İklim Krizinde Yıldızların Ayak İzi

Aslı Sözdinler

Gönül isterdi ki ünlülerin sadece Hollywood Walk of Fame’deki yıldızlarından ve dünyaya sanatlarıyla nasıl iz bıraktıklarından bahsedelim. Lakin küresel sıcaklığın son 12 ayda tarihte ilk kez 1.5 derecelik kritik eşiğini aştığını göz önüne alırsak, artık karbon ayak izi konusunu daha çok gündeme getirmekten ve değişmekten başka çaremiz kalmadı. Geçtiğimiz hafta bizde iz bırakan şarkılarıyla değil, dünyamıza bıraktığı karbon ayak iziyle gündemde olan ünlü Taylor Swift oldu.

Ondan fazla Grammy ödüllü, Amerikalı ünlü pop şarkıcısı Taylor Swift geçtiğimiz günlerde Florida Üniversite öğrencisi Jack Sweeney tarafından ortaya çıkarılan karbon ayak iziyle günlerdir gündemde. Kimileri Taylor Swift’in 45 km uzaktaki yere bile özel jetiyle gitmesini eleştirirken, Swift’in hayranları (‘Swifties’) Sweeney’i özel hayatın gizliliğini bozduğunu gerekçe göstererek tepki yağmuruna tutuyorlar.

Jack Sweeney, sosyal medya hesaplarıyla Donald Trump, Kardashians gibi birçok politikacı ve ünlünün özel jetlerinin rotalarını ve lüks seyahatlerinin çevresel etkisi konusundaki eleştirilerin odağında, uçuşların tahmini karbon ayak izlerini de paylaşıyor. Temiz ulaşım sistemlerini savunan bir Avrupa iklim STK'sı olan Transport and Environment'ın 2023 raporuna göre; özel jetlerin yolcu başına kirlilik oranı, ticari uçaklardan 5 ila 14 kat daha fazla ve trenlerden ise 50 kat daha fazla. 

Sweeney'nin hesabına göre, 34 yaşındaki şarkıcının özel jet uçuşları 25 Aralık ile 30 Ocak arasında 77.8342 ton karbondioksit üretti. Swift, NFL’in ünlü sporcusu Travis Kelce ile medyatik ilişkisi ve devam eden Eras Tour'u nedeniyle New York, Kansas City ve çeşitli Güney Amerika destinasyonları arasında gökyüzünde adeta mekik dokudu. Swift’in on iki seyahati, bir yıl boyunca 17 evin enerji tüketimine eşdeğer çevresel bir etkiye sahip. Pop yıldız bu paylaşımların ardından Jack Sweeney'nin özel jet seyahatlerini takip etmeye başlaması ve detayları X’de paylaşması üzerine hukuki yollara başvuracağını belirtti.

Peki siz ne düşünüyorsunuz? Sizce Taylor Swift’in gerçek zamanlı konumunu paylaştığı için Sweeney’i, Swift’i tehlikeye atmakla suçlayan Swift ve sevenleri mi haklı? Yoksa bir uçağın kaydının tamamen kamu bilgileri olduğunu ve herhangi bir yasayı ihmal etmediğini belirterek, ünlülerin karbon ayak izleri konusunda şeffaflık sağladığını savunan Sweeney mi?

Karbon ayak izlerimiz bir kamu bilgisi mi olmalı, yoksa özel hayat gizliliğinden korunmalı mı?

Nedense bu durum bana geçtiğimiz ay Amerika’da sosyal medya patronlarının yargılandığı davayı hatırlattı. Tabi devletler ve özel şirketlerin sorumluluğunun yanında Swift’inki daha küçük gözükse de toplumun veya gezegenin iyi olma haline bu kadar açık bir şekilde zarar veren, toplumun göz önünde olan ünlülerin karbon ayak izlerinin tartışılması önemli. Siz çok iyi bir şarkıcı olabilirsiniz, ama gezegeni pek de düşünmeyen bir şarkıcıysanız bunu hayranlarınızın transparan bir şekilde bilmesi önemli. Gezegenimiz dünya ortak yaşam alanımız, sadece insanlar için de değil. Tüm canlılar için. Durum böyle olunca ünlülere aslında iyi örnek olabilme adına çok önemli bir görev düşüyor.

Geçenlerde insanların daha sürdürülebilir davranışlar edinebilmesi için neler yapılabileceği konusunda bir araştırma yaparken İsviçre’de yaşayan Türk bir arkadaşımla konuştum. Kendisi davranışlarını toplum baskısıyla değiştirmek zorunda kaldığını anlattı. Örneğin, tek kullanımlık karton bardakta kahvesini alırsa veya markete kendi bez çantasını götürmezse insanların kınadığını, mahalle baskısından dolayı bilinçli olmaya mecbur kaldığını söyledi.

Sosyal normlar gerçekten de davranışlarımıza yön veren en önemli etkenlerden biri. Hepimiz sosyal birer canlıyız ve bulunduğumuz toplumda kabul görmek için yazısız ama hepimizin bildiği bazı değerlere uyum sağlıyoruz. O yüzden karbon ayak izinden dolayı ünlüleri eleştirmek, biraz bu konuda baskı yaratmak dünyamıza iyi gelen davranışları hepimizin benimsemesi için değerlerimizi değiştirmede çok kritik rol oynayabilir. Ancak ne var ki, tüm bu tartışmaları gölgede bırakmak istercesine, Taylor Swift’in sevgilisiyle Super Bowl kutlamaları basında bolca yer aldı. Yani, yarattığı karbondioksit muhtemelen daha yutaklar tarafından emilmeden konu maalesef değiştirildi. Değişmesin, konuşalım, tartışalım. Ne dersiniz?