu siyasi hareket, cumhurbaşkanlığı seçimlerinde hâlâ ciddi bir rakip olmaya devam ediyor. Ne var ki RN’nin yerel yönetim deneyimi ve kadro kapasitesi gibi unsurlar partinin “yönetebilirlik” algısını belirleyecek temel bir sınav olmaya da devam ediyor.&nbsp;Kazananı olmayan bu seçimlerde, 2024 erken milletvekili seçimlerinden beri ardı ardına siyasi krizlerle boğuşan Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un partisi&nbsp;Renaissance ise seçimlerin kaybedeni ilan edildi. Macron hareketi 2017’den bu yana ulusal düzeyde güçlü bir siyasi aktör olmayı başarsa da yerel seçimler, bu hareketin hâlâ kalıcı bir yerel örgütlenme kuramadığını bir kez daha gösterdi. Bu durum büyük ölçüde hareketin doğasından kaynaklanıyor.Macronizm bir ideoloji ya da geleneksel parti yapısı etrafında değil, bir lider ve bir reform programı etrafında şekillendi. Bu model ulusal seçimlerde etkili olurken yerel siyasetin gereği olan, uzun vadeli kadro yetiştirme ve yerel ağlar kurma kapasitesini geliştiremedi. Hâlâ oldukça genç bir yaşta olan Macron’un cumhurbaşkanlığı sonrası siyasi geleceği bakımından partisinin bu durumu bir kenara not edilmesi gereken bir unsur olarak karşımızda duruyor.&nbsp;Öte yandan 2026 yerel seçimleri merkez sağın UMP gibi köklü partilerinin bıraktığı mirastan hâlâ yararlandığını da gözler önüne serdi. Zira yerel siyasetin kendine özgü dinamikleri, merkez sağ siyasetçilerin geçmişten kalan yerel örgütlenmeyle olan bağları ve bu bağlar etrafında örülen toplumsal ilişkiler ve çıkar dinamikleri ulusal düzeyde hayli gerileyen merkez sağın yerelde aday odaklı kampanyalarla varlığını sürdürmesini sağladı.&nbsp;Ne var ki merkez sağın hem söylem hem uygulamada giderek aşırı sağa yaklaşması&nbsp;gerçeği de göz ardı edilmemeli. Bu durum yereldeki ittifak dinamiklerini etkileyen bir parametre olarak da karşımıza çıktı. Merkez sağ bileşenlerinin geçmişteki merkez sağ partilerin yerelde bıraktıkları miras sayesindeki varlıklarının Macron’un Renaissance'ı gibi hareketlerin örgütsel yapısındaki kurumsal zayıflık nedeniyle ulusal düzeyde bir etkiye sahip olamayacağını ve 2027 seçimleri yaklaşırken Fransız siyasetinde merkez alanın giderek daralabileceğini gösteriyor.&nbsp;2026 yerel seçimlerinin belki de en önemli göstergelerinden biri, katılım oranının düşük olmasıydı. Sandığa gitme oranı birinci turda %57,17, ikinci turda ise %57,85 olarak ölçüldü. Bu durum pek çok siyaset bilimci, sosyolog ve alanla ilgili gazeteci ve entellektüeller tarafından son iki yılda sandığa alışılmıştan fazla çağrılan Fransız seçmenlerin seçim yorgunluğu olarak değil, siyasete yönelik daha derin bir mesafenin işareti olarak değerlendiriliyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Fransa’da son yıllarda seçimlere katılım oranı düzenli olarak düşüyor. Bu eğilim özellikle Avrupa seçimlerinde ve yerel seçimlerde daha belirgin hale geliyor. Seçmen davranışındaki değişim, siyasetin temsil kapasitesine duyulan güvenin zayıflamasıyla yakından ilişkili. Bu nedenle düşük katılım, bir teknik veri olmaktan çok, demokratik sistemin işleyişine dair bir uyarı sinyali olarak karşımızda duruyor.</li></ul>2026 yerel seçimleri Fransa’da mevcut güç dengelerini yeniden üretirken aynı zamanda siyasal sistemin yapısal kırılganlıklarını&nbsp;görünür kıldı. Siyasi rekabetin artık kalıcı biçimde parçalanmış bir zeminde yürüdüğünü ortaya koyan yerel seçimler, solun ittifak arayışları, aşırı sağın kurumsallaşma sınavı ve merkez siyasetin örgütsel zayıflığı gibi başat tartışma konularını derinleştirdi.&nbsp;Öte yandan parçalı parlamenter yapı ve düşen katılım oranları birlikte düşünüldüğünde, Fransa’da önümüzdeki dönemde temsil ve meşruiyet tartışmalarının etrafında şekillenecek yapısal bir siyasi dönüşümün kapıda olduğunu öngörmek mümkün. Dolayısıyla yerel seçimler, sonuçlarından çok ortaya çıkardığı belirsizlikle, 2027 cumhurbaşkanlığı seçimlerinin zorlu ve rekabetçi bir siyasi ortamda, son derece hoşnutsuz bir seçmen kitlesiyle gerçekleşeceğinin habercisi oldu.

Yarı başkanlıkla yönetilen ve 2027 yılının ortalarında cumhurbaşkanlığı seçimlerine gidecek Fransa için geçen hafta sonu yapılan belediye seçimleri ulusal siyasetinin gidişatını gösteren bir barometre işlevi gördü. Seçimlerde merkez sağ bileşenlerin belediyelerin yaklaşık %43-44’ünü, sol blokun %31-32’sini, ve aşırı sağın da % 6-7’sini kazandıklarını gördük. Bu görüntü, Fransa’daki klasik güç dağılımını teyit etmiş oldu.

Fransa’da yerel seçimler: Cumhurbaşkanlığı yarışı öncesi bir genel prova

Mayıs 2027’de cumhurbaşkanlığı görevi sona erecek olan ve mevcut Fransa anayasasının çizdiği sınırlar çerçevesinde bu göreve tekrar seçilme olanağı bulunmayan Emmanuel Macron, 2024 yılında aldığı riskli erken seçim kararından bu yana iç politikada uğraştığı krizlere rağmen dış politikada görece tutarlı ve dikkat çeken bir strateji izliyor.&nbsp;Avrupa üzerindeki Rus tehdidinin artması karşısında başlattığı Gönüllüler Koalisyonu girişiminden Filistin’in bir devlet olarak tanınması için yürüttüğü diplomatik çabalara, Avrupa’nın güvenliğine yaptığı vurgulardan Davos ve Münih Güvenlik Konferansı'ndaki çıkışlarına Macron, dağılmakta olan mevcut uluslararası düzenin yeni koşullarında&nbsp;Avrupa güvenliğini merkeze alan ve Fransa’nın bu konudaki konumunu güçlendirmeye çalışan bir strateji izliyor.&nbsp;Fransa Cumhurbaşkanı bu kez de İsrail ve ABD’nin İran’a saldırmasıyla başlayan Ortadoğu’daki çatışma karşısında kendi deyimiyle ülkesinin egemenliğinin “adeta bir katedrali olan” ve Fransa’nın nükleer caydırıcılığa 65 yılı aşkın süredir verdiği kesintisiz bağlılığın sembolünü teşkil eden nükleer balistik füze denizaltılarının üssünün bulunduğu Île Longue’da yaptığı konuşmayla&nbsp;dünyaya bir mesaj gönderdi. Yaptığı oldukça heyecanlı ve çarpıcı konuşmayla Macron, başta Trump’ın sergilediği tutum nedeniyle müttefik olarak güvenilirliği giderek azalan ABD olmak üzere kıtanın korunması hususunda ortaklığın önemini hatırlatmak amacıyla Avrupalı ülkelere ve elbette Batı müttefikleri dışındaki tüm nükleer güçlere açıkça Fransa’nın bir nükleer güç olduğunu hatırlattı.&nbsp;Trump’ın ikinci dönemiyle birlikte hızla çözülen uluslararası düzen ve bu düzenin yerine konulacak norm ve kuralların belirsizliği, İran’a düzenlenen saldırıyla birlikte bir “üçüncü dünya savaşı” riskine ilişkin endişeleri tekrar canlandırdı. Macron 2 Mart’taki bu çok katmanlı konuşmasıyla aynı zamanda Charles-de-Gaulle uçak gemisinin Doğu Akdeniz’e sevk edildiğini duyurarak Fransa’yı çatışmaya dahil etti.&nbsp;Öte yandan bu kararla Fransa cumhurbaşkanı Ortadoğu’da bölgesel bir tırmanma ihtimalini&nbsp;güçlendiren bir senaryoyu da teyit etmiş oldu. Fransa’nın bu adımını, sosyal demokrat bir şansölye tarafından yönetilmesine rağmen son dönemde İsrail ve ABD’nin yanında neredeyse sorgusuz sualsiz yer alan ve bu tavrıyla da eleştirilen Almanya’nın ve İran’a saldırılmasını onaylamayan bu tavrı sebebiyle de Trump’ın şimşeklerini üzerine çeken İngiltere’nin de benzer tutumları izledi. &nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Almanya Federal Şansölyesi Merz ile Birleşik Krallık Başbakanı Starmer, Tahran’ın ABD-İsrail saldırısına misilleme olarak gerçekleştirdiği füze saldırıları karşısında "derin kaygı" duyduklarını dile getirirken ‘savunma nitelikli adımlar’ atmaya hazır olduklarını duyurdular. Böylece Avrupa, isteksiz de olsa Orta Doğu’daki çatışmanın içine çekildi.&nbsp;</li></ul>Meseleyi Avrupa’nın bütünün güvenliği, AB’nin savunma politikaları ve transatlantik ittifakın giderek zayıflaması çerçevesinde değerlendirecek olursak Macron’un 2 Mart’taki konuşmasını&nbsp;bir siyasi liderin gösterişli ve hamasi bir çıkışı olarak dinleyip geçemeyiz. Ülkesinde bir siyasetçinin ulaşabileceği en üst makamdaki son yılını tamamlamakta olan Macron’un sözlerini bireysel siyasi çıkar ve geleceğe yönelik beklentilerden bağımsız incelemek yerinde olacaktır.&nbsp;Bu konuşma bir yönüyle AB’nin Almanya ile birlikte merkez ülkelerinden biri olan Fransa’nın devlet politikasına ve önümüzdeki süreçte belirsizliklerle bir sis bulutuna dönüşmüş uluslararası düzende izleyeceği stratejiye ilişkin ipuçları vermekte bir diğer yönüyle de Avrupalı aktörlerin transatlantik ittifak ve ABD ile ilişkiler konusunda yaşadıkları ciddi fikir ayrılıklarına da işaret etmektedir.&nbsp;Asker ve sivil katılımcıların 45 dakika boyunca büyük bir dikkatle dinledikleri ve bitiminde cumhurbaşkanını ayakta alkışlayıp hep birlikte Fransa ulusal marşını söyledikleri bu konuşmaya yakından bakılacak olursa iki ana temanın özellikle altının çizildiği tespit edilebilir.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İlki Fransa’nın mevcut dünya düzeninde sayıları giderek artan tehditler karşısında kendi egemenliğini vurgulaması ve sadece düşmanlarına değil müttefiklerine karşı da bir mesafe uygulayacağını duyurması.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İkincisi ise ilk unsurun ortaya koyduğu egemenlik sınırlarıyla uyumlu bir şekilde Fransa’nın Avrupa’nın ortak güvenliği için caydırıcılık alanında işbirliğinin koordinatörü konumuna gelme niyetini açıklaması.&nbsp;</li></ul>Konuşmasında caydırıcılığın Fransız devletinin değişmez bir ilkesi olarak kalması gerektiğini vurgulayan Macron, Fransa’nın güvenliğinin hiçbir zaman yalnızca ulusal topraklarının sınırları içinde düşünülmediğini, yani müttefikleriyle işbirliğinin önemli olduğunu, buna rağmen ülkesinin hayati çıkarların tanımının paylaşılmayacağını ve bunun bir egemenlik konusu olarak kalacağını belirtti.&nbsp;Buna ek olarak Macron, Fransa’nın nükleer savaş başlıklarının sayısını artıracağını&nbsp;duyururken Fransa’nın nükleer cephaneliğinin büyüklüğüne ilişkin rakamların artık kamuoyuyla paylaşılmayacağını da sözlerine ekledi. Egemenliğe ilişkin bu sınırı koyduktan sonra Macron değişen tehdit koşullarına değinirken Soğuk Savaş sonrası 30 yılın bir parantez olduğunu ve artık ulusal güvenliğin her şeyin önüne geçen bir temel meseleye dönüştüğünü, müttefiklerle olan ilişkilerin de bu bağlamda evrileceğini vurguladı. Bu çerçevede Cumhurbaşkanı Fransa’nın ulusal egemenliği merkeze alan bir işbirliği modeli önerdiğini açıkladı. &nbsp;Avrupalı müttefiklerin Fransız nükleer caydırıcılığı tatbikatlarına katılabilmesini öngören “ilerletilmiş bir caydırıcılık düzeninin kademeli olarak hayata geçirileceğini” duyururken Macron, “gerekli durumlarda stratejik güç unsurlarının müttefik ülkelerde konuşlandırılmasının da mümkün olabileceğini” belirtti. Buna ek olarak kendisi Fransa’nın liderlik edeceği bu ileri caydırıcılık yaklaşımı&nbsp;modeliyle Avrupa&nbsp;savunmasının güçlendirerek etki alanını genişleteceğini ifade etti.Şimdiye kadar sekiz Avrupa ülkesi (Almanya, Belçika, Danimarka, Yunanistan, Hollanda, Polonya, Birleşik Krallık ve İsveç) Fransa tarafından önerilen bu ileri caydırıcılık düzenine katılmayı kabul etti. Bu ülkeler özellikle Fransız hava kuvvetlerine bağlı stratejik hava&nbsp;unsurlarını kendi topraklarında ağırlayabilecek. Fransız Cumhurbaşkanı'na göre bu sayede söz konusu unsurlar Avrupa kıtasının derinliklerine yayılabilecek ve böylece rakiplerin stratejik hesaplarını daha karmaşık hâle getirecek. Konuşmasında&nbsp;savunma alanında yüklerin adil bir şekilde paylaşılması çağrısında bulunarak iç kamuoyuna da Fransa’nın bu süreçten açık biçimde kazançlı çıkacağı mesajını verdi.&nbsp;Münih’teki Güvenlik Konferansı'nda Avrupa’ya dair Fransa’dan farklı bir vizyon ortaya koyup transatlantik ilişkilere bağlılığını yinelemesine rağmen Almanya, Macron’un 2 Mart’taki konuşmasına en hızlı tepki veren ülke oldu. Fransız nükleer şemsiyesinin Avrupalılaştırılması anlamına gelen bu modelin Almanya tarafından bu kadar hızlı benimsenmesi, Almanya’nın Trump’ın Avrupa’yı tedirgin eden tutumuna rağmen ABD’yle ilişkilerini iyi tutmasının önemli bir gerekçesinin güvenlik stratejilerinde Avrupa’yı zayıf görmesi olduğunu da açığa çıkarmış oldu.&nbsp;Nitekim Rus tehdidinin artması ve NATO içinde Amerikan müttefikinin güvenilirliğinin sorgulanmaya başlanması nedeniyle birçok ülke stratejilerini gözden geçirirken Alman hükümetinin ABD’yle birlikte hareket etmeyi sürdürmesi&nbsp;hatta Gazze meselesinde kendi kamuoyunu dahi rahatsız edecek ölçüde İsrail’in yanında yer alması Avrupa’daki merkez devletlerin arasındaki görüş ayrılıklarını derinleştirmişti. Öyle ki Fransız Cumhurbaşkanı Macron, sınır komşusu Almanya yerine Avrupa’nın savunması konusunu AB’yi terk etmiş olan İngiltere ile geliştirme yoluna gitmişti.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Macron bu konuşmasıyla Fransız nükleer gücünün Avrupalılaşmasını önerince Almanya duyurulan ortak bildiriyle bu yıldan itibaren Fransız nükleer tatbikatlarına katılacağını belirtildi. &nbsp;</li></ul>Tüm bunlara ek olarak Fransa’nın nükleer caydırıcılığının sembolik merkezi olarak kabul edilen ülkenin kuzeybatısındaki Brest kenti yakınlarındaki tesis Macron’un Fransa’nın nükleer gücünü Avrupalı müttefiklerine ve dünyaya hatırlatması için mükemmel bir dekor oluşturdu. Zira nükleer denizaltılarının inşa edildiği bir tesis olan Île Longue’da Macron yeni bir balistik füze taşıyan nükleer denizaltının inşa edileceğini l’Invincible yani “Yenilmez” adı verilecek bu denizaltının 2036 yılında hizmete gireceğini de duyurdu.&nbsp;Bu duyuruyu yaparken dünyada çok az sayıda ülkenin bu tür nükleer denizaltıları inşa edebilecek kapasiteye sahip olduğunu ekleyen Macron, "eşsiz teknolojik başarılar" olarak tarif ettiği bu platformların, hem son derece gizli hareket edebilen hem de yüksek operasyonel kapasiteye sahip olduklarını ve potansiyel saldırganlara karşı dünyanın her noktasında etkili bir karşılık verme imkanı sunduklarını vurguladı. Böylelikle Macron ülkesinin nükleer gücünü Avrupa’nın NATO’nun yanında yeni ve güçlü bir savunma merkezi hâline gelme niyetini de özetlemiş oldu.&nbsp;Macron’un Île Longue’daki konuşmasını yalnızca görev süresinin sonuna yaklaşan bir cumhurbaşkanının siyasi mirasını şekillendirmeye dönük kişisel bir stratejisi olarak okumak yetersiz kalacaktır. Aksine bu çıkış, giderek çatırdayan ve en hafif ifadeyle dönüşmekte olan transatlantik ittifakın artık eskisi kadar güvenilir bir güvenlik şemsiyesi sunamadığı bir dönemde, Fransa devletinin bu boşluğu kısmen doldurmaya talip olduğuna işaret etmektedir.&nbsp;Macron’un dile getirdiği “ilerletilmiş caydırıcılık” modeli, Fransız nükleer kapasitesini Avrupa güvenlik mimarisinin merkez unsurlarından biri hâline getirmeyi amaçlayan daha uzun vadeli bir stratejik yönelimin ipuçlarını vermektedir. Bu yönelim, yalnızca Macronizm’in sınırları içinde kalacak bir politika değil; önümüzdeki yıllarda Avrupa Birliği içindeki güç dengelerini, özellikle de Fransa-Almanya ilişkilerini ve NATO ile AB arasındaki güvenlik mimarisinin sınırlarını yeniden tanımlayabilecek potansiyele sahip bir hamle olarak değerlendirilmelidir.

