İnsanlık için kırmızı alarm: IPCC Raporu

Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin (IPCC) 1’inci Çalışma Grubu tarafından hazırlanan 6'ncı Değerlendirme Raporu dün yayımlandı. Rapor; "insan etkisinin" atmosferin, denizlerin ve kara parçalarının ısınmasına yol açtığını kesin bir biçimde ortaya koydu.

• Parantez: Küresel çapta toplam karbon emisyonunun üçte birinden BP, Shell, ExxonMobil, Saudi Aramco gibi fosil yakıt üreticilerinin de aralarında yer aldığı yirmi şirketin sorumlu olduğu biliniyor. "İnsan etkisi" tabirini bu perspektifle okumanın, tek tek bireylere sorumluluk yüklemekten daha önce geldiğini düşünüyoruz.

Neden önemli?

• IPCC çatısında rapor hazırlama süreçlerinde çeşitli görevlerde bulunan Murat Türkeş, beş yıllık bir değerlendirme sürecinin nihai ürünü olan raporun iklim değişikliğinin fizik bilimi açısından temeli konusundaki çok önemli bir küresel değerlendirme çalışması olduğunu söylüyor. 60'tan fazla ülkeden 234 bilim insanı tarafından yazılan ve bugüne dek 23 binden fazla hakem görüşü ve 50 binden fazla uzman ve hükümet temsilcisi yorumu alan rapor, iklim değişikliği ve ilişkili konularda en güncel ve gözden geçirilmiş bilgileri sağlıyor.

• Sonbaharda gerçekleşmesi planlanan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP26) öncesi duyurulan ve 195 ülkenin mutabık olduğu rapor; 14 bini aşkın makale atfıyla, ülkelerin Paris Anlaşması kapsamında verdiği vaatleri ne ölçüde gerçekleştirdiklerinin değerlendirileceği bu toplantı açısından da yol gösterici bir bilimsel doküman ve küresel bir uzlaşı mahiyeti taşıyor. 

Öne çıkanlar

• İklim bilimciler, sera gazı salımlarında hızlı ve büyük ölçekli azalmaların olmadığı durumda dünyanın gelecek 20 yıl içinde 1,5 santigrat derece ısınacağını ortaya koyuyor. Raporda; bu koşullar devam ettiği müddetçe 2 santigrat derecelik ısınma sınırlarının da 21’inci yüzyılda aşılacağı konusunda uzlaşılıyor.

• Son on yılın, geçtiğimiz 125 bin yıllık periyodun herhangi bir döneminden daha sıcak olduğunun belirtildiği rapor, bu süreçte deniz seviyelerinin 10 metre yükseldiğini gösteriyor. İki milyon yılın zirvelerinde olan atmosferdeki karbondioksit miktarını, 800 bin yılın tepe noktalarını gören metan ve azot oksit seviyeleri takip ediyor.

• Emisyonlarda hedeflenen gerilemeye ulaşılması durumunda sıcaklık artışlarının birkaç on yıl içinde dengelenebileceğini gösteren çalışma, yine de deniz seviyeleri gibi bazı etkilerin yüz yıllar boyunca kalabileceğini ortaya koyuyor.

• İklim krizi etkilerinin önümüzdeki on yıllarda her bölgede artacağını öngören rapora göre gelecekte daha uzun sıcak mevsimler ve daha kısa soğuk mevsimler bekleniyor. Bu durumun da tarım ve sağlık için kritik eşiklere ulaşılabileceğini gösteriyor. Su döngüsünün ve yağış modellerinin değişimiyle deniz seviyelerinin yükselmesi, aşırı yağışlar gibi olağanüstü olaylar olağanlaşma riski taşıyor.

Yorumlar

• Raporu "insanlık için kırmızı alarm" olarak tanımlayan BM Genel Sekreteri António Guterres, raporun "fosil yakıtların sonu" olması gerektiğini, aksi hâlde fosil yakıtların gezegeni yok edeceğini düşünüyor.

• Raporun "fosil yakıt endüstrisini ve hükümetleri iklim acil durumundan doğrudan sorumlu tutmak için yeni ve güçlü araçlar sağladığını" ve bilimin iklim krizi konusunda dünya liderlerini ilk kez uyarmadığını belirten Greenpeace ise raporun gözle görülür önlemler alınmadan rafa kaldırılmasına izin vermeyeceklerini ifade ediyor.

• Diğer yandan, son dönemdeki orman yangınlarını Aposto!'ya değerlendiren Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Levent Kurnaz, iklim değişikliğinin de etkisiyle gelecekte bundan çok daha kötü orman yangınlarıyla karşılaşma olasılığının yüksek olduğuna dikkat çekiyor.