Futbolda ırkçılık ve nefret söylemi: Amedspor örneği

Amedspor, Türkiye’deki futbol kulüpleri arasında 2014’ten bu yana maruz kaldığı ırkçı söylemler ve nefret söylemleriyle gündeme gelen bir takım. Bunun sebepleri arasında Diyarbakır merkezli takımın isminin "Amedspor" olması ve kulübün destekçilerinin yoğunluklu olarak Kürt taraftarlardan oluşması değerlendirilebilir.

Öte yandan, Amedspor sadece bir futbol takımı olmanın ötesinde aynı zamanda 2015 sonrasındaki süreçte politik bir tavrın da adresi hâline gelmesiyle Kürt siyasetinin de parçası olmuş durumunda. 

X'te (eski adıyla Twitter) son bir yıldır içinde "Amedspor" anahtar kelimesi geçen tüm paylaşımları (tweet) analiz ettiğimiz bu raporda, sosyal medyada takımın etrafında gelişen konuşmaları değerlendirdik.

Amedsporun tarihî yolculuğu

1972 yılında kurulan ve 1985 yılına kadar Turan Gazozları'nın sponsorluğunda Melik Ahmet Turan Spor ismiyle top koşturan takımın adı, 1985’te sponsor firmanın desteğini çekmesiyle Melik Ahmet Spor olarak değişti. 1990 yılında Diyarbakır Belediyesi bünyesine katılan kulüp, 2014 yılına kadar Diyarbakır Belediyespor, Diyarbakır Büyükşehir Belediyespor ve Diski Spor gibi isimlerle sahaya çıktı. 

23 Diyarbakırspor ile birlikte şehrin iki büyük takımından biri olan kulüp, 28 Ekim 2014 tarihinde yapılan kongrede ismini Amedspor olarak değiştirdi ve renklerini sarı-kırmızı-yeşil olarak belirledi. TFF, aynı isimde başka bir takımın daha bulunması sebebiyle bu adı geri çevirince takımın resmî adı yeniden değiştirilerek Ağustos 2015’te Amed Sportif Faaliyetler Kulübü (Amed SK) oldu. Kulübün sarı-kırmızı-yeşil olan renkleri de beyaz-kırmızı-yeşil olarak değiştirildi.

Rakamlarla sosyal medyada Amedspor

Son bir yılda Amedspor kelimesini içeren 110.771 tweet atıldığı görülüyor. Kürtçe atılan tweetler 1.563 adet ile toplam tweetlerin yalnızca %1,4'ünü oluşturuyor. Atılan tweetlerin özellikle maç günlerinde yoğunlaştığı, daha çekişmeli geçen maçlarda ise daha sık tweet atıldığı görülüyor.

• Amedspor ile ilgili atılmış tweetler toplam 295.621 defa retweet edilmiş (yeniden paylaşılmış). Bu da her tweetin ortalama 2,67 defa retweetlendiğini gösteriyor.

Tüm tweetlere gelen alıntı ve yanıtlara bakıldığında yanıt sayısının 218.925, alıntı sayısınınsa 53.978 olduğu görülüyor.

Amedspor, bu ismi kullanmaya başladığı 2014 yılından beri ırkçı söyleme ve nefret söylemine en çok maruz kalan takım oldu. Twitter verileri incelendiğinde en yüksek etkileşim alan tweetin 1,37 milyon görüntülenme ile nefret söylemi içeren "Amedspor PKK kulübüdür"’ tweeti olurken bu tweetin ardından en yüksek etkileşimi alan 5 tweetin de yine Amedspor hakkında ırkçı söylem ve nefret söylemi içeren tweetler olduğu görülüyor. 

Kurdish Studies Center’ın yürüttüğü taraftar araştırması, kentte her dört kişiden en az birinin kendisini Amedspor taraftarı olarak tanımladığını ortaya koyuyor.

Kurulduğu ilk günden bu yana çeşitli baskılara maruz kalan Amedspor, bu ismi benimsedikten sonra sadece Diyarbakır’da değil hem Güneydoğu'da hem de Türkiye genelinde bir kent takımından beklenenden daha fazla sayıda taraftara ulaştı. 

Amedspor'un bir yanıyla Kürt meselesinin yeşil sahalara yansımasına ayna tuttuğunu söylemek de mümkün. Gittiği birçok deplasman maçında ırkçı tezahüratlara maruz kalan takım, rakip tribünlerde 90’lı yılların faili meçhul cinayetlerine gönderme yapılan "Yeşil" lakaplı Mahmut Yıldırım ve "Beyaz Toros" araç görsellerinin de kullanıldığı pankartlar ile ırkçı nefretin futboldaki en büyük odak noktalarından biri hâline geldi.

Tüm bunlara rağmen 2023-2024 sezonunda 2. Lig’de şampiyon olarak kendini bir üst lige taşıyan Amedspor; maruz kaldığı deplasman yasakları ile ekonomik ve siyasi ayrımcılığa rağmen elde ettiği sportif başarı ile hem Diyarbakır hem de bölge için futbol ile kurulan ilişkiyi daha da güçlendirdi. Bugün FC Barcelona Katalanlar için ne ifade ediyorsa, Amed SK da Kürtler için aynı değerleri temsil etmekte.

^{* Bu içerik Avrupa Birliği'nin maddi desteği ile hazırlanmıştır. İçerik tamamıyla Aposto’nun sorumluluğu altındadır ve Avrupa Birliği'nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.}