Macron’un Île Longue’daki konuşmasını yalnızca görev süresinin sonuna yaklaşan bir cumhurbaşkanının siyasi mirasını şekillendirmeye dönük kişisel bir stratejisi olarak okumak yetersiz kalacaktır. Aksine bu çıkış, giderek çatırdayan transatlantik ittifakın artık eskisi kadar güvenilir bir kalkan sunamadığı bir dönemde, Fransa devletinin bu boşluğu kısmen doldurmaya talip olduğuna işaret etmektedir.

Herkes kendi evini koruyor: Macron Fransa’nın nükleer gücünü neden hatırlattı?

Amerikan rüyasının parlak yüzünden ziyade onun boşluklarını ve kırılganlığını görünür kılan Paul Auster’ın 1992 tarihli eseri Leviathan’daki&nbsp;anlatıcı karakter Peter Aaron, Özgürlük Anıtı’nın Amerikan toplumunu birleştirici niteliğinden söz ederken şu ifadeleri kullanır:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Bu anıt gerçeklerden çok umudu, somut verilerden çok inancı temsil eder ve temsil ettiği demokrasi, özgürlük, yasalar önünde eşitlik gibi ilkeleri yok etmek isteyecek tek bir kişi bulmak olanaksızdır.”&nbsp;</blockquote>11 Eylül saldırılarından sonra tekrar okunan ve günümüzün kutuplaşmış ABD’sinde hâlâ ahlaki ve entelektüel bir pusula olan Auster’ın bu ifadeleri, o bulunamayacak tek bir kişinin çoktan ülke yönetimine geçtiği gerçeğini yüzümüze vuruyor. ABD artık ne ekonomik liberalizmin rüya ülkesi ne de Kral’a karşı ayaklanmış ve özgürlüğü ana ilke edinmiş, hatta Fransız Devrimi'ne ilham vermiş bir devrim coğrafyası. ABD, Trump’ın ikinci dönemi başladığından beri içerde insan hakları, yasalar önünde eşitlik, özgürlük, bireyin kendi esenliğinin peşinden gitmesi gibi Amerikan demokrasisinin ve siyasal sisteminin temel unsurlarına, dışarda ise kendi kurduğu, başkalarını da devamına ikna ettiği liberal uluslararası düzene sırtını dönmüş durumdadır.&nbsp;2026 Dünya Ekonomik Forumu “Diyalog Ruhu” temasıyla Davos’ta başlarken dünya liderleri uluslararası düzenin ve dünya barışının görünen istikrar kaynağı ve hamisi konumundaki ABD’nin “revizyonist” bir devlete dönüşmesinin şaşkınlığını yaşıyor. 20 Ocak Salı günü daha kendisi Davos’ta değilken özellikle Avrupalı liderler nezdinde Trump’ın çıkışları, öfke patlamaları ve takıntıları zirveye gölge düşürdü bile.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Rusya’nın geniş çaplı işgalinin başlamasından neredeyse dört yıl sonra Kiev’in müttefiklerini ortak bir çizgide buluşturma fırsatı sunabileceği düşünülen Davos buluşmasında tartışmaların odağı, giderek daha açık hale gelen Washington ile Batılı müttefikleri arasındaki gerilim oldu.&nbsp;</li></ul>Bu gerilimde başrolde, Trump’ı doğrudan karşısına alan, olası gümrük vergilerine açıktan kafa tutan, ülke içinde yaşadığı siyasi güven kaybı ve istikrarsızlık yokmuşçasına Trump’ın emperyalist söylem ve tutumları karşısında Avrupa’nın lokomotifi olmaya çalışan Macron’u görüyoruz.Fransa Cumhurbaşkanı, 20 Ocak’ta yaptığı konuşmada çoktaraflılıktan uzaklaşma konusunu merkeze alarak oldukça net ve sert ifadeler kullandı. “Uluslararası hukukun ayaklar altına alındığı, hukuksuz bir dünyaya doğru ilerliyoruz” diyen Macron, “güçlünün hukukunun” reddedilmesi çağrısında bulunurken otokrasilere doğru bir savrulma ve artan şiddet eğilimine dikkat çekti ve “çatışmaların artık istisna değil, norm olduklarına” işaret etti.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ortadoğu’da BM’ye alternatif kendi barış sürecini başlatmak üzere Barış Konseyi inisiyatifini kuran Trump’a direnen Macron, Fransa’nın söz konusu inisiyatifin içinde yer almayı reddetmesinden beri ABD başkanının yakışıksız sözlerinin hedefine oturmuş durumda.&nbsp;</li></ul>Macron’un yakında iktidarını kaybedeceğini açıktan hatırlatmaktan geri durmayan Trump, daha önce de Fransa Cumhurbaşkanı'na yönelik hem sözlü “şakalarıyla” hem de G7 ve NATO zirvelerindeki davranışlarıyla kendisi dışındaki liderlere nasıl yaklaştığını göstermişti. Hem Ukrayna meselesi nedeniyle Avrupa’nın üzerindeki kara bulutlar ve hatta savaş tehdidi hem de Venezuela’daki müdahaleden sonra Trump’ın Grönland’ı ABD’ye katma konusundaki tavrı ve Avrupalı müttefiklerine savurduğu tehditler Davos’ta Macron’u oldukça sert bir çıkış yapmaya yönlendirmiş görünüyor.&nbsp;Avrupa’nın 500 yıllık savaş geçmişi, özellikle Birinci ve İkinci Dünya savaşlarının kıta üzerinde yarattığı ağır tahribat düşünüldüğünde Rusya’nın Ukrayna’ya saldırmasının, çatışmaların 4 yıla yakın bir süredir devam etmesinin ve hâlâ ufukta tatmin edici bir barış perspektifinin bulunmamasının&nbsp;Avrupalı liderleri tedirgin etmesi doğal bir durum. Savaş travmasının nesilden nesile aktarıldığı ve İkinci Dünya Savaşı sonrasında siyasi iradeyle girişilen ekonomik entegrasyon süreciyle bir “barış coğrafyasına” dönüşen Avrupa’nın tam da İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan uluslararası düzenin bizzat kurucu aktörü, Avrupa’nın müttefiki ABD tarafından sarsılmaya başlanması karşısında telaşa kapılması da anlaşılır bir durum. Hele de söz konusu kırılma Batı dünyasının güvenlik şemsiyesi NATO’yu da kapsayınca Macron’un bu sert konuşmayı yapması için gereken tüm bileşenler biraraya gelmiş oldu.&nbsp;Trump’ın Grönland’ı ilhak etme konusundaki tavrını bir güvenlik konusu olduğu kadar bir ilke meselesi olarak değerlendirdiğini belirten Macron, Davos konuşmasında “Mesele yalnızca İkinci Dünya Savaşı’ndan ne öğrendiğimizi unutmamaktır. Grönland’da düzenlenen ortak tatbikata katılma kararımız da, kimseyi tehdit etmek için değil, yalnızca bir müttefiki desteklemek amacıyla ve bu ilkeler doğrultusunda alınmıştır,” diyerek ABD’nin kendi tarihsel mirasına sırtını döndüğüne&nbsp;işaret etti.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Nitekim, 21 Ocak Çarşamba günü Paris’ten yapılan açıklamayla adada bir “NATO tatbikatı” düzenlenmesi talebinde bulunuldu ve Fransa’nın bu tatbikata katkı sunmaya hazır olduğu duyuruldu.</li></ul>Bu dikkat çekici konuşmanın ardından Fransa cumhurbaşkanı, Trump Ocak 2025’te resmen göreve başladığı sırada, milyarder iş insanının düşünme biçimini ve transaksiyonel mantığını anlayabildiğini söylerken tam bir yıl sonra, Alman Şansölyesi Friedrich Merz’in aksine, kendisine artık yalnızca alaycı ve incitici sözler yönelten Amerikalı mevkidaşıyla karşılaşmamayı tercih etti ve Davos’tan ayrıldı.Her ne kadar Macron, Avrupa’nın güvenliği ve Grönland konusunda Avrupa’nın diklenmeye devam etmesi durumunda gümrük tarifelerine yüzde 200’lere varan oranlarda ek yükler&nbsp;getireceği hususundaki tehditleri karşısında yalnız olmasa da şimdilik Davos’ta Trump’la karşılaşmayı bekleyen Alman şansölyesi Merz ve daha da önemlisi Avrupa’nın patroniçesi olarak nitelendirilen Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen hâlâ müzakere seçeneğine ağırlık veriyor.&nbsp;Avrupa Parlamentosu'nda derin bir görüş ayrılığı yaratan bu süreçte Komisyon Başkanı, Amerikan başkanını yeniden makul bir çizgiye çekebileceğini düşünürken, Parlamento’daki en büyük grup olan Avrupa Halk Partisi krizin tırmanma riskinden kaygı duyduğunu açıklıyor. Sosyal demokratlar ve liberallerse Macron’un çizgisine yaklaşarak daha sert ve kararlı bir tutum sergilenmesi görüşünü savunuyorlar.&nbsp;Avrupa’nın bütününe bakınca Macron’un murat ettiği Avrupa liderliğine henüz erişemediği ve Trump’ın gümrük vergileri tehdidinin ve Grönland’ı savaşmadan—muhtemelen para karşılığında—ilhak etme önerisinin Avrupa içinde ciddi bir şekilde tartışıldığı anlaşılıyor. Görünen o ki, ABD başkanının da hatırlattığı gibi 2027’de görevine veda edecek ve mevcut Fransa anayasasına göre bir kez daha cumhurbaşkanı seçilemeyecek olan Macron kendisiyle alaycı ifadelerle iletişim kuran mevkidaşı karşısında sertleşirken arka planda Trump’ın iş insanı tarafına hitap eden bir müzakere yürütülüyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kanada'dan destek</h2>Özellikle Belçika Başbakanı Bart de Wever’in desteğini alan Macron’un konuşmasına en büyük övgüyü Avrupalı mevkidaşlarından ziyade Kanada Başbakanı Mark Carney yaptı. Transatlantik ittifakın artık işlemediğini, bu sürecin bir geçiş dönemi değil bir kopuş olduğunu açıkça ifade eden Carney, Macron’a destek çıkarken özellikle orta büyüklükteki güçlerin birarada hareket etmeleri gereğini vurguladı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ezcümle, Macron’un tutumu Charles de Gaulle’ün 1960’larda çift kutuplu düzende Batı dünyası içinde Amerikan hegemonyasını kabullenmeyen dış politika geleneğinin, bir başka ifadeyle Fransa’nın sıklıkla başvurduğu stratejik otonomi yaklaşımının bir uzantısı olarak değerlendirilebilir.&nbsp;</li></ul>Bunun Trump politikaları karşısında iyice sıkışan Batı dünyasının ve transatlantik ittifakın dönüşümünde bir kırılma yarattığını söylemek mümkün. Başka bir deyişle bu tepkinin Macron’dan ziyade Fransa’dan geldiğini varsayarsak 2000’lerden beri zaten giderek çözülen müesses nizamın artık inceldiği yerden kopacağının somut bir işareti olduğunu öne sürebiliriz.Nitekim bir süredir iç politikadaki istikrarsızlık ve kamuoyunda giderek azalan popülaritesine karşı bir antidot olarak dış politikayı ikinci döneminin merkezine yerleştiren Macron, Ukrayna’nın ve dolayısıyla Avrupa’nın savunması için Gönüllüler Koalisyonu'nu oluşturmak, Brexit sürecinden sonra İngiltere’yi tekrar Avrupa güvenlik mimarisinin bir parçası olarak eski kıtaya yaklaştırmak, İsrail-Filistin meselesinde baştaki İsrail yanlısı tutumunu terk ederek Filistin devletinin tanınmasına yönelik bir diplomasi yürütmek ve tanımayı da törensel bir biçimde BM Genel Kurulunda resmileştirmek gibi hamlelerle görev süresi bitene kadar Avrupa’ya liderlik etme niyetini açıkça ortaya koyuyordu.&nbsp;İç politikada popülaritesine pek de faydası olmayan bu&nbsp;dış politika hamleleri Davos’ta Trump’a De Gaulle’ü hatırlatan bir üslupla meydan okuyunca içerde de meyvelerini verdi. Yine bütçe oylamasına kilitlenen, Macron’un yakın dostu olan Başbakan Lecornu’nün Ulusal Meclis’i devre dışı bırakmak için Anayasa'nın 49/3. maddesine başvuracağını açıklamasıyla tekrar gensoru seçeneğinin tartışıldığı iç siyasette bir ilk yaşandı; hem sağdan ve aşırı sağdan (Ulusal Birlik – FN) hem de solu toparlayan ve Macron karşısında oldukça sert bir tavrı olan Jean-Luc Mélenchon’dan (Boyun Eğmeyen Fransa – LFI) cumhurbaşkanına destek geldi.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ulusal çıkar için eleştirilerine ara verdiklerini ifade eden muhalefet partilerine mensup vekillerin bazıları Fransa ve Avrupa üzerinde Soğuk Savaş'ın sonundan beri görülmemiş bir jeopolitik tehdit varken vasat siyasi tartışmalara sıkışıp kalmanın yersiz olduğunu ifade ettiler.</li></ul>Paul Auster’ın Leviathan’da imkansız gördüğü o “tek kişi”, artık somut bir siyasal gerçeklik olarak karşımızda duruyor. Davos’ta Macron’un sert çıkışı, kişisel bir liderlik hamlesinden ziyade, ABD’nin uzun süre taşıyıcısı olduğu, kurallara ve normlara dayalı uluslararası düzeni bizzat kendisinin aşındırmasına verilen gecikmiş bir tepki&nbsp;olarak da okunmalı.&nbsp;Avrupa henüz ortak ve tutarlı bir stratejik cevap üretebilmiş değil ancak Fransa’nın bu çıkışı, transatlantik ittifakın geçici bir krizden değil, yapısal bir kopuştan&nbsp;geçtiğini açık biçimde ortaya koyuyor. Tehditleri kadar geri adım atmasıyla da tanınan ABD Başkanı, Grönland konusunda Von der Leyen’le, Danimarka’yla ya da NATO’yla bir anlaşma sağlasa bile cin artık şişeden çıkmış durumda.&nbsp;Zira mesele artık Trump’ın hamleleri ve tehditleri değil, kurucusu tarafından terk edilen bir düzenin nasıl yeniden tanımlanacağı ya da yerine ne konacağıdır.&nbsp;

Davos’ta Macron’un sert çıkışı, kişisel bir liderlik hamlesinden ziyade, ABD’nin uzun süre taşıyıcısı olduğu, kurallara ve normlara dayalı uluslararası düzeni bizzat kendisinin aşındırmasına verilen gecikmiş bir tepki olarak da okunmalı. 
Avrupa henüz ortak ve tutarlı bir stratejik cevap üretebilmiş değil ancak Fransa’nın bu çıkışı, transatlantik ittifakın geçici bir krizden değil, yapısal bir kopuştan geçtiğini açık biçimde ortaya koyuyor.

Davos’ta transatlantik kopuş: Macron'un Trump'a karşı sert çıkışı nasıl okunmalı?

2025’i uğurlarken dünyanın ahvaline baktığımızda, bu yıl da 2. Dünya Savaşı sonrası belirlenen normlarla Soğuk Savaş sonrası dönemi idare etmeye çabalayan liberal uluslararası düzenin meşruiyet krizleriyle boğuşmasını izledik. Popülizm, yeni milliyetçilik, içe kapanma eğilimleri yükselirken kural ve normlara uymayan liderler de arttı.

2025'in jeopolitik sahnesinden kalanlar: Normlara uymayan bir dünya

Kamuoyunda bir soygun filminin senaryosuna ilham vereceğini düşündürtecek kadar ilgi çeken Louvre soygunu, ulusal düzeyde yarattığı toplumsal ve siyasi sonuçları ve uluslararası ilişkilerde kültür politikalarının konumunu düşündüren yönleriyle tarihe sadece bir hırsızlık olayı olarak iz bırakmayacak.

Bir soygunun siyasi izdüşümleri: Louvre Müzesi'nde (ve ötesinde) neler oluyor?

Bakanlar Kurulu'nu görevlendirmesinden sadece 18 saat sonra istifa eden çiçeği burnunda Fransa Başbakanı Sébastien Lecornu, Beşinci Cumhuriyet'in en kısa ömürlü hükümetine imza attı. Bugün Fransa siyasetinin önünde üç seçenek var: Yeni bir başbakanla yola devam etmeye çalışılabilir, cumhurbaşkanı tarafından Ulusal Meclis feshedilebilir veya cumhurbaşkanı istifa edebilir. Ancak bütün yollar engellerle dolu.

18 saatlik bir acayip hikaye: Fransa siyaseti nereye gidiyor?

Fransa başta olmak üzere Batı ülkelerinin BM Genel Kurulu'nda Filistin'i devlet olarak tanımasının yankıları sürüyor. Her ne kadar birçok ülkenin Filistin'i tanıma kararları sürpriz olmasa 22 Eylül BM Genel Kurulu’nun tarihî bir dönemecin başlangıcı olduğunu şimdiden söylemek mümkün. Peki bu kararların arkasındaki diplomatik süreç nasıl yürütüldü?

Domino etkisi: Arka arkaya Filistin'i tanıma kararları nasıl alındı?

8 Eylül'de Fransa Başbakanı François Bayrou’nun Ulusal Meclis’ten talep ettiği güvenoyu, 364 milletvekilinin aleyhte, 194 milletvekilinin ise lehte oy kullanmasıyla reddedildi. Böylece, Fransa’da 2024 yılında yaşanan siyasi krizlerin ardından kendini bir çare olarak ortaya koyan Bayrou’nun da hükümeti düştü. Siyasi krizin perde arkası...

