İklim Krizi ve Çocuk Sağlığı

Dr. Nihal Yaman Artunç

İklim krizi çocuklar için büyük bir halk sağlığı tehdidi. Küresel olarak iklim krizi kaynaklı hastalık yükünün yüzde 88'ini çocukların taşıdığı tahmin ediliyor. Çocukluk dönemi, biyolojik, psikolojik ve sosyal olarak büyüme ve gelişmenin devam ettiği ve çocukların anne karnından itibaren her açıdan maruziyete açık oldukları bir dönem. Bu nedenle, çocuklar iklim ilişkili çevresel tehlikelerden orantısız bir şekilde etkilenebiliyor ve bu etkilerden bazıları ise geri dönüşümsüz zararlara yol açabiliyor. 

Peki neden çocuklar bu tehlikelere karşı daha çok risk altında? Onları daha kırılgan yapan durumlar neler?

Çocuklar dinamik bir büyüme sürecindedir; hücreleri çoğalır, organ ve sistemleri hızla gelişir. Anatomik, fizyolojik, immünolojik, bilişsel ve psikolojik farklılıkları nedeniyle çocuklar ve ergenler yetişkinlere göre çevresel değişikliklere daha duyarlıdırlar.

Bu farklılıklara baktığımızda;

• Yüzey alanlarının vücut kütlesine oranlarının fazla olması nedeniyle bebekler ve çocuklar susuz kalmaya ve ısı stresine karşı özellikle savunmasızdır. Sıcak hava dalgaları sırasında çocukların solunum yolu problemleri, böbrek hastalıkları, su ve tuz dengesizlikleri yaşamaları ve ateşten etkilenme olasılıkları daha yüksektir. 

• Solunum ve bağışıklık sistemlerinin az gelişmiş olması, oksijen tüketimi ve gereksinimlerinin fazla olması, yetişkinlere göre daha hızlı nefes almaları, vücut ağırlığına oranla aldıkları hava hacminin büyük olması, ayrıca bebek ve çocuklarda ağızdan soluk alma eğilimi nedeniyle burnun filtreleme özelliğinin ortadan kalkması gibi nedenler hava kirliliğinden daha çok etkilenmelerine, küçük hava yollarının iltihaplanma ve tıkanma olasılığının artmasına neden olur. 

• Zamanının büyük kısmını oyuna ayıran çocuklar yetişkinlere göre dışarıda daha çok zaman geçirme eğilimindedir. Yüksek sıcaklıklar, seller ya da kuraklık nedeniyle bozulan dengeler, artan oranda alerjenler ve böcek ısırıkları, enfeksiyonlar/bulaşıcı ve alerjik hastalıklar açısından daha ciddi risk teşkil eder.

• Çocukların metabolizma hızları ve metabolizmaları için gerekli besin öğelerine olan ihtiyaçları daha yüksektir. İklim değişikliğinin neden olduğu aşırı doğa olayları, çevresel kirleticilerdeki artış ve nihayetinde gıda krizinden etkilenimleri özellikle belli coğrafyalarda kaçınılmaz olabilir. 

• Çocukluk ve ergenlik döneminde beyin gelişiminin devam etmesi hem fizyolojik hem de duygusal/ruhsal açıdan yaşadıkları çevredeki stres etkenlerine karşı çocukları daha kırılgan hale getirir. Çocuklar, iklim değişikliğiyle birlikte artması beklenen büyük fırtınalar, durdurulamayan orman yangınları, su kıtlığı ve diğer olaylar nedeniyle ruh sağlığı açısından oldukça olumsuz etkilenebilirler. 

• Küçük çocuklar, güvenlikleri ve refahları için yetişkinlere bağımlıdır. İklim tehditleri nedeniyle taşınmak zorunda kalınması, temel ihtiyaçlar olan barınma ve güvenliğin tehlikeye girmesi ve ekonomik koşulların olumsuz yönde etkilenmesi gibi nedenlerle zarar görebilirler.

Gerçekten de iklim krizi, bugün doğan çocukların esenliğini hatta henüz doğmamış olanların da geleceğini yaşamları boyunca etkileyecek. Çocukların hayatta kalma, sağlık, refah, eğitim ve beslenmeye ilişkin temel hakları açısından iklim krizi ilişkili riskler tehlike arz ediyor. Çocuklarımız ve dünyamız adına daha sağlıklı ve sürdürülebilir bir geleceğe sahip çıkmak için, iklim değişikliği ve sonuçları açısından yapılan eylem çağrılarına dikkat çekmeli, yaşadığımız toplumun farkındalığının artırılması, eğitimi ve katılımı için elimizden geleni yapmalıyız.