Hapishane teknolojileri hakkında hiç düşündünüz mü?

Geçen ay ilk defa bir hapishaneyi, Maltepe Çocuk Cezaevi’ni ziyaret ettim. 

Nereden çıktı bu? Hapishane Teknolojileri Konferansı, bu yıl İstanbul’da Türkiye Emniyet Genel Müdürlüğü ev sahipliğinde Avrupa Cezaevleri ve Islah Hizmetleri Kuruluşu (EuroPris) ve Uluslararası Islah Ve Ceza İnfaz Kurumları Derneği (ICPA) tarafından düzenlendi. 63 ülkeden 363 katılımcı, bitiminde hapishane ziyareti de olan iki günlük konferans için İstanbul’da buluştu. Katılımcılar arasında hapishane çalışanları, kural koyucular, sivil toplum kuruluşları, teknoloji firmaları, bu alanda uzmanlaşmış danışmanlar ve akademisyenler de vardı. 12 paralel oturumun ve 20 konuşmacının olduğu etkinlikte ben de “dijital rehabilitasyon” üzerine bir konuşma yaptım. 

• Ülkelerin güvenlik politikalarından dolayı hapishanelerle ilgili istatistikleri tam olarak öğrenemiyoruz. Öte yandan bu kadar gizli tutulan bir alandaki oyuncuların farklı teknolojik uygulamaları birbirinden öğrenme konusundaki motivasyonu şaşırtıcıydı. Katılımcılar—ki ben “Hapishane Teknolojileri Topluluğu” demeyi tercih ediyorum—birbirini uzun yıllardır çok yakından tanıyan profesyonellerden oluşuyordu. Kültürel farklılıklara ziyadesiyle saygı gösteren, işbirlikçi bir ortam vardı. Kadın konuşmacı oranı ise %34’tü ki bu hiç fena değil.

Yaşam alanı: Tarihte bilinen ilk hapishane, MÖ 7. yüzyılda Roma'da inşa edilen Mamertine Hapishanesi. 

• Bu alanda 20 yılı aşkın süredir danışmanlık veren Steven Van De Steene ile yaptığımız görüşmede Steene, hapishaneleri “özerk kasabalar” olarak düşünebileceğimizi anlattı. Günlük hayatta ihtiyaç duyulan her faaliyet, bu kasabalarda yaşayan kişiler için de mevcut ve bu ihtiyaçların çoğu, teknoloji ile karşılanabiliyor.

Rakamlar: Avrupa Konseyi'nin raporuna göre, 31 Ocak 2022 itibarıyla Avrupa Konseyi üyesi 48 ülkede toplam 981 bin 575, Türkiye'de ise 303 bin 945 mahkum veya tutuklu bulunuyor. 

Eğitim ve hapishane sistemleri benzer kurgulara sahip 

Hapishane ziyareti sonrasında bir ülkenin sahip olduğu eğitim ve hapishane sistemlerinin ne kadar benzer kurgulara sahip olduğunu fark ettim.

• Ülkelerin eğitim felsefeleri ve yapıları, hapishane sistemleri ile benzerlik gösteriyor. Eğitim sistemlerinde rehabilitasyon, kapsayıcılık ve bütüncül gelişime güçlü bir vurgu yapan ülkeler, bu değerleri hapishane yaklaşımlarına da yansıtarak mahkumlara geniş kapsamlı eğitim ve kişisel gelişim imkanı sağlıyor. 

• Buna karşılık, eğitim sistemlerinde cezalandırıcı yaklaşımları benimseyen ülkeler, cezaevlerinde daha sınırlı eğitim olanakları sunuyor. 

Perspektif: Örneğin Japonya'nın ceza infaz sistemi, disiplin ve mesleki eğitim üzerinde duran, sıkı ve ezberci bir eğitim yaklaşımına sahip. Buna karşın Finlandiya’nın ceza infaz sistemi, rehabilitasyon ve kapsamlı eğitim programlarını vurgulayarak bütüncül bir eğitim yaklaşımını benimsemiş. Finlandiya cezaevleri, yaşam boyu öğrenme ve kişisel gelişimi teşvik ederken Japonya cezaevleri, tahliye sonrası istihdam için pratik becerilere odaklanıp mahkumlara standart eğitimler sunuyor.

Dijital rehabilitasyon: Mahkum rehabilitasyonu, tüm toplumlar için ortak bir sosyal problem. Bu alan sosyal girişimciler için önemli bir sosyal etki alanı olabilir. 

Etkili rehabilitasyon programları, suçun tekrarlanma oranını önemli ölçüde azaltarak yeniden suç işleme oranını düşürebiliyor ve ülkelere milyonlarca dolar tasarruf sağlayabiliyor. Örneğin suçun tekrarlanma oranında %10'luk bir azalma, Amerika’da yılda yaklaşık 635 milyon dolar tasarruf demek. Dijital rehabilitasyon teknolojileri geliştiren kişiler, suçun tekrarlanma oranını azaltmaya yüksek katkıda bulunabiliyor. 

• Hapishanelerde kullanılan çözümlere teknolojinin bu denli dahil olması, “dijital rehabilitasyon” kavramını doğurmuş durumda. İskandinav ülkelerinde başlayan bu akım, yavaş yavaş diğer Avrupa ülkelerine ve gelişmekte olan ülkelere de yayılıyor. 

Dijital rehabilitasyon uygulamalarında amaç, yapay zeka ve bunun gibi teknoloji araçları ile mahkumların ceza süreleri bittiğinde topluma dahil olabilmelerini sağlamak, aynı zamanda mahkumları verilerle takip ederek kişiye özel tasarlanmış mahkumiyet süreçleri yaratabilmek. Bu sayede cezaevleri, rehabilitasyon merkezi hâline geliyor.

Peki hangi teknolojiler? 

Hapishanelerde e-görüş teknolojileri, psikoterapi hizmetlerini de içeren tele-sağlık hizmetleri, sanal gerçeklik (VR) gözlüklü mesleki eğitim programları, dijital eğitim ve mesleki gelişim platformları ve sağlık verisi toplayan kiosklar kullanılıyor. 

• Yapılan araştırmalar mesleki gelişim ve yetkinlik artırma imkanları da sağlayan dijital rehabilitasyon programlarının, tekrar suç işleme oranını %43 düşürebileceğini, aynı zamanda %13 oranında istihdam artışı sağlayabileceğini gösteriyor.

Pazar büyüklüğü ve fırsatlar: Teknoloji kullanımının sağladığı maliyet avantajları ve sosyal etki, dünya çapında hapishane teknolojileri pazarında önemli bir büyüme sağlıyor. 

• Dünya genelinde yapılan araştırmalar, hapishanelerin sadece 22’sinin dijital olgunluğa ulaştığını gösteriyor. 

• 2023 yılında 1,49 milyar dolar büyüklüğünde olan bu pazarın, 2032 yılına kadar 5,13 milyar dolar değerine ulaşması bekleniyor. 

Hapishane teknolojilerinin yaygınlaşması, mahkumların rehabilitasyonunu destekleyerek toplumsal güvenliği artırırken aynı zamanda teknoloji şirketleri için de yeni bir pazar potansiyeli oluşturuyor.