Fransa’da hükümet bir kez daha düştü: Siyasi krizin perde arkası ve olası yeni krizler

8 Ağustos Cuma günü Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Beyaz Saray’da, onlarca yıldır süren bir çatışmanın sona erdiğini ilan eden ortak bir bildiri imzaladı. ABD Başkanı Donald Trump’ın memnun bakışlarıyla kendi imzasını eklediği belgeyle Güney Kafkasya’nın iki ülkesi “nihai olarak çatışmaya son verme, ticari ve diplomatik ilişkileri açma ve karşılıklı egemenlik ile toprak bütünlüğüne saygı gösterme” taahhüdünde bulunduklarını açıkladı. Ancak bu taahhüdün bağlayıcı niteliği belirsizliğini koruyor.&nbsp;Dağlık Karabağ bölgesindeki anlaşmazlık ve çatışmalar nedeniyle bir çözümsüzlük döngüsüne hapsolan Azerbaycan-Ermenistan ilişkilerinin ana hatları&nbsp;her iki tarafın da çözüm için istekli olduğu bir süreçle bir barış antlaşmasıyla yeniden oluşturuluyor. Antlaşmanın imzalandığı sırada hâlinden çok memnun görünen ev sahibi Trump’ın huzurunda Aliyev, “Bugün Kafkasya’da barışı tesis ediyoruz” diyerek tarihî bir güne tanıklık ettiklerini söylerken ABD’nin uzun süredir uyguladığı askerî işbirliği kısıtlamalarını kaldırma kararından ötürü Trump’a teşekkür etti. Paşinyan ise bu anlaşmayı “on yıllardır süren çatışmaya son verecek bir yol” olarak nitelendirdi.Anlaşmanın bir başka özelliği&nbsp;de Azerbaycan’ı Ermenistan üzerinden geçerek batıdaki Nahçıvan’a bağlayacak bir transit koridorunun oluşturulmasını öngörmesi. Bu koridor; demiryolu, karayolu, enerji (petrol ve doğalgaz) hatları ve dijital (fiber optik kablolar) altyapıyı kapsayacak şekilde tasarlanmış olup, 32 kilometrelik bir hat üzerinden bağlantı kurmayı hedefliyor. Bakü’nün uzun süredir talep ettiği ve Zengezur Koridoru olarak adlandırdığı bu yapı “Trump Yolu: Uluslararası Barış ve Refah” adıyla anılacak (İngilizce kısaltması TRIPP).&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">ABD, bu bölgede özel yatırım haklarına sahip olacak. Bu sayede Washington, hem enerji kaynakları açısından zengin hem de stratejik bir coğrafyada etkisini artırabilecek. Bölgenin Rusya açısından önemi düşünüldüğünde bir yandan Ukrayna konusunda Putin’le ılımlı bir ilişki yürüten Trump, diğer yandan bu jeostratejik açıdan özel bölgede nüfuzunu yaymaya çalışıyor. &nbsp;&nbsp;</li></ul>Bununla birlikte, 2020’deki 44 Gün Savaşı'nda Bakü’ye verdiği kritik askerî destek sayesinde Azerbaycan ordusunun ezici bir zafer kazanmasına katkı sağlayan Ankara da Dışişleri Bakanlığı açıklaması&nbsp;ile “Azerbaycan ile Ermenistan arasında kalıcı barışın tesisine yönelik kaydedilen ilerlemeden memnuniyet duyuyoruz” ifadeleriyle barıştan hoşnut olduğunu gösterdi.&nbsp;Öte yandan: Anlaşmanın Türkiye’nin Ermenistan’la gergin ilişkilerini yumuşatma arayışına girdiği bir dönemde sağlanmış olması da Ankara açısından olumlu bir gelişme olarak kaydedildi. Nitekim adı taraflar arasında “Zengezur” mu “Trump Yolu” mu olarak anılacak hâlâ tartışmalı olsa da Azerbaycan’ı Nahçıvan’a bağlayacak koridorun önemli bir bileşeni olan Kars-Iğdır-Aralık-Dilucu demiryolu hattının temeli 22 Ağustos’ta Ulaştırma Bakanı Uraloğlu’nun katılımıyla atıldı; böylece Türkiye’nin söz konusu barış anlaşmasına ilişkin somut beklentileri karşılanmaya başlamış oldu. &nbsp;Ne var ki, liderlerin güleryüzleriyle telaffuz ettikleri beyanları; ABD, Avrupa Birliği ülkeleri ve başta Türkiye olmak üzere bölge ülkelerinin memnuniyetleri, varılan barış anlaşmasının geleceğe dair ümit verdiğini işaret etse de Dağlık Karabağ meselesi, tarihsel arka planı ve 1990’lardan beri süregelen çatışmalar dikkate alındığında hâlâ kimsenin pek bakmak istemediği odadaki fil gibi varlığını koruyor.&nbsp;İkinci Karabağ Savaşı’nın Azerbaycan’ın zaferiyle sonuçlanması meselenin çözümüne ilişkin dengelerde önemli bir değişiklik yaparak barış anlaşmasının bir nevi yolunu açmış olsa da konunun hem tarihsel niteliği hem de sosyo-ekonomik boyutları barışın yumuşak karnı&nbsp;olarak varlığını sürdürüyor. Tam da bu nedenle Azerbaycan ve Ermenistan, ABD Başkanı Trump’ı Nobel Barış Ödülü’ne aday gösterme söylemiyle barışa yaklaşırken Dağlık Karabağ meselesinin tarihsel süreçte nasıl evrildiğini ve barışa olası etkilerini hatırlamakta yarar var.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Dağlık Karabağ sorununun tarihsel kökenleri</h2>Dağlık Karabağ, bölgenin dağlık kesimini ifade eden Rusça bir isimdir. Dağlık Karabağ’ın ulusal kimliği, Azerbaycanlılar ile Ermeniler arasında geçmişteki yerleşimlere dayanan bir tartışma konusu.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Azerbaycan tarih yazımına göre Dağlık Karabağ, geçmişte Aran olarak anılmakta olup, Pers İmparatorluğu’na bağlı bir toprak olarak ifade ediliyor. Ermeni tarih anlatısına göreyse, Dağlık Karabağ’ın gerçek adının Artsakh olduğu ve bu toprakların eski Ermenistan Krallığı’nın 10. eyaletini oluşturduğu söyleniyor.&nbsp;</li></ul>Dağlık Karabağ, tarihsel olarak hem Ermeni Apostolik Hıristiyanları hem de Azerbaycanlı Türk Müslümanları barındırmış olsa da, iki topluluğun nüfus içindeki ağırlığı da ayrı bir tartışma kaynağı. 1917’de Rus İmparatorluğu’nun çöküşünün ardından Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan bağımsızlıklarını ilan ettiler. Ancak kısa sürede Bakü’de etnik çatışmalar başladı. 1920-1921’de Kızıl Ordu, Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan’ı işgal etti.&nbsp;Stalin’in başkanlığındaki Kafkas Bürosu (Kavburo), bu bölgeleri Sovyetleştirmek amacıyla kuruldu. Sovyet liderliği, yerel koşulları gözeten bir toprak düzenlemesi yapmaya çalıştı ve Karabağ’ın Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’ne bağlanmasına karar verildi. Ermeniler bu kararı hiçbir zaman kabul etmedi ve Karabağ’ın Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’ne devrini talep ettiler. Karabağ ve Nahçıvan, Azerbaycan’a bırakıldı.&nbsp;Ancak Nahçıvan, Zengezur dağları&nbsp;Ermenistan’a verildiği için Azerbaycan’dan coğrafi olarak ayrılmış oldu. Temmuz 1923’te Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi, Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti içinde kuruldu. Bu çözüm, çatışmaları sınırlamaya yönelik pratik ama yüzeysel bir uzlaşı sağladı. Soğuk Savaş sonrası dönemde ise özellikle Gorbaçov’un reformları sırasında Ermeniler, Karabağ’ın önce Ermenistan’la birleşmesini, ardından da tam bağımsızlığını talep etmeye başladı.1988’den itibaren başlayan kitlesel protestolar ve etnik çatışmalar, büyük göç dalgalarına ve karşılıklı katliamlara yol açtı. 1991’de Karabağ, bağımsızlık ilan etti; bu süreç 1994’e kadar süren ve 25 binden fazla kişinin öldüğü bir savaşa dönüştü. Yaklaşık 1,5 milyon kişi yerinden edildi: Azerbaycanlılar Ermenistan ve Karabağ’dan, Ermeniler ise Azerbaycan’dan göç etmek zorunda kaldı.&nbsp;Birinci Karabağ Savaşı sonunda Azerbaycan yalnızca Karabağ’ı değil, çevresindeki yedi bölgeyi de kaybetti. 1994’te Rusya arabuluculuğunda ateşkes sağlandı. Ancak kalıcı barış hiçbir zaman tesis edilemedi. Çatışmanın taraflarının kim olduğu sorusu da sürecin önündeki en büyük engellerden biri oldu: Azerbaycan, Karabağ’ı tanımayı reddederek yalnızca Ermenistan’la müzakere etmek isterken Ermenistan, kendisini taraf olarak görmediğini, meselenin Karabağ ile Azerbaycan arasında çözülmesi gerektiğini ileri sürdü.İkinci Karabağ Savaşı ya da diğer bilinen adıyla 44 Gün Savaşı ise, Azerbaycan’ın zaferiyle sonuçlanarak hem sahadaki dengeleri hem de Azerbaycan ve Ermenistan’ın Türkiye ile ilişkilerini kökten değiştirdi. Savaşın çıkış noktasında Azerbaycan’ın Ermenistan lehine işleyen statükoyu reddetme kararlılığı vardı. Erivan ise müzakereleri uzatarak bu düzeni korumaya çalıştı ancak çözümün gecikmesi, nihayetinde askerî bir tırmanışa yol açtı.Bu süreçte Türkiye, Azerbaycan’a siyasi, diplomatik, teknik ve askerî alanlarda en güçlü desteği veren ülke oldu. 2010’da kurulan Yüksek Düzeyli Stratejik İş Birliği Konseyi mekanizması üzerine inşa edilen ilişkiler, 2021’de imzalanan Şuşa Bildirgesi ile “stratejik müttefiklik” seviyesine taşındı. Karabağ ihtilafının başından bu yana güç dengesi giderek Azerbaycan lehine kaydı.&nbsp;Enerji kaynakları açısından zengin ve askerî açıdan daha güçlü&nbsp;olan Azerbaycan, aynı zamanda çok taraflı platformlarda daha etkin rol oynarken Ermenistan, çoğu zaman diplomatik olarak da yalnız kaldı. 44 Gün Savaşı, yalnızca çatışmanın seyrini değiştirmekle kalmadı, aynı zamanda başta Türkiye olmak üzere bölge ülkelerinin ve barış sürecinde aktif rol oynayan ABD’nin hem Azerbaycan hem de Ermenistan’la ilişkilerini yeniden şekillendiren yeni bir dönemin de kapısını araladı.&nbsp;Ortaya çıkan yeni statüko, Beyaz Saray’daki toplantıdan önce çatışmayı geride bırakma arzusuyla Azerbaycan ve Ermenistan’ın, Mart ayında masaya oturmasını sağlamıştı. Ancak savaşın galibi Azerbaycan, Ermenistan’ın Anayasası’nı değiştirerek Dağlık Karabağ üzerindeki tüm toprak iddialarından resmen vazgeçmesini şart koştu. Başbakan Paşinyan bu talebe uyacağını, 2027’de anayasa referandumu düzenlemeyi planladığını açıkladı.&nbsp;Ne var ki Karabağ’ın kaybının yarattığı etkiler, Ermenistan toplumunu hâlâ bölmeye devam ediyor. Bu da hem referandumun hangi koşullar altında yapılacağı hem de toplumsal tepkilerin Paşinyan yönetimini nasıl etkileyeceği sorusunu gündemde tutuyor.

Karabağ’ın kaybının yarattığı etkiler, Ermenistan toplumunu hâlâ bölmeye devam ediyor. Bu da hem referandumun hangi koşullar altında yapılacağı hem de toplumsal tepkilerin Paşinyan yönetimini nasıl etkileyeceği sorusunu gündemde tutuyor.

Azerbaycan ve Ermenistan Barış Antlaşması'nın ardından: Dağlık Karabağ sorununa dair

24 Şubat 2022’de Rusya Federasyonu, Ukrayna’yı işgal etti. Aynı yıl 30 Eylül’de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Ukrayna’nın doğu ve güneyindeki dört bölgenin ilhakını duyurdu. Çatışmalar devam ederken Batılı ülkelerden destek alan ve Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski’nin liderliğiyle moral bulan Ukrayna ordusu, üç yılı aşkın süredir Rusya’nın saldırılarına karşı direnişini sürdürüyor.&nbsp;Dünya siyasetinin NATO, Birleşmiş Milletler (BM) gibi başat uluslararası örgütlerin işleyişinin ve Avrupa güvenliğinin dengesini bozan bu çatışma, Ocak 2025’te Trump’ın ikinci kez ABD Başkanı seçilmesiyle&nbsp;yeni bir faza girmiş görünüyor. Trump’ın Putin ile Zelenski arasında pek de diplomatik olmayan, “babacan” bir arabulucu rolüne soyunması yılın başından beri ateşkes ve barış görüşmeleri imkanlarını da farklı bir perspektiften gündeme taşıdı.&nbsp;ABD Başkanı'nın gümrük vergileri ve NATO’nun işleyişi gibi temel konularda Avrupa’ya yönelik politikası Transatlantik ittifakını zedelerken Ukrayna savaşı hakkında Avrupalılar da kendi rotalarını çizmeye başladılar. Özellikle Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve İngiltere Başbakanı Keir Starmer, söz konusu çatışma ve barış olasılıklarına ilişkin belirgin bir diplomatik ve siyasi angajman içine girdiler ve Gönüllüler Koalisyonu’nu kurdular.&nbsp;Bu yapı somut siyasi sonuçları bakımından henüz kalıcı etki oluşturamasa da hem Zelenski’nin sıkça dile getirdiği “güvenlik garantileri”&nbsp;kavramını uluslararası siyasette gündemde tutması hem de Fransa ve İngiltere’nin Avrupa’nın güvenliğine ilişkin liderlik arzularını ve bu yönde aldıkları sorumluluğu vurgulaması bakımından da önem taşıyor.&nbsp;Nitekim Trump ile Putin arasında Alaska’nın Anchorage kentinde düzenlenen ikili görüşmenin&nbsp;ardından Rusya-Ukrayna çatışmasının geldiği son aşamada da başta Fransa, İngiltere ve Şubat ayındaki seçimlerin ardından iç siyaseti yeni yeni stabilleşen Almanya olmak üzere Avrupa devletleri 18 Ağustos’ta Washington’daki Trump-Zelenski buluşmasında yer alarak ortak bir diplomasi yürüttüler.&nbsp;15 Ağustos Cuma günü ABD’nin Alaska eyaletindeki Anchorage kentinde yapılan Trump-Putin zirvesi, Ukrayna’da ateşkese dair somut bir perspektif sunmadan&nbsp;sona erdi. Alaska zirvesi, Putin’in imajını tazelerken bir yandan da Rusya devlet başkanının uluslararası arenada yeniden meşruiyet kazanmasının da yolunu açtı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kremlin’in en az altı-yedi saatlik müzakere öngörüsüyle başlayan zirve üç saatten kısa sürdü. Planlanan öğle yemeği iptal edildi, yalnızca 12 dakikalık ve herhangi bir yeni açıklama içermeyen ortak bir basın toplantısıyla sona erdi ve gazetecilerin soru sormasına izin verilmedi.&nbsp;</li></ul>Görüşmeler ayrıca Moskova’nın arzuladığı şekilde ekonomik veya ticari yatırım konularına ya da silah kontrolü meselelerine uzanmadı. Putin basın karşısındaki kısa açıklamasında çatışmanın Rusya açısından temel nedenlerini tekrarlarken Trump’la olan görüşmeyi “Ukrayna’da barış yolunda çok yapıcı”&nbsp;olarak niteledi. Trump ise görüşmelerin “çok sıcak bir atmosferde geçtiğini” ve “pek çok konuda mutabakata varıldığını” belirtirken Putin’e “Vladimir, güçlü bir adam, cehennem kadar sert ” ifadeleriyle övgüler yağdırdı.&nbsp;Ne var ki Trump bu olumlu ifadelerini hangisi olduğunu açıklamadan “muhtemelen en önemli olan konuda” mutabakata varılamadığını da sözlerinin arasına sıkıştırarak revize etti. Zirveden daha birkaç gün önce Rusya’yı Ukrayna’da ateşkes sağlanmazsa “ciddi sonuçlarla” tehdit eden Trump, zirvenin hemen ardından Fox News’a yaptığı açıklamada, yeni yaptırımların “şimdilik gündemde olmadığını”&nbsp;ve en az “iki-üç hafta boyunca uygulanmayacağını” dile getirdi.&nbsp;Özetle: Alaska’daki zirvenin sonunda kendinden emin, net ve kısa ifadelerle konuşan Putin’i ve “neşeli ve sıcak” tavırlarla ortaya karışık ifadeler kullanan Trump’ı gördük. Bu da yukarıda söz edildiği gibi Putin’in uluslararası arenada meşruiyetinin tazelenmesine ve bu tablo karşısında Avrupalıların, artık daha sert bir tutum almak zorunda kalmasına yol açtı.&nbsp;Hatta Rus siyaset bilimci Andrey Kolesnikov’un Le Monde gazetesine yazdığı bir yazıda belirttiği üzere Rusya’nın Alaska zirvesindeki amacı Ukrayna konusunda gerçek müzakereler yürütmek değil, Rusya’nın Avrupa Birliği ve Birleşik Krallık’a karşı varoluşsal bir mücadele verdiği fakat bu mücadelede ABD’nin karşısında olmadığı mesajını sessizce iletmekti. Trump’ın zirve sonrası açıklamaları ve Avrupalı liderlerin 18 Ağustos’ta Washington’daki gövde gösterileri bu mesajın alındığını gösterir nitelikte. &nbsp;&nbsp;Öyle ki Avrupalılar, Moskova lehine çok avantajlı bir anlaşmayı engellemek için harekete geçti. Apar topar organize edilen&nbsp;ortak Washington ziyaretinden bir gün önce video konferans yoluyla görüşen ve ortak bir strateji belirleyen Avrupalı liderler bu ziyaretle Ruslar ile Amerikalılar arasında yürütülecek her türlü müzakereye dahil olma iradelerini açık bir şekilde ortaya koydular. 2024’te iç politikada yaşadığı sarsıntılardan sonra dış politikada daha güçlü hamlelere odaklanan, kendisini “güçlü Avrupa” vizyonunun taşıyıcısı olarak konumlandıran ve Washington’daki görüşmenin düzenlenmesinde de öncü rol oynayan Macron, yazlık ikametgahı Brégançon Kalesi’nden Falcon uçağıyla gelerek öğle yemeğinde Beyaz Saray’da İngiltere Başbakanı Keir Starmer, Almanya Şansölyesi Friedrich Merz, İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile biraraya geldi.&nbsp;Söz konusu ziyaretin aciliyet arz eden ilk amacı Zelenski’nin altı ay önce Oval Ofis’te yaşadığı aşağılanmayı yeniden yaşamaması için çaba göstermekti. İkinci ve daha kapsayıcı amaç ise Avrupa güvenliğinin söz konusu olduğu bu savaşa ilişkin ABD ile Rusya arasında süren müzakerelerden dışlanmama kararlığının bu iki ülkeye gösterilmesiydi.&nbsp;Nitekim ABD’ye hareketinden önce Brégançon Kalesi’nde konuşan Macron, “son derece ciddi” bir bağlamda sadece Ukrayna’nın değil, tüm Avrupa’nın güvenliğinin tehlike altında olduğunu belirtti. Üçüncü olarak ise Avrupalı liderler Kremlin’in taleplerini fazlasıyla karşılayabilecek aceleci bir anlaşmayı engellemek amacıyla seferberliklerini artırdılar.Salı günü, çoğu Avrupalı olan 30 ülkenin oluşturduğu ve Kiev’e desteği sürdürmek için kurulan “Gönüllüler Koalisyonu” Rusya ile yapılabilecek muhtemel bir barış anlaşması karşılığında Ukrayna’ya sağlanacak güvenlik garantileri konusunu ele aldı. Kuruluş aşamasında Macron ve Starmer’in liderlik ettiği “Gönüllüler Koalisyonu” üyeleri Kiev’i korumaya hazır olduklarını açıkladılar ve bununla birlikte ABD’nin de belirli bir güvence vermesini talep ettiler.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Macron, Avrupalılar adına bu talebi&nbsp;“Amerikalılar bu konuda ne ölçüde katkı sunmaya hazır, bunu bilmek istiyoruz” ifadelerini kullanarak iletti. Avrupalılar açısından Ukrayna’ya güvenlik güvenceleri vermek, öncelikle Rusya’yı savaşı yeniden başlatmaktan caydırmak anlamına geliyor. Bu çerçevede Avrupa, Kiev’in istediği gibi silahlanabilmesini ve gelecekte içinde bulunacağı ittifaklarını kendi seçebilmesini savunuyor.</li></ul>Avrupalıların bu beklentisi, elbette konunun NATO bağlamında da tartışılmasını gündeme getirdi. ABD ve Avrupa güvenlik mimarisinin mihenk taşı olan, ABD-Avrupa ittifakının simge kuruluşlarından olan NATO’nun Ukrayna için talep edilen güvenlik garantilerinde nerede duracağının bilinmesi Avrupalı müttefikler tarafından büyük önem taşıyor.&nbsp;Konuyla ilgili tartışma karşısında Trump’tan net bir açıklama geldi. Trump, Truth Social hesabından yaptığı açıklamada Ukrayna’nın NATO üyeliğini tamamen gündemden çıkardığını duyurdu. Bu açıklamanın gölgesinde 20 Ağustos Çarşamba günü NATO’ya üye 32 ülkenin genelkurmay başkanlarının aynı meseleyi bir video konferans toplantısında görüşmesi planlandı.&nbsp;Diğer taraftan Ukrayna’yı tarafsızlığa zorlayan ve askerî kapasitesini sınırlayan bir anlaşmaya varmak isteyen Putin ise barış müzakerelerinin başarısızlığının sorumluluğunu Avrupa’ya yükledi. Le Monde&nbsp;gazetesinin 19 Ağustos tarihli zirveye katılan güvenilir bir kaynağa atfen yayımlandığı bir haberde ifade edildiği üzere Kremlin bu görüşmeleri, savaşı sona erdirmek için çözülmesi gereken tüm sorunlar üzerine Ukrayna ve Avrupa ile müzakerelere başlama yönünde gerçek bir fırsat olarak görüyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bu kaynağa göre Avrupalıları yüzbinlerce insan cephede ölürken soyut ilkeleri savunmakta ısrar etmekle suçlayan Rusya, Kiev’in fiilen kaybettiği bu savaşın, tamamen yıkıma sürüklenmeden durdurulması gerektiğine inanıyor.&nbsp;Nitekim Rusya ve ABD Alaska zirvesinden bu yana yalnızca bir ateşkes değil, bir barış anlaşmasından daha çok söz ediyor.</li></ul>Ukrayna savaşı, Avrupa’yı kıtanın güvenlik mimarisinin&nbsp;yeniden yapılandırılmasını zorunlu kılan bir açmaza sürükledi. Bu yeniden yapılanmada İngiltere ile ortak liderlik sürdürmeye çalışan Fransa’nın cumhurbaşkanı her fırsatta değerlerinden ya da bütünlüğünden taviz vermeden, yüzyılın ekonomik, teknolojik, diplomatik ve ekolojik meydan okumalarına yanıt verebilecek bir Avrupa dizayn edilmesini savunuyor.&nbsp;Rusya karşısında Avrupa’nın sergilediği bu son seferberlik tutumunu da Ukrayna’daki çatışma aracılığıyla kolektif güvenlik kurallarını yeniden tanımlayan eski kıta için yeni bir platform ve Paris’ten yükselen “güçlü Avrupa” vizyonu için taze bir filiz olarak değerlendirmek mümkün görünüyor.

