Her dört kadından biri, işyerinde en az bir kez cinsel tacize maruz kaldı

Özellikle kadınların maruz kaldığı şiddet türlerinden cinsel şiddet/taciz, işyerlerinde de hayatı etkiliyor. Çeşitli şekillerde ortaya çıkabilen ve işyeri, eğitim kurumları, kamusal alanlar gibi birçok ortamda meydana gelebilen cinsel taciz; kadınların sosyal ve ekonomik olarak güçlenmesi konusunda çeşitli bariyerlere sebep olabiliyor. Yapılan araştırmalar, hem Türkiye’de hem de dünyada kadınların iş yerinde cinsel şiddete/tacize maruz kaldıklarını gösteriyor. 

Cinsel taciz, işyerinde maruz kalan kişiler tarafından istenmeyen, fiziksel ve fiziksel olmayan davranışları, cinsel içerikli söz ve ifadeleri kapsıyor. Var olan cinsel şiddet/taciz tanımları, davranışın istenmeyen, uygunsuz, utanç verici, küçük düşürücü, düşmanca ve hedefin onuruna/itibarına zarar verici nitelikte olduğunu ve işyerini ve işle ilgili koşulları etkileyen olumsuz sonuçlar doğurduğunu vurguluyor.

• 2024'te yapılan bir araştırmaya göre, yalnızca ABD'de kadınların %37'si işyerinde, %73'ü de kamusal alanda tacize uğradığını bildirdi. 
• Avrupa Birliği'nde, 2024'teki son verilere göre de her üç kadından birinin (%30,8) yaşamları boyunca işyerinde cinsel tacize maruz kaldığını ortaya koydu.
• Türkiye’de 2024 yılında yapılan son araştırma da her dört kadından birinin iş hayatları boyunca en az bir kez cinsel tacize uğradığını gösterdi. Ayrıca, cinsel şiddetin orantısız bir şekilde kadınları etkilediği görüldü. 

                          _{Kaynak: Özyeğin Üniversitesi ve Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) araştırması}

Kadınlar için cinsel tacizin yaygınlığı, erkeklerin iki katından fazla

Türkiye’deki araştırmanın verilerine göre, kadınların %26,5’i iş yerinde en az bir kez cinsel tacize maruz kaldığını belirtti. Son bir yıla bakıldığında da kadınların %12’si cinsel tacize maruz kaldığını beyan etti. Bu şiddet türünde en çok "ilginin iması" öne çıktı.

Cinsel tacize karşı yasal koruma dünyada ne durumda? 

Cinsel tacize karşı etkili yasal koruma, yasaların cinsel tacizin farklı biçimlerini ele almasını ve cezai yaptırımlar ya da tazminat veya eski hâle iade gibi medeni hukuk yolları öngörmesini gerektiriyor.

Dünya Bankası’nın son verilerine göre 190 ülke arasında 140'ında istihdamda cinsel tacizi ele alan yasalar bulunurken, ülkelerin yarısından azında (%48) en azından başka bir taciz türünü (eğitimde, kamuya açık yerlerde veya çevrimiçi) ele alan yasalar bulunuyor.

• Türkiye, taciz türlerini ele alan %48’lik dilimde bulunuyor, yani istihdamda cinsel taciz ile ilgili mevzuatı bulunan ülkeler kategorisine giriyor. 

İş Kanunu’nda cinsel taciz, "haklı iş feshi" kapsamında yer alıyor. Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) da cinsel taciz suç olarak düzenliyor. Ceza Kanunu’nun 105. maddesi uyarınca bir kimseyi cinsel amaçlı olarak taciz eden kişi hakkında, şikayet üzerine, üç aydan iki yıla kadar hapis cezası veya adli para cezası verilebiliyor. 

'Kanunlar koruyor ama uygulama sorunlu'

Ancak araştırmalar ve BM Kadına Yönelik Şiddet Özel Raportörü’nün 2023 yılında Türkiye için hazırladığı raporda hem İş Kanunu’nda hem de Türk Ceza Kanunu’nda "işyerinde cinsel tacizi açıkça suç sayan değişiklikler yapılması gerektiği" vurgulanıyor.

BM Kadına Yönelik Şiddet Özel Raportörü Reem Alsalem, Türkiye’de işyerindeki cinsel taciz vakaları hakkında şu değerlendirmeyi yapıyor: 

“Hâlihazırda işgücünde olan kadınlar ve kız çocukları için, Uluslararası Çalışma Örgütü'nün 2019 tarihli Şiddet ve Taciz Sözleşmesi'nin (No. 190) onaylanması, kadınları ve kız çocuklarını fiziksel, psikolojik ve cinsel tacize karşı koruyacak mevzuat için gerekli temeli sağlayacaktır. İlgili kanunlar kadınları işyerinde cinsel taciz, sömürü ve istismara karşı korumakla birlikte, uygulama hâlâ sorunludur.”

Kadir Has’ın ve ILO’nun raporu da iş yerinde cinsel şiddete maruz kalan bireylerin etkili, bağımsız ve gizli bir şikayet prosedürüne erişimi olması gerektiğini vurguluyor. Ayrıca, şikayetlerin kapsamlı bir şekilde soruşturulması, faillerin yargılanması ve yeterli cezayı alması ve maruz kalanların misillemeye karşı korunmasının sağlanması gerektiği belirtiliyor.

^{* Bu içerik Avrupa Birliği'nin maddi desteği ile hazırlanmıştır. İçerik tamamıyla Aposto’nun sorumluluğu altındadır ve Avrupa Birliği'nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.}