15 Ağustos'ta Alaska'da düzenlenen Trump-Putin zirvesi, Ukrayna’da ateşkese dair somut bir perspektif sunmadan sona erdi. Öte yandan apar topar organize edilen ortak Washington ziyaretinden bir gün önce video konferans yoluyla görüşen ve ortak bir strateji belirleyen Avrupalı liderler, Ruslar ile Amerikalılar arasında yürütülecek her türlü müzakereye dahil olma iradelerini açık bir şekilde ortaya koydular.

Trump-Putin zirvesinin ardından: Avrupa'nın diplomatik angajmanı ve güvenlik garantileri meselesi

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, 24 Temmuz günü sosyal medya platformu X üzerinden yayımladığı bir gönderiyle Eylül ayında katılacağı Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu'nda Fransa’nın Filistin devletini resmen tanıyacağını duyurdu. Bu kararın Fransa’nın Yakın Doğu’da adil ve kalıcı bir barış konusundaki tarihî taahhüdüne sadakati doğrultusunda alındığını vurgulayan Macron, Fransız dış politikasının genel ahvali dikkate alındığında son yıllarda sıkça tekrarladığı gibi risk alarak bir dış politika hamlesi yaptı.&nbsp;Özellikle Donald Trump’ın gümrük vergileri çıkışlarıyla ABD ile AB ülkeleri arasındaki gerilimin tırmandığı bu dönemde AB ülkelerinin ve Birleşik Krallık’ın bu açıklama karşısında nasıl bir tutum sergileyeceği, Fransa’da açıklamanın kendisinden daha çok gündemi işgali etti. Bu açıklamadan beş gün sonra İngiltere Başbakanı Keir Starmer&nbsp;da Macron’u izledi ve İsrail’in Gazze Şeridi’nde ateşkesin sağlanması yönünde bir angajmana girmemesi hâlinde İngiltere’nin Filistin devletini tıpkı Fransa gibi Eylül’de tanıyacağını duyurdu. Anlaşılan o ki Macron’un aldığı risk bu kez kısa sürede meyve vermeye başladı.Macron, 7 Ekim 2023’te Hamas’ın düzenlediği saldırılar sonrasında Fransa’nın İsrail’e “koşulsuz” desteğini açıklamış; Kasım 2024’te ise Fransız diplomasisi Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM) İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında çıkardığı tutuklama emrini uygulamayı reddetmişti.&nbsp;Fransız devletinin ve Fransa kamuoyunun Filistin meselesine ilişkin geleneksel tutumları göz önünde bulundurulduğunda İsrail yönetimini bile şaşırtan bu politika, 2025’e geldiğimizde ciddi şekilde yön değiştirmiş görünüyor. İlk işaretlerinin Nisan 2025’te Macron’un Mısır dönüşü Cumhurbaşkanlığı uçağında yaptığı açıklamalarda görüldüğü bu yön değişikliğinin iki temel sebebi olduğunu söylemek mümkün.&nbsp;İlki, özellikle bahar aylarından beri Gazze’deki tüm uluslararası antlaşma ve sözleşmeyi daha da önemlisi her türlü insani normu ihlal eden durum artık söz konusu uluslararası normların ve İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin anavatanı olan Fransa’da gözle görünür bir rahatsızlığa yol açmaya başladı. Fransa kamuoyu Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) ve Yaser Arafat’ın temsil ettiği mücadelenin yerini Siyasal İslamcı Hamas’ın almasından duyulan rahatsızlık nedeniyle geçmişte oldukça güçlü olan Filistin yanlısı tutumundan uzaklaştı.&nbsp;Öte yandan toplum içinde İslam karşıtlığını da körükleyen&nbsp;aşırı sağın giderek güçlenmesi de bu uzaklaşmayı derinleştirdi. Öyle ki Fransa kamuoyu İsrail-Filistin çatışmasının başından beri ilk kez bu konuda derin bir kutuplaşmaya sürüklendi. Self-determinasyon, milliyetçilik ve Filistin halkının özgürlüğü temaları üzerinden tartışılan Filistin meselesi, anti-semitizm ve İslamofobi gibi kavramların arasına sıkıştı.&nbsp;Ne var ki 2025 yılının bahar aylarıyla beraber Netanyahu’nun ateşkesin koşullarına uymayan tavrı ve en çok da Gazze’ye insani yardımın ulaştırılmasının İsrail devleti tarafından engellenmesi Gazze’deki durumu sistematik bir insan hakları ihlaline ve adı konmamış bir soykırım uygulamasına dönüştürdü. Aşırı sağa sürüklenen Avrupa kamuoyu bile artık sosyal medya kanalları üzerinde iyice görünür hâle gelen bu insani drama kayıtsız kalmadı.&nbsp;Kamuoyundaki bu yön değişikliği, siyasetçilerin tavrına da çok geçmeden yansıdı. Örneğin Uluslararası Af Örgütü, 26 Temmuz’da Macron’a hitaben, Fransa’nın&nbsp;"söylemden eyleme geçmesi" çağrısında bulundu. 28 Temmuz’da yaptığı bir açıklama sırasında Trump bile Gazze’de gerçek bir kıtlığın emarelerini gördüğünü ifade etti. Hâl böyleyken Fransa’nın duruma sessiz kalması beklenemezdi. Ortadoğu uzmanı siyaset bilimci Jean-Paul Chagnollaud’ya göre, Fransa açısından kıtlık, muhtemelen bir eşik noktasını temsil etti ve “artık yeter” duygusunu tetikledi. Bu durum Macron’u Fransız dış politikasının önemli unsurlarından olan insani diplomasi ve normatif dış politika araçlarını tekrar harekete geçirmeye yöneltti. Böylece Fransa, Filistin devletini tanımaya angaje olan ilk G7 ülkesi oldu.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Söz konusu yön değişikliğinin ikinci önemli nedeni ise Fransa’nın Suriye savaşından bu yana Ortadoğu ve Doğu Akdeniz’de tesis etmeye çalıştığı jeopolitik kontrol arayışı olarak ifade edilebilir. Filistin devletini tanıma Fransa’nın geleneksel normatif dış politika ve adı geçen bölgedeki jeopolitik hedeflerinin birleştiği bir dış politika hamlesi olarak tanımlanabilir. </li></ul>Öte yandan Trump’ın ABD Başkanı olmasıyla beraber gerilen ABD-AB ilişkileri göz önüne alındığında bu hamlenin AB içinde Fransa’nın arzu ettiği liderliği perçinleyecek proaktif bir dış politika uygulaması olduğu da söylenebilir. Söz konusu karar her ne kadar Fransa-İsrail ilişkilerini olumsuz etkileyecek olsa da Macron’un aldığı bu riskle, Fransa nev-i şahsına mahsus kimilerinin adına stratejik özerlik dediği dış politika anlayışını değer temelli, normatif ve insani dış politika uygulamalarıyla öne çıkarmayı tercih etmiş görünüyor. Öyle ki Gazze’deki savaş hâlâ üç ana aktör, İsrail, Hamas ve ABD eliyle şekilleniyor. Trump’ın arabuluculuk rolü, ABD’nin İsrail’le olan sıkı müttefikliğine takılıyor. Bu üç aktörün de çatışmayı tamamen sona erdirme ve kalıcı barışı tesis etme gibi bir öncelikleri olmadığı anlaşılıyor. İşte tam da bu çıkmaz karşısında Macron, Fransa’nın uluslararası siyasette “başka bir perspektif” sunabileceğini ortaya koymaya çalıştı. &nbsp;&nbsp;Fransa’nın bu hamlesinin ve Filistin devletinin G7 ülkelerinden biri tarafından tanınmasının olası sonuçlarının da dikkatle değerlendirilmesi gerekir. Fransa Dışişleri Bakanlığı’nın konuya ilişkin açıklamaları incelendiğinde üç ana sonucun beklendiği anlaşılıyor. Öncelikle Fransa bu hamleyle iki devletli çözümün somut olarak hayata geçirilmesini, böylece kalıcı barış olasılığının artırılmasını murat ediyor. İkinci beklenti ise Filistin yönetiminin değişmesi. FKÖ’nün tarihsel mirasından faydalanan El Fetih’in Hamas’la girdiği çekişme, Hamas’ın Gazze’de kontrolü ele geçirmesinin ardından Filistin meselesinin tarihsel bağlamından çıkıp siyasal İslam’la özdeşleşmesi, Filistin yönetiminin yolsuzluk, sosyal sorunlara çözüm bulmakta yetersizlik gibi Gazze dışındaki bölgelerde de güvenilirliğini yitirmiş olması gibi başat nedenler Filistin’de toplumun büyük bölümünü ikna edebilecek, güvenilir ve olası bir barışın tesisinde etkili olabilecek bir yönetimin göreve gelmesini zorunlu kılıyor.&nbsp;Son olarak, Macron bu kararın yukarıda ifade edildiği gibi Fransa’nın “Yakın Doğu’da adil ve kalıcı bir barış konusundaki tarihi taahhüdüne sadakati” doğrultusunda alındığını vurgularken bunun kolektif bir ivme yaratmasını umduğunun da altını çizdi. Halihazırda BM üyesi 140 ülkenin tanıdığı Filistin yönetiminin bir devlet olarak G7 ülkeleri gibi başat güçler tarafından tanınmasının tek geçerli çözüm olduğunu vurgulayan Macron, Suudi Arabistan ve Fransa’nın eşbaşkanlığında, 28-29 Temmuz’da New York’ta düzenlenen iki devletli çözümün uygulanmasına ilişkin konferansta da böyle bir kararın yaratacağı kolektif ivmeyi bir kez daha hatırlattı.Macron’un bu kolektif siyaset çağrısı belki kendisini de şaşırtacak bir hızda karşılık bulmuş görünüyor. ABD yönetiminin Transatlantik ittifakın temel taşlarını yerinden oynattığı bu dönemde Avrupa’nın uluslararası sistemdeki varlığının öncüsü olmayı hedefleyen Macron’un Rusya-Ukrayna barış sürecinde İngiltere ile yakaladığı eşgüdümlü siyaseti Filistin konusunda da sağlayabileceğinin işaretleri belirmeye başladı.&nbsp;Fransa Cumhurbaşkanı, 10 Temmuz’da Birleşik Krallık’a yaptığı resmî ziyaret sırasında İngiltere Başbakanı Keir Starmer’a&nbsp;Filistin devletini ortaklaşa tanıma teklifinde bulunmuş ancak Starmer’den beklediği karşılığı alamamıştı. Ne var ki İngiltere Başbakanı kendi kamuoyunda da yükselen tepkiler ve Gazze’deki insani şartların ortaya koyduğu gerçeklik karşısında Macron’un başlattığı ivmeye dahil oldu ve İsrail’in ateşkes koşullarına uymaması hâlinde Filistin devletini tanıma konusunda Fransa’yı izleyeceğini açıkladı.&nbsp;Brexit süreciyle AB’yle vedalaşan Büyük Britanya’yı Avrupa güvenliği söz konusu olduğunda eski kıtanın kaderinden ayrı görmeyen Macron için, Avrupa güvenliğinin dolaylı da olsa önemli bir bileşeni olan Ortadoğu’da kalıcı barışın sağlanmasında da İngiltere’nin yoldaşlığı oldukça önemli ve gerekli.&nbsp;Nitekim Starmer’in açıklaması, Macron’un bu hamleyle Fransa’yı yeniden normatif bir güç olarak gündeme taşımasıyla AB içindeki liderlik arayışının karşılık bulmasında ve ABD-İsrail politikalarına karşı Avrupa’nın dengeleyici pozisyonunun öncüsü olmasında son derece önemli bir dönemece işaret ediyor.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Eylül ayında katılacağı Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu'nda Fransa’nın Filistin devletini resmen tanıyacağını duyurdu. Macron’un bu kolektif siyaset çağrısı belki kendisini de şaşırtacak bir hızda karşılık buldu. Peki nasıl ve neden?

Yeni bir dönemeç: Filistin'i tanımaya karar veren ülkeler neden artıyor?

Suudi Arabistan'ın Cidde kentinde ABD ve Ukrayna tarafından önerilen ateşkese dair son görüşmeleri takiben 12 Mart’ta, Ukrayna’nın güvenliğini konuşmak üzere Fransa, Almanya, İtalya, Polonya ve Birleşik Krallık savunma bakanları Paris’te biraraya geldi.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Toplantının ana temasının “planlama” olduğu duyurulurken Avrupa savunması için başat öneme sahip E5 Grubu olarak adlandırılan bu beş ülkenin artık niyet beyanlarının ötesine geçip somut hedeflerin hayata geçirilmesi yönündeki istekleri vurgulandı.&nbsp;</li></ul>Savunma bakanları toplantısına ev sahipliği yapan Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron&nbsp;ise bu tarihten beri Ukrayna’nın güvenliğini “Amerikalılar olmadan” sağlamanın yollarını aramak ve olası senaryolar üretmek konusunda Avrupa’da liderlik rolünü oynamayı sürdürüyor.&nbsp;Elysée Sarayı, bu girişimin ardından 27 Mart’ta, 33 ülkenin delegasyonunun katıldığı, Türkiye’nin de Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz tarafından temsil edildiği Gönüllüler Koalisyonu'nun&nbsp;üçüncü buluşmasına da ev sahipliği yaptı. İlki, 2 Mart’ta Londra’da, ikincisi yine İngiltere Başbakanı Keir Starmer’ın çağrısıyla çevrimiçi olarak düzenlenen Gönüllüler Koalisyonu toplantılarının sonuncusu hem katılımcı sayısı hem de verilen mesajlar bakımından en çok dikkat çekeni oldu.Nitekim zirvenin ardından Macron, Rusya'ya yönelik yaptırımlar sürdürülürken Ukrayna ordusuna Fransız-İngiliz heyeti gönderilmesi ve bir "güvence gücünün” konuşlandırılması kararını duyurdu ve katılımcı devletlerin “ortak vizyonu”nu açıkladı. Zirvenin öncelikli amaçlarından biri olan olası bir barışın koşullarının senaryosu, Fransa ve İngiltere’nin kimi önerilerinin kabul edilmemesi nedeniyle hayata geçirilememiş ve bu durum Zelensky’nin hayal kırıklığı dolu açıklamalarına neden olmuş olsa da Macron, ortak açıklamalara ek olarak Ukrayna'ya 2 milyar avroluk askerî yardım sözü verdi.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Avrupalıların dışlandıkları müzakerelerde etkili olmayı umarak giriştikleri Gönüllüler Koalisyonu projesi, henüz somut siyasi kararlar üretemese de Fransa’nın ve İngiltere’nin Avrupa’nın güvenliğine ilişkin angajmanlarını ve AB içinde Fransa’nın liderlik sorumluluğunu vurgulaması bakımından sembolik bir anlam da taşıyor.&nbsp;</li></ul>Tam da bu nedenle söz konusu toplantı ve zirveleri, Avrupa güvenliği konusundaki diğer gayret ve girişimlerden bağımsız olarak düşünmek mümkün değil. Öyle ki 5 Mart günü yaptığı konuşmada Fransa Cumhurbaşkanı Macron, "Avrupa kıtasındaki müttefiklerimizin caydırıcılığımızla korunmasına ilişkin stratejik tartışmayı başlatmaya karar verdim" ifadesini kullanarak Fransa'nın nükleer silahlarının oluşturduğu koruma kalkanını bazı Avrupa müttefiklerine genişletmeye açık olduğunu duyurdu.&nbsp;Bu açıklama elbette Trump yönetimindeki ABD'nin, Avrupa'dan hatta NATO’dan uzaklaşması&nbsp;ve bu durumun Avrupa güvenliğini aktif olarak tehdit etmeye başlamasıyla birlikte geldi. Macron’un bu önerisi, ABD’nin tutumu nedeniyle Avrupalı müttefikler arasında giderek daha ciddiye alınmaya başlandı.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Birbirine bağlı 'hayati çıkarlar'</h2>Avrupa güvenliğine ilişkin kaygılar Trump’ın ABD başkanlık koltuğuna oturmasıyla artmış olsa da nükleer caydırıcılık terminolojisinde kullanılan “hayati çıkarlar” kavramı 2020 yılından beri Macron tarafından telaffuz ediliyor ve Fransa’nın nükleer gücünün Avrupa’nın ortak çıkarları için mobilize edilebileceği dile getiriliyordu. Brexit süreciyle AB’yle vedalaşan Büyük Britanya’yı Avrupa güvenliği söz konusu olduğunda eski kıtanın kaderinden ayrı görmeyen Macron, 7 Şubat 2020’de yaptığı Fransa'nın savunma ve caydırıcılık stratejisini ele alan bir konuşmasında Avrupalılara ortak güvenliğe yönelik yaklaşımlarını "güncellemeleri" çağrısında bulunmuştu.&nbsp;Macron aynı konuşmada Avrupa’nın “Avrupa dışından nükleer güçlerin çatışma sahası” olmasının kabul edilemez olduğunu da vurgulamıştı. Bu ifadelerle Macron, Trump’ın Ukrayna konusundaki tavrından çok önce ortak bir coğrafyayı ve riskleri paylaşan Avrupa devletlerinin “hayati çıkarları”nın önemine dikkat çekmeye başlamıştı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Fransa’nın AB dışındaki Avrupalı müttefiki Büyük Britanya’yla Rusya’ya karşı giriştiği ortaklık, 1995 yılında dönemin Fransa Cumhurbaşkanı Jacques Chirac ve İngiltere Başbakanı John Major’ın birlikte verdikleri bir demeçte ifade ettikleri iki devletin hayati çıkarlarının birbirine bağlı olduğu fikri üzerine bina edilmiş görünüyor.&nbsp;</li></ul>İngiltere’nin Avrupa savunmasına&nbsp;tekrar etkin bir şekilde dahil olma isteğiyle birlikte AB, Avrupa savunması meselesini liderlerin biraraya geldikleri zirvelerin yanı sıra kendi bürokratik organları nezdinde de ciddi bir biçimde ele alıyor. Örneğin Avrupa Komisyonu, Mart ayında düzenlenen toplantısının arifesinde Avrupa savunmasına ilişkin "2030'da Hazır Olmak" başlıklı savunma konulu Beyaz Kitabını sundu ve devletlerin askerî harcamalarını artırmalarına yardımcı olacak önerileri sıraladı.&nbsp;Avrupa savunması konusunun Avrupa devlet ve hükümet başkanları arasındaki tartışmaların merkezinde yer alması gerektiğini vurgulayan komisyon Eski Kıta'nın yeniden silahlanması için beş yıl hedefi koydu. Bu ön çalışma sayesinde liderler, Avrupa’nın baş etmek zorunda kalacağı tehditleri ve bunlara yanıt verme yollarını ayrıntılarıyla açıklayan ve devletlere beş yıl içinde güvenliklerini ve savunma sanayilerini güçlendirmeleri için yasa önergelerini de içeren gerçekçi bir tartışma zeminine sahip oldular.AB’nin hem liderler nezdinde hem kurumsal olarak belirlediği 2030 hedefi tesadüf değil. Avrupa Komisyonu Başkan Yardımcısı Kaja Kallas’ın ifadesiyle AB ülkelerinin ulusal istihbarat teşkilatlarının birçoğu, Rusya'nın 3-5 yıl içinde AB'nin kendini savunma yeteneğini test edebileceğini bildiriyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Nitekim hazırlanan 20 sayfalık Beyaz Kitap'ta AB, kendisini yeniden silahlanma politikasını başlatmaya zorlayan çalkantıları uluslararası düzenin 1945'ten bu yana görülmemiş değişimler geçiriyor olması, Rusya ve Çin'in de aralarında bulunduğu otoriter devletlerin saldırganlığının artmaya devam etmesi ve Trump'ın ABD'yi Avrupa'dan uzaklaştırma isteğiyle açıklıyor.&nbsp;</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">ABD dış politikasındaki değişimin yarattığı deprem</h2>Trump'ın Beyaz Saray'a dönüşünden bu yana ABD dış politikasında yaşanan ani değişim, AB ülkeleri tarafından hem askerî yapıyı hem de Avrupa savunma sanayiindeki tüm paydaşları sarsan bir deprem etkisi yarattı. Kıtadan 20.000 Amerikan askerinin çekilmesinin yaratabileceği potansiyel açığın ötesinde, Washington'ın Moskova'nın çıkarlarıyla giderek daha belirgin bir şekilde uyumlu hâle gelmesi, büyük bir endişeye yol açıyor ve birçok başkentte Amerikan askerî gücüne olan bağımlılıkları sınırlamanın yollarına ilişkin benzeri görülmemiş bir incelemeye yol açıyor.&nbsp;Bu da mevcut durumu diplomatik araçlarla iyileştirmenin ötesinde Avrupa’nın silahlanma kapasitesinin de artırılmasını&nbsp;elzem kılıyor. Avrupa savunma sanayii, askerî teçhizatın hemen hemen tüm yelpazesini kapsayan bir üretim yapıyor olsa da sektörün çok parçalı olması ve savunma sanayiinin egemen ulus-devletlerin kontrolünde olması Amerikan savunma sanayii ile eşit şartlarda rekabet edebilmesini engelliyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Araştırmacı Christophe Degryse’in Le Monde gazetesindeki 12 Mart 2025 tarihli yazısında ifade ettiği gibi Avrupa’nın savunma konusundaki endişe ve sorunları, AB’nin askerî veya diplomatik kabiliyetlerinden ziyade konuya ilişkin yaşadığı siyasi bölünmüşlükleriyle açıklanabilir.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Türkiye'nin rolü</h2>Genellikle egemenlikçi tutumlara bağlı olarak gelişen ortak savunmaya ilişkin söz konusu siyasi bölünmüşlükler süredursun AB ve İngiltere, Avrupa savunması için Türkiye’yi&nbsp;çok uzun bir aradan sonra tekrar ilgi alanına dahil etmiş gözüküyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">2 Mart’ta Londra düzenlenen kriz toplantısına Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın, 27 Mart’ta Paris’teki zirveye cumhurbaşkanı yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın katılması ve son olarak Fidan’ın 2 Nisan’da Fransız mevkidaşı Jean- Noël Barrot’yla görüşmesi, Avrupa savunması konusunda her iki tarafta da ortak politikalar belirlenmesine ilişkin artan bir ilgiye işaret ediyor.</li></ul>Dışişleri bakanlarının ikili görüşmesinde Ukrayna meselesinin yanı sıra Suriye’nin yeniden yapılandırılması ve Gazze’deki son durumun da ele alınması Avrupa savunmasında Türkiye’nin oynayabileceği rolün Avrupalılar tarafından Ukrayna kriziyle sınırlı görülmediğini ortaya koyuyor.&nbsp;Uzun zamandır gerek Brüksel gerekse Paris ve Berlin ile hayli gerilimli süreçlerden geçen Ankara, Avrupa savunması ABD desteğinden mahrum kalınca NATO’nun ikinci büyük silahlı gücü ve geliştirmekte olduğu savunma sanayii araçlarıyla tekrar AB’nin ilgi odağı hâline gelmiş görünüyor.&nbsp;Nitekim Macron, Ukrayna’da barış ve güvenlik konulu Paris toplantısının ardından düzenlenen basın toplantısında kendisine yöneltilen bir soruya verdiği cevapta Türkiye’nin Karadeniz’de özel bir sorumluluğu bulunduğunu ve arzu etmesi hâlinde kalıcı barışa katkıda bulunabilecek bir aktör olabileceğini vurguladı. Türkiye’nin, tahılın ihracatının kolaylaştırılması gibi somut çözümler konusunda önemli bir rol oynadığını hatırlatan Fransa Cumhurbaşkanı, Türkiye’nin Avrupa’ya, Avrupa’nın da Türkiye’ye ihtiyacı olduğunu ifade etti.&nbsp;Ne var ki, kendisine Türkiye’nin demokrasiye ilişkin iç krizleri ve açmazları, özellikle de İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı’nın gözaltına alınıp tutuklanması hatırlatıldığında Macron, Avrupa’nın Türkiye’ye duyduğu ihtiyacı biraz daha ayrıntılı bir biçimde açıkladı. Macron’a göre Avrupa’nın, Avrupa güvenliği konusundaki sorumluluklarını yerine getiren ve aynı zamanda taahhütlerine riayet ederek demokrasi yolunda devam eden bir Türkiye’ye ihtiyacı&nbsp;var.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Görünen o ki Avrupa güvenlik mimarisi yeniden şekillenirken uzun süredir donmuş durumdaki AB-Türkiye ilişkileri daha önce bu ölçüde öne çıkmamış bir çerçevede yeniden ısınacak.&nbsp;</li></ul>Aydınlanma felsefesinin başlıca fikirleri ve demokrasi üzerinde inşa edilmiş bir kimliğe sahip olma iddiasındaki AB’nin Ankara’ya yaktığı yeşil ışığın ana koşulu olarak demokrasi geleneğinin sürdürülmesinde ne ölçüde ısrarcı olacağını ise zaman gösterecek.

Avrupa’nın güvenlik mimarisi yeniden şekillenirken uzun süredir donmuş olan AB-Türkiye ilişkilerinin de daha önce öne çıkmamış bir çerçeveden yeniden ısınacağı anlaşılıyor. Öte yandan Aydınlanma felsefesinin başlıca fikirleri ve demokrasi üzerine bir kimlik inşa ettiği iddiasındaki AB'nin, Ankara'ya yaktığı yeşil ışığın ana koşulu olan "demokrasi geleneğininin sürdürülmesi"nde ne ölçüde ısrarcı olacağını ise zaman gösterecek.

Avrupa güvenlik mimarisi yeniden şekillenirken: Türkiye'nin rolü ne olacak?

Donald Trump’ın Ocak ayında ABD Başkanı olarak göreve başlamasıyla beraber Atlantik’in Batı kıyısından neredeyse her gün uluslararası müesses nizamı yerinden oynatacak haberler geliyor. Trump’ın karar ve uygulamaları, klasik dış politika konularının yanı sıra ABD ekonomisi ve göreve geldiğinden beri yanından ayırmadığı Elon Musk gibi teknoloji sermayedarlarına rakip olacak inovasyon ve girişimleri de hedef tahtasına yerleştiriyor.&nbsp;Nitekim Çin’de geliştirilen yapay zeka uygulaması DeepSeek’in piyasaya sürülmesiyle Trump, ABD teknoloji endüstrisinin bu etkili uygulama karşısında önlem alması gerektiğini vurguladı. Öyle ki Trump, bir yandan ABD’deki teknoloji üreticilerine “Daha iyisini daha ucuza yapın” talimatı verirken diğer yandan Çin’i piyasayı bulandırmak ve ABD’de üretilen teknolojiyi kopyalamakla suçladı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Özetle uluslararası sistemde hâlihazırda pek çok gerilim kaynağı mevcutken yapay zeka endüstrisi de ulusaşırı ve devletötesi bağlamından çıkıp devletlerarası rekabetin bir parametresi olduğu yeni bir konuma yerleşti.</li></ul>Çin’in DeepSeek’i, küresel teknoloji pazarında ve siyasette önemli dalgalanmalara yol açarken yapay zeka endüstrisinin devletlerarası rekabette giderek genişleyen varlığına ilişkin bu kez Avrupa’dan da kuvvetli bir ses geldi. 1980’lerde, webin doğuşundan çok önce çevrimiçi bankacılık ve tatil rezervasyonu gibi hizmetler sunan Minitel teknolojisini geliştirmesinden bu yana devrimsel nitelikte ve öncü teknolojilerin üretimi konusunda geride kalan Fransa, 10-11 Şubat tarihlerinde düzenlenen Yapay Zeka Eylem Zirvesi ile tekrar sahneye çıktı.&nbsp;Üstelik: Trump’ın rekabet konusundaki endişelerini körükleyecek bazı aktörler de ülkesini dünya politikasında daha etkili bir aktöre dönüştürme iddiası olan Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’u sahnede yalnız bırakmadı. Yapay zeka geliştirme ve uygulama konusunda önemli bir ilerleme kaydeden Hindistan’ın onur konuğu olduğu zirvede Hindistan Başbakanı Narendra Modi, zirve boyunca Macron ile oldukça yakın bir görüntü verdi.&nbsp;Çin’in de katıldığı zirvede Fransa, Asya’nın yapay zeka alanında öne çıkan bu iki yıldızının desteğini alarak toplam 61 devletin temsilcilerinin açık, kapsayıcı ve etik bir yapay zeka için imzaladığı ortak bir deklarasyonun ilanına ev sahipliği yaptı.Hükümetin yapay zeka stratejilerini geliştiren ve yönlendiren NITI Aayog (National Institution for Transforming India) etrafında şekillenen yapay zeka, Hindistan için kısa sürede bir dış politika aracı hâline geldi. Ayrıca Hindistan hükümeti, yapay zeka teknolojilerinin ülkenin çeşitli sektörlerine entegrasyonunu sağlamayı amaçlayan “AI for All (Herkes İçin Yapay Zeka)” başlıklı stratejik programını 2018’de hayata geçirerek yapay zeka teknolojileri ve devlet arasındaki ilişki açısından dikkat çekici başka bir örnek daha oluşturdu. Bu nedenlerden ötürü Batı ve özellikle ABD ile, Çin kadar gerilimli ilişkileri olmayan Hindistan’ı bu zirvede öne çıkarmak ve yapay zeka alanında değerli bir ortak olarak tanımlayarak Fransa’nın yakınına çekmek, Macron’un hanesine bir kazanım olarak yazıldı.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Zirveden 1 gün önce 109 milyar avroluk yatırım açıklandı</h2>Fransa Dışişleri Bakanlığı, Yapay Zeka Eylem Zirvesi’ni devletler ve katılımcı aktörler için yapay zekayı genel ve ortak çıkarların hizmetine sunmak amacıyla biraraya gelme fırsatı olarak tanımladı. Zirvenin amacı, yapay zeka teknolojisiyle ilgili her türlü unsurun birarada ele alınabileceği bir “Uluslararası Yapay Zeka Yönetişimi” oluşturmaktı.&nbsp;Perspektif:&nbsp;Uluslararası arenanın içinden geçtiği dönemin koşulları dikkate alındığında oldukça iddialı olarak nitelendirilebilecek bu hedef, insanlığın yeni tanıştığı ve düzenlenmeye ihtiyaç duyulan yapay zeka alanında uluslararası kural, norm ve prosedürler üreterek bir rejim ortaya çıkmasına zemin oluşturulmasının ilk adımı olarak değerlendirilebilir. Yine mevcut uluslararası koşulların tersi istikamette çok taraflılığa dayanan bir rejimin amaçlandığı ve tam da bu özelliği nedeniyle ABD ve İngiltere gibi devletler ve kimi teknoloji şirketleri tarafından burun kıvrılan zirvede, Avrupa’nın ve özellikle Fransa’nın yapay zeka alanında merkezî bir konuma geçmesinin gerekliliği de vurgulandı.Öyle ki Yapay Zeka Eylem Zirvesi’nden 1 gün önce France 2 kanalına, özel sermaye şirketlerinin Fransa’daki yapay zeka ekosistemine 109 milyar avro yatırım yapacağını duyuran Macron, bu yatırımın ABD’nin Stargate projesi ile açıkladığı yatırıma eşdeğer olduğunu ifade etti. Zirveden hemen önce yaptığı bu açıklamayla Macron, ülkesinin teknoloji yatırımları için Avrupa’nın cazibe merkezi olacağına dikkat çekti ve Avrupa’nın ABD ile yapay zeka alanında rahatlıkla rekabet edebileceği mesajını da vermiş oldu. Birleşik Arap Emirlikleri’nin ana yatırımcı olduğu açıklanırken Kanada, Japonya ve İsveç’ten şirketlerin yanı sıra ulusal sermayeli Fransız şirketlerinin de yatırıma katkı sağlayacağı belirtildi.&nbsp;Hem zirve öncesi yaptığı açıklamalar hem de zirve sırasında Çin ve Hindistan gibi yapay zeka arenasının güçlü aktörlerine gösterdiği ilgi ve yakınlıkla Macron, yapay zekanın çok taraflılık çerçevesinde değerlendirilmesinin altyapısını oluşturma iddiasını da güçlendirdi. Bu çok taraflı platform, Macron için ekonomik inovasyon ve Fransa’nın küresel etkisi arasında bir ilişki kurma fırsatı hâline geldi.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Macron’dan vatanseverlik çağrısı</h2>Her ne kadar zirvede ortak kural ve normlar çerçevesinde kapsayıcı ve etik bir yapay zeka yönetişimi fikri ön plana çıkarılmış olsa da birçok mevkidaşının yaptığı gibi Macron da zirvenin kendi ülkesi üzerindeki etkilerini vurgulamadan edemedi. Macron, özellikle Fransa’yı veya Avrupa’yı terk etme eğiliminde olan şirketlere kıtaya vatanseverce bir bağlılık göstermeleri çağrısında bulundu.&nbsp;Açıklamalar: Açıklamasında “Şu anda Fransa’da duyduğum birçok tartışma bana delice geliyor. Şirketleri vergilendirmemiz, inovasyona zarar vermemiz gerektiği söyleniyor. Ben de diyorum ki herkes işe koyulsun, vatansever olsun” ifadelerine yer veren Fransa Cumhurbaşkanı, uluslararası alanda çok taraflılık çerçevesinde yeni ortaklar kazanırken ulusal politikada günümüzde geçer akçe olan söylemleri de harekete geçiriyor.Trump tarafından önce Suriye’nin yeniden yapılandırılması sürecinden ardından Rusya-Ukrayna savaşının neticelendirilmesine ilişkin görüşme ve girişimlerden sistematik olarak dışlanan Avrupa’nın uluslararası politikadaki rolü ve etkisini ısrarla hatırlatan Fransa için Yapay Zeka Eylem Zirvesi, Avrupa’nın başat güçlerinden birinin çok taraflı ve işlevsel bir platform kurabilme becerisini göstermesi bakımından önemliydi.&nbsp;Macron, yapay zeka başta olmak üzere teknoloji yatırımları için en iyi ekosistemin&nbsp;Avrupa’da olduğunun altını çizerken 2025 yılının başından bu yana tırmanan transatlantik geriliminde de yeni bir cephe açmış oldu. Almanya’nın seçim sonuçları ve hükümet kurma sancılarıyla meşgul olduğu bu dönemde Avrupa’nın iki merkez ülkesinden biri olan Fransa’nın ekonomik ve teknolojik inovasyonu yeniden dış politika alanına böylesine kolektif bir şekilde taşıması, devletlerarası rekabette yapay zeka endüstrisinin yakın gelecekte çok daha siyasi bir çerçevede ele alınacağının ilk işaretlerini veriyor.

Yapay zeka dünyasından son gelişmeler, hayatınızı daha verimli kılacak yeni AI araçları, yatırım alan girişimler ve yapay zeka üzerine tartışmalar.

Yapay zeka dünyasından son gelişmeler, hayatınızı kolaylaştıracak AI araçları, yatırım alan girişimler ve tartışmalar.

Quando AI

Fransa, 10-11 Şubat tarihlerinde Yapay Zeka Eylem Zirvesi’ne ev sahipliği yaptı. Zirve, toplam 61 devletin temsilcilerinin açık, kapsayıcı ve etik bir yapay zeka için imzaladığı ortak bir deklarasyonun ilanına da sahne oldu. 

Yapay Zeka Eylem Zirvesi devletlerarası rekabete ilişkin ne anlatıyor?

2000’li yılların başında üniversitedeki Uluslararası İlişkiler derslerimizde hocalarımız bize uluslararası hukuk kurallarını, uluslararası örgütleri, bu örgütlerin yaptıkları düzenlemeleri, sağlıktan, nükleer silahsızlanmaya, ticaretten kalkınmaya farklı alanlarda kurulan uluslararası rejimlerin sağladıkları düzenin kurallarını öğretirlerdi. O zamanlar uluslararası sistemde nispeten dikkate alınan ve görece işleyen&nbsp;kurallar ve normlar vardı.Bugünlerin habercisi bazı gelişmeler (2001 Afganistan, 2003 Irak müdahaleleri) yaşansa da devletler ve hükümetler genel olarak bu normlarla kendilerini bağlı telakki eder, bu ön kabule göre davranır, birbirleriyle bu normlara dayanarak ilişki kurarlardı. Bu nedenle normlar, siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler disiplinlerinde verilen eğitimin önemli bir parçasıydı. Bugün kürsünün diğer tarafından bakarken söz konusu kural ve normları, uluslararası düzeni siyaset öğrencilerine anlatmak neredeyse imkansız.Uluslararası sistemi mevcut hâlinde birarada tutan meşru ve etkili hiçbir dayanak ve çıpa olmadığına ikna olan öğrenciler sıklıkla bize Üçüncü Dünya Savaşı'nın neden hâlâ çıkmadığını soruyorlar. Haklı ve yerinde bulduğum bu sorunun cevabını ne yazık ki ne Birleşmiş Milletler’in (BM) ne de BM bünyesinde ya da dışındaki çeşitli uluslararası/hükümetler arası örgütlerin düzen koruyucu işleviyle değil devletlerin farkında oldukları mevcut kitle imha silahlarının (KİS) yol açabileceği toplu imha riskiyle cevaplayabiliyoruz.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Başka bir ifadeyle yaygın ve topyekûn bir çatışma hâlinin ortaya çıkmamasını düzen ve barışın korunmasına ilişkin ortaya konulan kolektif irade gibi pozitif bir nedenle değil, KİS kullanımının yaratabileceği sonuçlara ilişkin duyulan korku gibi negatif bir unsurla açıklayabiliyoruz.</li></ul>Bu durum uluslararası düzenin ortak normlar, açık ve net prosedürlere değil genellikle yöneticilerin bireysel kararlarına&nbsp;ve hükümetlerin münferit çıkar ve dış politika hedeflerine emanet olduğuna dair bir izlenim veriyor.&nbsp;Ocak 2025’te Donald Trump’ın ikinci kez ABD başkanı olarak göreve başlaması uluslararası sistemdeki kişisellik ve bireysel karar alma biçimlerini yazık ki daha önemli ve ürkütücü bir hâle getiriyor.Gazze’de görece sular duruldu, en azından çatışma sona erdi diye bir süre nefes almaya hazırlanan dünyanın, bir anda ABD’nin bölgeyi kontrolüne alma projesini gündeminde bulması da uluslararası ilişkilerde normların ortadan kalkacak derecede aşınmış olmasının sonucundan başka bir şey değil.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İkinci Trump dönemi</h2>2017-2021 arasındaki görev süresi boyunca ülkesini Trans-Pasifik Ortaklığı, Paris İklim Anlaşması gibi çoktaraflı oluşumlardan çekmek, ABD’nin UNESCO’ya maddi desteğini kesmek, Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması’nı (NAFTA) iptal etmek gibi kararlarla uluslararası normlara ve kurumlara dayalı düzene meydan okuyan Trump, ilk dönemindekinden çok daha büyük bir seçmen desteğiyle ikinci dönemine başladı. Daha yemin töreninde çoktaraflılığa, kurumlara, liberal müesses nizama ilişkin tutumunu gerek açıkladığı programıyla gerekse törene davet ettiği yabancı liderleri seçerken sembolik olarak ortaya koydu.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Trump dünyaya popülizm, ulusal çıkar ve lider merkezli dış politika yönetimini benimsediğini ve bunları benimseyen hükümetlerle yakınlık kuracağı mesajını verdi.</li></ul>Yemin töreninin etkileri sürerken Çin, Meksika ve Kanada’ya yönelik&nbsp;gümrük vergilerinin artırılacağı haberi geldi. Bu durum Trump’ın salt küresel düzeydeki rakiplerine karşı tek taraflı düzenleme ve uygulamalarla hareket etmeyeceğini, ABD’nin sorunsuz ilişkiler sürdürdüğü komşusu Kanada’yla bile arasını açabilecek bir tutum sergilemekten geri durmayacağını gösterdi.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kanada’ya "ABD’nin 51. eyaleti" yakıştırması yapan, Danimarka’nın kontrolündeki Grönland’ın ABD topraklarına katılmasını isteyen 47. ABD başkanı, art arda sıraladığı bu açıklamalarla dünyaya “çılgın bir lider” olduğunu değil her türlü kural, teamül, kabul görmüş uygulama ve nihayetinde normun pekala çiğnenmesinin mümkün olduğunu gösteriyor.&nbsp;</li></ul>Başka bir ifadeyle normları hiçe saymayı normal ve olağan hâle getiriyor; arkasındaki sermaye ve seçmen desteği düşünüldüğünde de bu davranışın meşrulaşmasını sağlıyor. Unutmamak gerekir ki Trump tartışmalı ilk seçim galibiyetinden farklı olarak Kasım 2024’te net bir zafer kazandı. İlk döneminde sokaklar kendisini protesto edenlerle doluyken ve ABD’deki başkanlık seçim sisteminin dolaylı olmasından kaynaklanan bir meşruiyet kriziyle mücadele ederken, ikinci döneminde Trump, cılız protestoları görkemli zafer kutlamalarıyla gölgede bırakan bir seçim galibiyeti elde etti.ABD başkanı gerek iç politikadaki tutumu gerekse yukarıdaki örneklerdeki gibi dış politika kararlarıyla, 11 Eylül saldırılarının ardından ilk emarelerini veren, son on yılda baş döndürücü bir hızla büyüyen temsili demokrasinin krizi, popülizm, keyfiyet, denetimsizlik ve hesap verilebilirliğin zayıflaması gibi olguların ülkelerin iç siyasetleri kadar uluslararası sistemin de bağlamını belirlemeye devam edeceğini ilan etmiş oldu. Bu da normsuzluğun giderek olağanlaşma eğilimde olacağını, "Bu da olmaz artık" denilen adımların daha sık atılabileceğini, tutarsız ve kafa karıştırıcı hamlelerin artabileceğini düşündürüyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bugüne nasıl geldik?</h2>Soğuk Savaş'ın sona ermesi ve Sovyetler Birliği’nin çökmesiyle liberal düzenin egemen olması, 1990’lar boyunca uluslararası sistemde bir iyimserlik havası yarattı. Soğuk Savaş'ın kendi dinamikleri çerçevesinde şekillenen uluslararası kural ve normlar değişti. Her ne kadar ABD görünen tek süper güç olsa da dünya düzeni ortaklaşa katılım ve ortak sorunlara ortak çözümler&nbsp;bulma eğilimiyle şekillendi.&nbsp;1990’lar boyunca devletlerin uluslararası ilişkilerdeki baskın konumu 1970’lerden itibaren gelişen devlet-dışı ve ulusaşırı aktörlerle dengelendi. Tüm bunlar Soğuk Savaş sonrası NATO’nun kurumsal adaptasyonunu, GATT Anlaşması'nın Dünya Ticaret Örgütü’ne dönüşmesini, IMF’nin genişlemesini, ezcümle dağılan Sovyetlerin ardılı ulus devletlerin liberal uluslararası sistemin norm ve kurumlarını benimsemelerinin önünü açtı.11 Eylül’le birlikte&nbsp;ise özellikle Bush yönetiminin aldığı kararlar, münferit dış politika tercihlerinin, yavaş yavaş çoktaraflı ve kurumsal uygulamaların yerini almasına neden oldu. ABD yönetimi saldırılara cevaben Afganistan’a müdahale ederken hâlâ uluslararası kamuoyunu ve kurumları dikkate alıyordu. 11 Eylül saldırılarının yarattığı dehşet, teröre karşı uluslararası bir dayanışma ve birlik oluşmasını sağladı.&nbsp;Ne var ki çok kısa bir süre sonra Bush yönetimi önleyici savaş doktrinini uygulamaya koydu. 2003 Irak müdahalesi var olmayan “KİS’larının yıkıcı etkisini önleme” iddiasıyla yapıldı. Öncesinde uluslararası destek ve meşruiyet aranmasına rağmen müdahale bu sağlanmadan yapıldı ve BM’nin itibarının yerle bir olmasının da önünü açtı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Nitekim Irak’a müdahalenin üzerinden geçen 20 yılı aşkın sürede zaten yapısal sorunlarla mücadele eden BM, giderek işlevsiz ve güvenilmez bir kurum imajına hapsoldu.</li></ul>Irak müdahalesi, gücü olanın artık ortak kural, norm, prosedür ve kurumları da dikkate almadan hareket edebildiği, bir gün doğru kabul edilenin ertesi gün yanlışlandığı, ortak doğru ve değerlerin belirsiz ve silik hâle geldiği bir düzenin kapısını araladı. Buna ek olarak, bu tarihten itibaren yukarıda sıralanan özellikler çerçevesinde demokrasi krizinin derinleşmesiyle birlikte Batı merkezli küresel siyasal sistemin sorgulandığı bir dönem başladı. Norm koyucu başat bir aktör olan Avrupa Birliği (AB) de kendi içindeki tutarsızlıklar ve üye ülkelerde derinleşen demokrasi kriziyle daha az ciddiye alınan, kendi ortak değerlerinden uzaklaşan ve bu nedenle de normların anlamsızlaşmasının önüne geçemeyen bir aktör olarak etkisizleşti.&nbsp;Diğer yandan Çin’in&nbsp;sadece iktisadi alandaki etkin rekabeti değil askerî bir güç olarak da dengeleri değiştirmeye başlaması, Rusya’nın tabiri caizse küllerinden doğması, Hindistan’ın yeni teknolojilerdeki atılımı ve özellikle 2008 krizinden sonra Brezilya, Güney Afrika gibi ülkelerin birer bölgesel merkeze dönüşmesi Batı merkezli değer, norm ve kurumların çeşitli açılardan sorgulanmasını hızlandırdı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Batı'ya alternatif, çokmerkezli, asimetrik bir çokkutupluluk görünümünün eskizi ortaya çıkmaya başladı.</li></ul>İktisadi çeşitlilik, ticaret yollarının ve bu yolları kontrol edenlerin değişmesi, iktisadi aktörler olan çokuluslu şirketlerden küresel terör örgütlerine çeşitli ulusaşırı aktörlerin normların zayıflamasıyla beraber etkinlik alanlarının giderek kontrolsüzleşmesi, çatışmalarda çözümsüzlük ve çatışmaların müzminleşmesi ve belki en önemlisi küresel eşitsizlikler hem ulusal hem de uluslararası düzeyde bir çoklu kriz ortamı oluşturdu.Krizler çözülemeyip biriktikçe günah keçisi bazen demokrasinin kendisi ve liberal kurumlar bazen "fazlaca özgürlük verildiği için hadlerini bilmeyen" göçmenler oldu. Halkların&nbsp;2008 ekonomik kriziyle iyice derinleşen memnuniyetsizlikleri popülist söylemlerin yelkenini öyle iyi doldurdu ki kuralların ontolojik bir anlamı taşıdığı, nev-i şahsına münhasır karakterdeki ABD de sonunda popülizme teslim oldu.Ne var ki ABD’deki bu durum yani Trump’ın önceki dönemine göre çok daha etkin bir halk desteğini arkasına almış olması, ABD Başkanı'nın uluslararası ilişkilerde son kalan normları da yerle yeksan ederken davranışlarını açıklama ve meşru gösterme zahmetine girmeyeceğine işaret ediyor.Dünya tarihinde uluslararası sistem ilk kez çözülmüyor, normlar da ilk kez yıkılmıyor. Sistemin bu sıkışmış hâli geçmişteki başka kaos ve çoklu kriz dönemlerini hatırlatıyor. Tam da bu nedenle ikinci Donald Trump döneminin, dünyanın normsuzluğun tüm veçheleriyle yüzleşeceği, hatırlanacak bir kırılma süreci olacağını öngörmek mümkün.

Dünya tarihinde uluslararası sistem ilk kez çözülmüyor, normlar da ilk kez yıkılmıyor. Sistemin bu sıkışmış hâli geçmişteki başka kaos ve çoklu kriz dönemlerini hatırlatıyor. Tam da bu nedenle ikinci Donald Trump döneminin, dünyanın normsuzluğun tüm veçheleriyle yüzleşeceği, hatırlanacak bir kırılma süreci olacağını öngörmek mümkün.

İkinci Trump dönemi: Uluslararası ilişkilerde yeni norm, normsuzluk mu olacak?

Mart 2003’te&nbsp;ABD’nin liderliğindeki uluslararası koalisyonun Irak’ta yaptığı askerî müdahale sonucunda Bağdat’taki Saddam Hüseyin rejimi çöktü. Ortadoğu’da ardı ardına yaşanan ve "Arap Baharı" olarak adlandırılan rejim değişikliklerinden neredeyse 10 yıl önce Irak’taki Saddam rejiminin düşmesi, aslında Soğuk Savaş sonrasında bu bölgede askıda kalan dönüşümün ilk aşamasıydı.&nbsp;Irak’taki rejim değişikliği, 2011 sonrası Tunus, Mısır, Libya ve nihayetinde Suriye’deki dönüşümden bağımsız olarak düşünülemez. Tam da bu nedenle, Suriye’nin yeniden inşasının bölgedeki en önemli gündem maddesi olduğu bu dönemde, 2005 yılında ortak konsensüsle kabul edilen yeni Irak anayasasının getirdiği düzeni ve Türkiye’nin bu düzen karşısındaki dış politika seçeneklerini değerlendirmek oldukça önemli. Bu bağlamda, dış politikada ekonomi faktörünün ve iş insanlarının rolünü yeniden hatırlamakta da fayda var.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bir 'ticaret devleti' olmak</h2>Soğuk Savaş'ın sona ermesinden bu yana Türk dış politikasının geçirdiği dönüşümlerin etkisiyle Türk siyasi liderler, başta kültür ve ekonomi olmak üzere askerî olmayan araçların, yani yumuşak güç (soft power) araçlarının daha fazla kullanıldığı bir politikanın oluşturulmasından yana olmaya başladılar.&nbsp;1990'lı yıllarda ortaya çıkan bu eğilim, Türkiye ekonomisinin gelişmesi ve yönetenlerin Türkiye'yi “bölgesel güç yapma hedefi” doğrultusunda ekonomiyi bir dış politika aracı olarak kullanma arzusuyla arttı. Türkiye, dünyadaki gelişmelere uyumlu olarak 1980’lerde ekonominin devletler ve uluslar arasındaki ilişkilerde giderek daha etkin bir unsur olmaya başlamasıyla Richard Rosecrance’ın geliştirdiği "Ticaret Devleti" (Trading State) kavramını benimsedi ve ekonomik faaliyetler devletin dış politikasının uygulanmasında etkili ve kimi zaman da öncelikli bir vasıta olarak kullanıldı.&nbsp;Nitekim Bağdat’taki Baas rejimi düşünce ve 2005 anayasası ile yeni bir düzen kurulunca da Ankara, siyasi sürece farklı açılardan dahil olmaya çalışırken en önemli etkiyi ekonomik faaliyetlerle elde etti.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Öyle ki Türkiye ile Irak arasındaki ticaret rakamları 2003'ten itibaren katlanarak arttı ve ticaret hacmi 2003'te 945 milyon dolardan 2012'de 7 milyar 688 milyon dolara çıktı. Bu ticaret rakamlarına, 2,5 milyar dolar tutarındaki inşaat faaliyetleri de eklendi.&nbsp;</li></ul>Irak’ta Bağdat merkezli yeniden inşa sürecine, 1. Körfez Savaşı'ndan sonra uçuşa yasak bölge oluşturulmasıyla 1991’den beri zaten sınırlı bir siyasi özerkliği bulunan kuzeydeki Kürt bölgesinin inşa süreci de eklendi. Irak Anayasası'nın 2005 yılında yürürlüğe girmesiyle birlikte Kuzey’de Erbil merkezli Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’ne (IKBY) sadece siyasi özerklik sağlanmadı aynı zamanda Irak’ın petrol gelirlerinin %17’sinin söz konusu yönetime verilmesi kararlaştırıldı.&nbsp;Böylece 1991’den beri hem uluslararası sistemin Bağdat hükümetine uyguladığı hem de Bağdat hükümetinin 36. Paralel'in kuzeyindeki Kürt bölgesine uyguladığı çifte ambargo nedeniyle ekonomik çöküntü içinde yaşayan bu bölge, 2005 anayasasıyla fiziki olarak bir inşa sürecine girdi.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bu durum Türkiye’nin Irak’la ekonomik ilişkilerinde IKBY bölgesinin merkeze oturmasına yol açtı, zira 2011 yılında Erbil Başkonsolosluğunun verilerine göre Türkiye ile Irak arasındaki ticaret hacminin %60’ını IKBY ile sürdürülen ekonomik faaliyetler teşkil ediyordu.&nbsp;</li></ul>Buna ek olarak bölgenin en önemli altyapı yatırımlarını Türkiye’den inşaat şirketleri&nbsp;aldı. 300’ün üzerinde Türk inşaat firması Erbil, Süleymaniye, Dohuk, Zaho gibi kentlerde otoyol, köprü, üniversite binası, havaalanı gibi temel yapıları inşa etmeye başladı. Nitekim, bir yandan inşaat sektörüne malzeme sağlayarak, diğer yandan ise bölgeden talep edilen temel gıda, temizlik ve genel tüketim malları ihtiyacına cevap vererek Türkiye, IKBY’yle ticaret yapan ülkeler arasında en ön sırada yer aldı.&nbsp;2005'ten 2009'a kadar söz konusu ekonomik faaliyetler, Türkiye ile IKBY arasındaki ana bağı oluşturdu. Bu durum, Türkiye’nin bölgeye yönelik dış politika uygulamalarında iş dünyasının öne çıkması&nbsp;sonucunu doğurdu. Daha sonra ekonomiyi siyaset takip etti. Türk girişimcilerin ekonomik faaliyetleri, Ankara’yı IKBY'nin başkenti Erbil'de konsolosluk açmaya yöneltti ve bu da Türkiye ile IKBY arasında resmî ikili ilişkilerin başlamasına neden oldu.&nbsp;İlişkiler geliştikçe, enerji ithal ettiği kaynakları çeşitlendirmek isteyen Türkiye için Kuzey Irak petrolleri de bu ekonomik bağın bir parçası hâline geldi. Özellikle zaman içinde Ankara-Bağdat ilişkilerinin gerilmesi, Türkiye’yi ekonomik etkisi sayesinde IKBY’nin petrol arzını değerlendirme konusunda teşvik etti.&nbsp;İş insanlarının Kuzey Irak’taki ekonomik faaliyetleri, Ankara’nın IKBY’yle ekonomik araçları merkeze alan bir politika izlemesini sağladı. Bu da Türk dış politikasının Kürt sorunun bölgesel dinamiklerine hapsolmamasının önünü açtı. Ortadoğu’da bağımsız bir Kürt devletinin kurulmasını siyasi çıkarları ve ulusal güvenliği bakımından bir tehdit olarak gören Türkiye, 2005 Irak anayasasının sağladığı siyasi özerklikle de facto bir devlet gibi işlemeye başlayan Erbil yönetimiyle doğrudan, Bağdat’ı dışlayarak siyasi ilişkiler kurmak yerine ekonomik aktörlerin geliştirdiği ilişkileri ve bu ilişkilerin ekonomik ve sosyal etkilerini göz önüne alan bir politika tercih etti.&nbsp;Böylece hem Türkiye’nin Irak’a yönelik ticaret hacminin ve altyapı inşa faaliyetlerinin çok büyük bir kısmını oluşturan IKBY ile ekonomik ilişkileri sürdürülebildi ve Erbil’le kurulan siyasi ilişkilerin yönünün Ankara lehine gelişmesine yol açtı hem de Bağdat’ın Ankara-Erbil ilişkilerine tepkisinin riskli bir seviyeye ulaşması engellendi. Bu nedenle Türk iş insanlarının Irak ve IKBY'deki faaliyetleri, Türk dış politikasında 1990’lardan beri ekonomik aktörlere daha fazla alan tanıyan dönüşüm bağlamının bir parçası oldu. Özellikle IKBY ile ilişkilerde ekonomi, siyasi ve kültürel araçların yanı sıra Irak'ın yeniden inşa sürecine katılım konusunda Türk diplomasisinin önemli bir unsuru hâline geldi.Bu süreçte kendi faaliyetlerinin devamlılığı için iş insanlarının devlet yetkilileri üzerindeki etkisi&nbsp;önemli bir rol oynadı. Söz konusu etki, hiçbir zaman kolektif bir biçim almadı ve daha çok bireysel bağlantılar yoluyla ilerledi. Bunu iki neden açıklayabilir:&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Birincisi, IKBY'nin Türk kamuoyu tarafından pek de iyi karşılanmamasıydı ki bu görüş, özellikle 2004, 2007 ve 2009'daki seçim dönemlerinde karar vericiler için oldukça önemliydi.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İkincisi ise iş insanlarının büyüklük, faaliyet şekli ve motivasyon açısından çok heterojen bir grup oluşturmasıydı. Bu da onların örgütsel kapasitelerine önemli bir engel teşkil etti.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ticaret odalarının dış siyasetteki etkisi</h2>Irak-Türkiye arasındaki ticarete odaklanan iş dünyası örgütleri, ancak 2006 yılından itibaren ortaya çıkmaya başladı. Karar alıcılarla iş dünyası arasında aracılık görevini üstlenenler daha ziyade Gaziantep ve Diyarbakır ticaret odaları oldu.&nbsp;Uzun yıllar boyunca Türkiye ile Irak arasındaki ticaretin ana merkezi olan Gaziantep’in önemi, 2003'ten sonra daha da arttı. Gaziantep Ticaret Odası'nın (GTO) devlet yetkililerinin yanı sıra Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği gibi ulusal düzeydeki kuruluşlarla da iyi ilişkileri vardı. GTO, böylece Erbil'de konsolosluk açma taleplerinin de dahil olduğu girişimci ihtiyaçlarına düzenli raporlar sunarak dikkat çekti. Öte yandan Diyarbakır Sanayi ve Ticaret Odası da Erbil Ticaret Odası’yla ilişkiler geliştirilmesini sağladı ve Irak’ın yeniden inşası kapsamındaki ticari faaliyetlerin sürdürülmesi için Erbil'de konsolosluk açılması konusunu gündeme getirdi.1988 yılında kurulan Dış Ekonomik İlişkiler Konseyi&nbsp;(DEİK) ise hibrit yapısı sayesinde Irak'la ekonomik yakınlaşma konusunda uzmanlaşmış bir kamu kurumu rolünü üstlendi. Türk dış politikasının ana hatlarını dikkatle takip eden; Dışişleri Bakanlığı, Ekonomi Bakanlığı ve Cumhurbaşkanlığı gibi kurumlarla imtiyazlı ilişkileri olan DEİK, Irak'la ilgilenen potansiyel girişimciler ile Türkiye’ye resmî ziyaretle gelen Iraklı siyasi temsilciler arasında bir buluşma platformu oluşturdu.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">DEİK aynı zamanda düzenli olarak hazırladığı raporlarla Türkiye'nin Irak'a yönelik resmî politikasını Türk ve Iraklı iş çevrelerine anlattı. Yukarıda adı geçen odalar gibi, konsolosluğun açılmasında doğrudan rol oynamasa da bu kuruluşun özel sektörle bağlantı kurma girişimleri, Türkiye ile Irak arasındaki ekonomik alışverişin zeminini hazırladı.&nbsp;</li></ul>Her ne kadar 2015 sonrasında Türk dış politikası güvenlik faktörünü ve askerî araçları önceliklendiren bir yönde ilerlese de Irak'tan çıkarılan dersler, Ankara'nın Suriye’nin yeniden inşası gibi oldukça netameli bir süreçte de seçeneklerini siyasi ve askerî dış politika araçlarıyla sınırlı tutmaması gerektiğini gösteriyor.1990’lardan beri farklı ölçeklerde uygulanan ekonominin bir dış politika aracı olması stratejisi, Türkiye’ye hem Ortadoğu, Balkanlar, Kafkaslar ve Orta Asya gibi komşu bölgelerde etki oluşturma fırsatı verdi hem de tüm olumsuzluklara, hatta üyelik sürecinin neredeyse donmasına rağmen başta Fransa ve Almanya olmak üzere Avrupa Birliği üyesi ülkelerle ilişkilerindeki krizlerin derinleşmesinin önüne geçti.Irak gibi, Suriye de siyasi, sosyal ve insani alanlarda yeniden inşa edilirken ekonomik anlamda uluslararası desteğe ihtiyaç duyacaktır. Konjonktür farklı olsa da, Irak’ın yeniden yapılandırılması sürecinde Türkiye’nin iş dünyası aracılığıyla siyasi ilişkileri derinleştirmesi, Suriye’de de güvenli ve etkili bir dış politika seçeneği olarak değerlendirilebilir.

Irak'tan çıkarılan dersler, Ankara'nın Suriye’nin yeniden inşası gibi oldukça netameli bir süreçte seçeneklerini siyasi ve askerî dış politika araçlarıyla sınırlı tutmaması gerektiğini gösteriyor. Türkiye’nin iş dünyası aracılığıyla siyasi ilişkileri derinleştirmesi, Suriye’de de güvenli ve etkili bir dış politika seçeneği olarak değerlendirilebilir mi?

Suriye'nin yeniden inşasında Irak'tan dersler: Bir dış politika aracı olarak iş dünyası

4 Aralık’ta Michel Barnier başbakanlığındaki hükümetin, Ulusal Meclis tarafından gensoruyla düşürülmesinin ardından Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Temmuz ayındaki erken seçimden sonra izlediği “oyalanma” taktiğini bu kez uygulayamadı ve 73 yaşındaki tecrübeli siyasetçi François Bayrou’yu 13 Aralık’ta ülkenin yeni başbakanı olarak atadı. Bayrou bugüne kadarki hükümet belirleme aşamalarında adı adaylar listesinin üst sıralarında olan, Fransız seçmenler için tanıdık bir isim. Kendi partisinin çalışanlarını Avrupa Parlamentosu (AP) fonlarıyla finanse ettiği iddiasıyla hakkında açılan davalar nedeniyle göz önünde olmayı tercih etmeyen Bayrou, bu yıl aklandığı bu hukuki süreç olmasa başbakan olmak için muhtemelen bu kadar beklemesi de gerekmeyecek aktif bir siyasi figür.Bir yılda dört başbakan atayan ve Ulusal Meclis’te arzu ettiği çoğunluğa ulaşabilmek için meclisi feshederek ülkeyi erken seçime götüren Cumhurbaşkanı Macron, Michel Barnier hükümetinin gensoruyla düşürülmesiyle son elli yılda Fransa’da görülmemiş bir siyasi düğüme yol açtı ve kendi meşruiyetini de tehlikeye attı. Öyle ki Macron, sayıca meclisteki birinci grup olan sol ittifakın en önemli bileşeni La France insoumise (Boyun Eğmeyen Fransa) ve aşırı sağcı Rassemblement national (Ulusal Birlik) tarafından istifaya davet edildi. Macron’a yönelik hoşnutsuzluk Ulusal Meclis’te gensorunun taşıyıcısı bu iki partinin izlediği siyasetin ötesine çoktan geçmiş durumda.&nbsp;Bilgi notu:&nbsp;Fransız haber kanalı BFM TV’nin yaptırdığı bir kamuoyu yoklamasının sonuçlarına göre Fransız seçmenlerin %61’i ülkenin siyasi gidişatından endişeli olduklarını ifade ediyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Uzlaşma adamı mı Macron'un adamı mı?</h2>Hâl böyle olunca, giderek zayıflayan konumunu toparlamak için Macron, 2017’den beri kendisine desteği esirgemeyen merkez sağcı, Planlama Yüksek Komiseri Bayrou’nun tecrübesine sığındı. Kendisini “uzlaşma adamı” olarak tanımlayan yeni başbakan, 2007'den beri soldan, merkezden ve sağdan reformistleri ortak bir yol bulmak için biraraya getirme hayalini yaşatıyor.&nbsp;Nitekim, 2017 cumhurbaşkanlığı seçimlerinden hemen önce yıldızı parlayan eski Ekonomi, Sanayi ve Dijital İşler Bakanı, genç Macron’un En Marche! hareketinin (Emmanuel Macron’un isminin baş harflerine gönderme yapan “Yürüyüş” hareketi) teorisyeni de Bayrou’dan başkası değil. Merkez sağ ve merkez solun seçmen nezdinde yarattığı hayal kırıklığını Nicolas Sarkozy iktidarı sırasında tespit eden Bayrou kendisini kararlı bir şekilde merkezde konumlandırdı ve “temiz siyaset” vurgusuyla siyasetteki yozlaşmaya dikkat çekerek bu konumunu sağlamlaştırdı. Mayıs 2007’de kurduğu Mouvement démocrate, Mo-Dem (Demokratik Hareket) Partisi ile sağ ve sol için bir orta yol önerdi. 2002, 2007 ve 2012 yıllarındaki seçimlerde üç kez cumhurbaşkanı adayı olan tecrübeli siyasetçi, 2007 seçimlerinde %18,57’lik oy oranıyla üçüncü oldu ve siyasi konumunu pekiştirdi.2012’deki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde temiz siyaset düsturunu öne çıkararak Sarkozy karşısında aday oldu, sağın oylarının bölünmesini sağladı ve dolaylı şekilde Sosyalist Parti’nin (PS) adayı François Hollande’ı destekledi. Fransa’nın gelmiş geçmiş popülaritesi en düşük cumhurbaşkanı olarak görev süresini tamamlayan Hollande’ın sol seçmen üzerinde yarattığı hayal kırıklığının iyice görünür kıldığı merkez siyasetin çöküşü, sağı ve solu birbirine yaklaştırmaya çalışan ve merkezî bir uzlaşı zemininde tekrar tanımlayan Bayrou’nun fikirlerini pekiştirdi.&nbsp;Bu durum ne sağda ne solda konumlanan orta yolcu Makronizmin inşasına katkı sağlamasını kolaylaştırdı. 39 yaşındayken, “nitelikli ve liyakat sahibi bir ekip eşliğinde reformlar yapma” sözüyle ülke yönetimine gelen Macron’un ilk Adalet Bakanı olan Bayrou, yukarıda sözü edilen hukuki süreç nedeniyle geri çekildi ve gölgede kalmayı tercih etti. Bu süreçte Macron’un önünü açmaya ve genç cumhurbaşkanına tecrübeleriyle yol göstermeye devam etti. Daha da önemlisi Macron’un ikinci döneminde meclisteki ittifakına partisiyle bizzat ortak oldu.İspanya sınırına yakın Pyrénées-Atlantiques bölgesinde çiftçi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Bayrou, Fransa taşrasının sosyolojik yapısını çok iyi bilen, Katolik inancına sahip altı çocuklu bir sağ siyasetçi. Bu özellikleri onu aşırı sağın söylemlerini anlamlandırma ve bu söylemler karşısında siyaseti merkeze çekme konusunda ehil kılıyor. Nitekim 2022 cumhurbaşkanlığı seçimleri sırasında aday olmak için gerekli imzayı toplamakta zorlanan aşırı sağcı Marine Le Pen’e destek vererek hem seçimlerin temsile ilişkin meşruiyetine gölge düşmesinin önüne geçti hem de aşırı sağcı bu siyasetçiyi marjinal alandan siyaset oyunun içine çekmeyi hedefledi.&nbsp;Öte yandan, 1993-1998 yılları arasında E. Balladur ve A. Juppé hükümetlerinde yürüttüğü Millî Eğitim Bakanlığı görevi sırasında edindiği tecrübe ve fırsat eşitliğine dayanan bir eğitim politikası benimsemiş olması Bayrou’yu solla da konuşabilecek bir siyasetçi hâline getirdi. Nitekim başbakanlığı açıklanır açıklanmaz gelen ilk tepkiler arasında FSU-SNUipp eğitimci ve veli birleşik sendikasının alanın sorunlarına aşina olan Bayrou’nun gereken önlemleri alacağı yönünde&nbsp;ümitli bir beklenti içinde olduklarını ifade eden açıklamaları yer aldı.Cumhurbaşkanının yakın çevresi, Fransız siyasetinin içinden geçtiği bu girdapta tam da merkezle özdeşleşmiş, tecrübeli, seçmen nezdinde tanıdık ve daha da önemlisi uzlaşmacı kişiliğiyle güven veren bir başbakanın Ulusal Meclis’te üç blok arasındaki tıkanmış diyaloğu aşabileceğini öngörüyor. Le Monde gazetesinin 14 Aralık tarihli kulis haberinde iddia edildiğine göre ise Ulusal Meclis’teki cumhurbaşkanlığı ittifakını dağıtmayı terennüm ederek Macron’a kendisini tabir yerindeyse bir can simidi olarak dayatan başbakan, temiz siyaset söylemine gölge düşüren hukuki süreci de aklanarak geride bıraktığına göre, sahneye çıkma zamanının geldiğine ikna olmuş durumda.&nbsp;Sahneye 73 yaşında kavuşmuş olması gerçeğini tecrübe vurgusuyla bir avantaja dönüştürmeye hazırlanan Bayrou, yerine geldiği Barnier’den oldukça farklı bir imaj ortaya koyuyor. Siyasetçi özelliklerinden ziyade Avrupa Birliği (AB) teknokratı kimliğiyle tanınan Barnier’nin azınlık hükümeti tam da siyasi bir krizle dağılırken bu kez başbakanlık konutu Hotel Matignon’daki yeni mukim Macron’un bütçesini siyasi uzlaşıyla meclisten geçirmeyi hedefliyor. Diğer bir ifadeyle, Macron bir teknokratın yapamadığını bir siyasetçinin başarabileceğine umut bağlamış görünüyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bayrou'yu bekleyen zorluklar</h2>Ancak sıralanan tüm bu niteliklerine rağmen François Bayrou’nun bir yıldan kısa bir süre içinde atanan üç selefinden daha başarılı olacağına işaret eden ne siyasi bir uzlaşı ortamı ne de bunu talep eden bir meclis kompozisyonu var. Aşırı sağı temsilen RN lideri Jordan Bardella grubunun kırmızı çizgilerini hatırlatarak bekle-gör stratejisini benimsediklerini ifade etti. Sol ittifakın ana bileşeni LFI’den Manon Aubry Bayrou’yu "Makronizmin vücut bulmuş hâli" olarak tanımlarken LFI’in lideri Jean-Luc Mélenchon soldan bir başbakan atanmadıkça milletvekili&nbsp;seçimlerinin sonuçlarına hâlâ&nbsp;saygı gösterilmediği gerçeğine dikkat çekerek köprüleri daha ilk andan attı ve Matignon’da Başbakan’la görüşmeye partisinin katılmayacağını ifade etti. Merkez sol PS lideri Olivier Faure ise uzlaşının gerekliliğine dikkat çekmekle birlikte sol ittifakın ortak söylemine sadık kaldı ve soldan bir başbakan atanmadıkça partisinin muhalefette kalacağını duyurdu.Barnier hükümeti, Anayasa’nın 49/3 maddesini devreye sokarak meclis onayı olmadan bütçeyi geçirmeye çalışmış, bu girişim hükümetin gensoruyla düşürülmesine yol açmıştı. Selefiyle hemen hemen aynı baskılara maruz kalacak olan Bayrou’dan muhalefetin en belirgin beklentisi 49/3’ü tekrar gündeme getirmemesi. Ancak bütçe açığının Fransa’nın GSYH’sının %6’sına ulaşmış olması nedeniyle bütçe kısıtlamaları, vergi artışı gibi netameli konular başbakanın masasında bekliyor.&nbsp;Fransa’nın bütçe açığını azaltmayı “ahlaki bir sorumluluk” olarak gördüğünü ifade eden Bayrou, kendisine yüklediği bu sorumluluğun altından kalkabilecek zemini oluşturmakta bir hayli zorlanacak. Öte yandan selefi gibi gensoruya maruz kalmadan bütçeyi geçirmeyi başarsa bile Macron’u emeklilik reformu ve vergi artışları konusundaki politikalarını revize etmesi konusunda ikna etmesi gerekecek. Bunlara ek olarak farklı alanlarda devam eden grevler sosyal hoşnutsuzluğu perçinlerken toplumun beklentilerini karşılama sorumluluğunu da yeni başbakanın omuzlarına yüklüyor.&nbsp;AB’nin MERCOSUR’la (Latin Amerika ortak pazarı) yaptığı anlaşma nedeniyle çiftçiler, pazar payı azaltılması yönündeki kararlar, ağır iş yükü ve yetersiz maaşlar nedeniyle eğitimciler grevdeyken toplumsal huzursuzluğa çare olabilecek politikalar üretmekten hayli uzak bir siyasi ortam göze çarpıyor. Böyle bir ortamda da Bayrou’nun en gerçekçi hedefinin göreli bir siyasi uzlaşıyla Macron iktidarının başka bir yol kazası olmadan 2027’ye ermesini sağlamak olduğunu söylemek mümkün görünüyor.

Fransa'da Michel Barnier'nin 3 aylık başbakanlık döneminin Meclis'in gensoruyla sona ermesinin ardından Devlet Başkanı Emmanuel Macron, hükümet kurma görevini François Bayrou'ya verdi. Parlamentoda kendi başına çoğunluğu bulamayan sağ ve sol partiler, Makronizm'e karşı durduklarını net bir şekilde belli ettiler. Ateşten gömleği giyen Bayrou'yu zor bir görev bekliyor.

Portre: François Bayrou, Fransa’daki siyasi düğümü çözebilecek mi?

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Avrupa Parlamentosu seçimlerinde partisinin ciddi destek kaybettiğini görmesinin ardından, kendi ifadesiyle “siyasete netlik kazandırmak” amacıyla nadiren başvurulan anayasal yetkisini kullanarak Ulusal Meclis’i feshedip ülkeyi 29-30 Haziran ve 6-7 Temmuz tarihlerinde iki turlu olarak yapılan bir erken seçime götürdü. Bu kararla Macron, 1958 Anayasası'nın kabul edilmesiyle kurulan Beşinci Cumhuriyet’in siyasi tarihinde 1960’lardan bu yana benzeri görülmemiş bir siyasi çalkantının da fitilini ateşlemiş oldu. &nbsp;Haziran 2024’teki Avrupa Parlamentosu seçimlerinde aşırı sağın çatı partisi olan Ulusal Birlik’in (Rassemblement national&nbsp;- RN) %34 oy alması sonucunda Macron bir temsiliyet krizi yaşandığını ileri sürdü. Ulusal Meclis’in yenilenmesi için başvurduğu Fransız halkı, tercihini 2022’den beri ortak bir çatı oluşturma çabasında olan sol ittifaktan&nbsp;yana kullandı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Aşırı sağın yükselişine karşı seçmenin merkez sağ lehine mobilize olacağını ve kendisine Ulusal Meclis’te daha çok sandalye kazandıracağını umduğu erken seçim, Macron’a daha önce çoğunluk elde etmek amacıyla 1997 yılında Ulusal Meclis’i fesheden tecrübeli siyasetçi Jacques Chirac’ın karşılaştığı hayal kırıklığının bir benzerini yaşattı.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sistem neden çıkmaza girdi?</h2>Fransa cumhurbaşkanının Ulusal Meclis’teki siyasi dağılımdan hoşnut olmamasının temel sebebi aslında Beşinci Cumhuriyet'in kurduğu siyasal sistemin yapısıdır.&nbsp;Nedir? Yarı başkanlık ya da karma sistem olarak adlandırılan bu yapı, Dördüncü Cumhuriyet döneminde yaşanan ve Fransa’yı yeni bir anayasa yapmaya yönlendiren başta Cezayir krizi olmak üzere siyasi krizlerin ve parlamento blokajının önüne geçilebilmesi için yürütmeyi güçlendirmiş ve cumhurbaşkanını halkın seçtiği bir model inşa etmiştir.&nbsp;Sistem nasıl işliyor?&nbsp;Seçilmiş cumhurbaşkanı, birlikte çalışacağı başbakanı kendi seçer ve atar. Böylece başbakan, cumhurbaşkanının Meclis’teki temsilcisi olur.&nbsp;Önemli yetkilere sahip olsa da cumhurbaşkanı kendi gündem ve programını uygulayabilmek için yasama organının desteğine ihtiyaç duymaktadır. Bu nedenle seçilen cumhurbaşkanının vaatlerini gerçekleştirmesi için Ulusal Meclis’te içinden çıktığı siyasi parti ya da siyasal geleneğin çoğunluğa sahip olması gerekir. Aksi durumda bu karma sisteme özgü bir durum olan cohabitation ortaya çıkar.Cumhurbaşkanının kendi siyasi partisi/grubu dışında bir siyasal oluşumdan başbakan seçmesini öngören bir çeşit koalisyon yöntemi olan cohabitation yürütmeyi zora sokan bir durum olarak görüldüğü için, 2000 yılındaki bir anayasa reformuyla Cumhurbaşkanlığı seçimleriyle milletvekili seçimleri, beş yılda bir yakın bir arayla artarda yapılmaya başlandı. Böylece seçmen nezdinde onay almış cumhurbaşkanı genellikle Ulusal Meclis’te de çoğunluğa erişiyor ve başbakanı kendi siyasi grubu içinden atayabiliyordu.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Fransa’da 2002 yılından beri cohabitation durumu yaşanmamıştı.</li></ul>2022 milletvekili seçimleri sonucunda her ne kadar kendi cumhurbaşkanlığı koalisyonunu (coalition présidentielle) kurabilmiş olsa da Macron, emeklilik yaşı ve göçmenlere yönelik konularda öngördüğü reformlar gündemini hayata geçirirken 142 sandalyeyle cumhurbaşkanının siyasi grubundan sonra ikinci sırada yer alan farklı bileşenlerden oluşan sol ittifak ve Marine Le Pen’in liderliğindeki aşırı sağ tarafından zorlandı.&nbsp;Örneğin: Yaklaşık bir buçuk yıla yayılan tartışmaların ardından Ocak 2024’te yasalaşan geniş kapsamlı yeni göç kanununun oluşum süreci, Macron’un mecliste ne kadar zorlandığının en açık kanıtı oldu.&nbsp;Macron bu deneyimlerin ardından daha sonra bizzat kendisinin açıklayacağı üzere 2024 sonbaharında yapılacak bütçe oylamasının, güvendiği genç Başbakanı Gabriel Attal’ın hükümeti için içinden çıkılamayacak bir süreç olacağını düşünmüş ve Ulusal Meclis’i feshetmiştir.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Çift kanattan baskı</h2>Görünen o ki Macron, tüm çabasına rağmen aradığı çoğunluğu bulamadı ve tam da bütçe görüşmeleri sırasında, yaklaşık üç ay bekleyerek ve meclis çoğunluğuna uyumlu olmayacak şekilde sol ittifaka hükümet kurma görevi vermeden atadığı Başbakan Michel Barnier’nin hükümeti, verilen gensorunun ardından yapılan güven oylaması sonucunda 577 milletvekilinin 331’inin oyuyla düştü.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Gensoru, 2024 erken seçim sonuçlarının açıklanmasından beri Macron’u halk iradesine saygı göstermemekle suçlayan sol ittifak Yeni Halk Cephesi (Nouveau Front Populaire – NFP) tarafından meclis gündemine getirildi. Aşırı sağcı Ulusal Birlik de oylamada solu destekledi.</li></ul>Paradoksal bir biçimde, hem ideolojik olarak hem de programlarında ele aldıkları konu ve öncelikler bakımından birbirine zıt iki siyasi grup ortak bir yerde buluştu. Bütçe görüşmeleri sırasında sağlık sigortası kesintileriyle ilgili bütçe düzenlemesi, meclisin itirazına takılınca meclisin direncini devre dışı bırakabilmek amacıyla Başbakan Barnier, konuyu Anayasa’nın 49/3 maddesini devreye sokarak çözmeye çalıştı. Bu tutum sol ve aşırı sağı hükümeti düşürmek üzere ortak hareket etmeye itti.Barnier hükümetinin istifasının ardından sol ittifak bileşenleri, söz konusu güvensizliğin Başbakan ve hükümeti kadar Cumhurbaşkanı'na yönelik olduğunu ifade ederek&nbsp;Macron’un istifasını talep etti. Buna karşılık Macron 2027’de görev süresi bitene kadar yoluna devam edeceğini söylerken ortaya çıkan siyasi krizden muhalefeti sorumlu tuttu.Fransa Cumhurbaşkanı Macron’un, 2024 yazı boyunca sandıktan çıkan sonuca rağmen&nbsp;sol ittifakla istişare etmeyi ve onların önerdiği genç kadın bürokrat Lucie Castets’nin başbakan adaylığını kesin bir dille reddetmesi bugün ortaya çıkan&nbsp;siyasi krizin dönüm noktası oldu. Fransa iki aydan fazla bir süre başbakansız kaldı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Macron önce Olimpiyat'ı bahane ederek, ardından da Ağustos ayının Fransa’da hemen herkesin tatile çıktığı ve hayatın askıya alındığı bir dönem olmasından faydalanarak süreci uzattı.&nbsp;</li></ul>Solun kendi iç anlaşmazlıklarında dağılacağını uman cumhurbaşkanının bu tavrı seçmen nezdinde de imajını zedeledi. Zira bu tavır aynı zamanda cumhurbaşkanının soldan kaçarken aşırı sağa yaklaşma ihtimalini de Fransız siyasetinin merkezine taşıdı.&nbsp;Nitekim: Aslen bir teknokrat olan ve Macron’un tam da bu özelliği nedeniyle meclisin hassas dengelerini yönetebileceğine inandığı Michel Barnier’nin kurduğu hükümet, aşırı sağcı RN’in birçok talebine olumlu yaklaştı. Le Monde gazetesinden Solenn de Royer’in ifade ettiği gibi “aşırı sağ daha önce hiç olmadığı kadar” iktidara yaklaştı. Aşırı sağ, hükümet ortağı değilken bile hükümetin kararlarını etkileyen bir konuma kavuştu. Solun önerilerini görmezden gelen Barnier hükümeti, aşırı sağın taleplerini karşılayarak en azından hükümet nezdinde nötr kalmasını sağlamayı amaçladı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sıkışan siyaset: Sırada ne var?</h2>Temmuz 2024’ten beri devam eden tüm bu çaba ve Macron’un siyasi kompozisyonu kendi lehine çevirme girişimleri sonuçsuz kalırken siyaseti birbiriyle konuşmaktan imtina eden üç grup arasına sıkıştırdı. Sol ittifakın seçim başarısını görmezden gelen Macron aşırı sağın gerek kendi iç dinamikleri gerekse başı çeşitli davalarla dertte olan Marine Le Pen’in güç gösterisi arayışlarıyla eskilerin tabiriyle Dimyat’a pirince giderken evdeki bulgurdan oldu.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kendisi net bir dille reddetse de gerek siyasi partiler gerekse Fransa toplumunun önemli bir bölümü bu siyasi açmazın sorumlusu olarak Emmanuel Macron’u görüyor.</li></ul>Macron ise Suudi Arabistan'a yaptığı resmî ziyaretten döndükten sonra, halefi atanana kadar gündelik işleri yönetmeye devam eden Barnier’nin yerine bir başbakan bulmak için temaslarını artırdı. Yaz aylarındaki tutumunu görece yumuşatan Cumhurbaşkanı, bu satırlar yazılırken merkez sol Sosyalist Parti (PS), Fransız Komünist Partisi (PCF) ve Yeşiller (Les Ecologistes – EELV) de dahil olmak üzere siyasi yelpazenin farklı bileşenleriyle görüştü.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ancak bu görüşmeler neticesinde hangi yol seçilirse seçilsin sol, merkez sağ ve aşırı sağ olmak üzere üç büyük kampa bölünmüş ve kutuplaşmış bir Ulusal Meclis ile denklemin aynı kalma riski var.</li></ul>Yeni hükümetin ilk ve en hassas gündemi, 2025 bütçesi olacak. 25 Kasım’dan bu yana Senato tarafından incelenen mali yasa tasarısı tartışmalara açık ve meclisteki kutuplaşmayı artıracak birçok soruyu içinde barındırıyor. Meclisteki üç siyasi grubun liderleri bir uzlaşmaya varamadığı sürece, Barnier hükümetini düşüren tablonun tekrar etmemesi için hiçbir neden yok.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Üstelik yasal olarak Temmuz ayından önce sil baştan genel seçime gitmek de mümkün değil.</li></ul>Macron’un 2027’ye kadar görevine devam edip edemeyeceği sorusu bir yana, Fransa siyasetinde esas mesele, Fransa toplumunun gündemini belirleyen temel konular hakkında siyasetin etkili yanıtlar ve politikalar üretememesi. Öyle ki ardı ardına süren grevler, Sarı Yelekliler hareketinden bu yana pek de çözülememiş toplumsal hoşnutsuzluklar, emeklilik yaşının giderek yükseltilmesi, sosyal güvenlik, sağlık ve eğitim alanındaki dönüşümler, göçmenlerin entegrasyonu başlığı altındaki tartışmalar ve bu tartışmalara bağlı olarak gelişen yabancı karşıtlığı ve ırkçılık, Rusya-Ukrayna, İsrail-Filistin çatışmalarının Avrupa ekonomilerine ve kamuoylarına yansımaları gibi konularda somut, gerçekçi ve toplumun taleplerini tatmin edecek politikaların hayata geçmesini beklemek, kutuplaşmaya sıkışmış mevcut siyasi atmosferde pek de mümkün görünmüyor.&nbsp;Macron’un meclis çoğunluğu aramak için çıktığı bu siyasi maceranın Fransa’da toplumsal krizlerin de önünü açacak bir sarmala dönüşmesi ciddi bir olasılık olarak karşımızda duruyor.

Fransa’da hükümetin düşmesinin ardından Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron kendine yakın hükümet arayışını sürdürüyor. Öte yandan Macron’un meclis çoğunluğu aramak için çıktığı bu siyasi maceranın Fransa’da toplumsal krizlerin de önünü açacak bir sarmala dönüşmesi ciddi bir olasılık olarak karşımızda duruyor.

Merve Özdemirkıran Embel

BM Genel Kurulu toplantısının ardından: Dönüşümü yönetmek mümkün mü?