Instagram’da büyük göç: Sanatçılar platformu terk ediyor

Meta, Haziran ayı başında Avrupa’daki kullanıcılarına bir bilgilendirme metni göndererek yapay zeka teknolojilerine ilişkin endişelerin gerçeğe dönüşeceğine yönelik ilk sinyalleri verdi. Geniş çapta tepki toplayan bildiride ABD merkezli teknoloji devi, kendi yapay zeka modellerini eğitmek için Meta hizmetlerinde paylaşılan herkese açık gönderi, fotoğraf ve gönderi altı yazıları kullanmaya başlayacağına işaret etti. Uygulamanın 26 Haziran’da başlayacağının da altı çizildi. Duyuruya gelen tepkiler ise Meta çatısı altında faaliyet gösteren Instagram’da büyük bir sanatçı göçünün fitilini ateşledi.

Ayrıntılar: Resim ve fotoğraf gibi alanlarda aktif olarak üretim yapan pek çok sanatçı, yıllardır portfolyolarını paylaşmak ve görünürlük kazanmak için Instagram’ı kullanıyor. Meta ise yapay zeka modellerini bu eserlerin de içinde bulunduğu dev bir gönderi havuzuyla eğiterek kendi araçlarını çok daha akıllı ve yaratıcı hâle getirmeyi hedefliyor. Fakat son hamle, eserlerini Meta’nın yapay zekasından korumak isteyen birçok sanatçının Instagram’dan akın akın başka uygulamalara göç etmesine yol açtı. 

• Pek çok sanatçı, içerik üreticiler ve sanatçılar için geliştirilen portfolyo uygulaması Cara’ya geçiş yaptı. 

• Cara’nın kullanıcı sayısı, Meta’nın açıklamasını takip eden haftada 40 binden 650 bine yükseldi. 

• Platform ayrıca, aynı hafta Apple’ın uygulama mağazası App Store’da en çok indirilen beşinci sosyal medya uygulaması oldu. 

Tepkiler: Meta’nın duyurusuna tepki veren birçok sanatçı, ürettikleri eserlere görünürlük kazandırmak için Meta’nın sosyal medya platformlarına ihtiyaç duyduklarına, fakat çalışmalarının yapay zekanın eğitildiği veri setine girmesine engel olamadıklarına işaret etti. Bu nedenle kendilerini çaresiz hissettiklerini belirten sanatçılar, halihazırda gelişen üretken yapay zeka araçları nedeniyle mesleklerini ve geçim kaynaklarını kaybetmenin eşiğinde olduklarının da altını çizdi. 

• Cara, bu çaresizlik ikliminde ve alternatif arayışının ortasında sanatçıların birincil tercihi hâline geldi. 

• Platform, kendi ağında yapay zeka üretimi görsellerin paylaşılmasını yasaklıyor ve paylaşılan içeriklerin kesinlikle yapay zekayı eğitmek için kullanılmadığını söylüyor. 

• Android ve iOS işletim sistemleri yanında internet arayüzü üzerinden masaüstü olarak da kullanıma sunulan Cara’nın ana sayfası, Instagram’a benzer bir akışa ve beğenme, yorum yapma ve yeniden paylaşma gibi popüler sosyal medya platformlarında yaygın olarak görülen işlevlere ev sahipliği yapıyor.  

Öte yandan: Cara’nın kendisi de bir fotoğrafçı olan kurucusu Jingna Zhang’in de aralarında bulunduğu bir grup sanatçı, Google ve Stability AI gibi yapay zeka modelleri geliştiren şirketlere çok sayıda dava açtı. Dava dosyaları, söz konusu şirketlerin internetten alınan ve telif haklarına tabî olan içeriklerle yapay zeka modellerini eğittiklerine işaret etti. 

• Daha önce George R.R. Martin ve The New York Times gibi yazar ve yayıncılar da içeriklerini kullanan yapay zeka şirketlerine karşı benzer davalar açmıştı. 

• Yapay zeka şirketleri ise kullandıkları materyallerin yeniden düzenlemeye ve yorumlamaya izin veren adil kullanım yasalarına tabî olduğunu savunmuştu. 

Instagram’daki göç, Cara’nın çökmesine neden oldu 

Zhang, 2023’ün Ocak ayında ücretsiz olarak kullanıma sunulan Cara’nın hala geliştirilme aşamasında olduğunu vurgulayarak platformun Meta’nın açıklamasının ardından gördüğü yoğun ilgi nedeniyle birkaç kez çöktüğüne dikkat çekti. The Washington Post’a konuşan sanatçı Eva Redamonti ise sanatçılara yönelik geliştirilen 4-5 Instagram alternatifi platform gördüğünü, ancak hangi uygulamanın gerçekten sanatçıların çıkarını gözettiğini ayırt edemediğini dile getirdi. 

Öte yandan: Chicago Üniversitesi’nde bilgisayar bilimi alanında profesörlük görevini yürüten Ben Zhao, pek çok uygulamanın sanatçıları cezbeden vaatlerle pazarlama çalışması yürüttüğünü, fakat bunların birçoğunun şimdiden “yapay zeka çiftliklerine” dönüştüğünü ifade etti.

• Cara’nın “Sıkça Sorulan Sorular (SSS)” sayfası, veri gizliliği ve etiğe ilişkin yaygın endişeler tamamen giderilene kadar kullanıcıların yapay zeka tarafından üretilen görselleri paylaşmalarına izin vermeyeceğine işaret ediyor.

• Platformda kuralları ihlal eden kullanıcılar ve paylaşımları tespit etmek için yapay zeka şirketi Hive’ın algılama teknolojisi kullanılıyor. 

• Platform ayrıca, içeriklerin yapay zeka tarafından kullanılmasının önüne geçmek için yüklenen her görsele “NoAI” yazan bir etiket yerleştiriyor.  

Perspektif: ABD’nin Nashville şehrinde yaşayan illüstratör Kelly McKernan, 10 yıldan fazla bir süre önce Facebook ve Instagram’da hesap açtığını söylüyor. McKernan, o dönemlerde iki uygulamanın da müşteri bulmak için ideal platformlar haline gelmiş olduğuna dikkat çekiyor. 

• Fakat McKernan, 2022’den 2023’e kadar yapay zeka üretimi görsellerin internette hızla yayılmasıyla gelirlerinin %30 oranında azaldığının da altını çiziyor. 

• McKernan ayrıca, geçen yıl kendi ismini Google’da arattığına ve çıkan ilk görselin kendi çalışmalarındaki tarzı andıran yapay zeka üretimi bir görsel olduğuna işaret ediyor. 

Ek olarak: İllüstratör Allie Sullberg de Instagram’da arkadaşlarının Meta’nın yeni politikasına ve Cara’ya geçişlerine ilişkin yaptığı paylaşımları gördükten sonra Cara’yı telefonuna indirdiğini söylüyor. Meta gibi şirketlerin yapay zekaya ilişkin hamlelerini içerik üreticilerin işine yarayacak bir araçmış gibi pazarlamasından bıktığını ifade eden Sullberg, esasında eserleri yapay zekayı eğitmek için kullanıldığında bu araçların hiçbirinin sanatçılara gerçek bir fayda sağlamadığının da altını çiziyor. 

• Kullanıcılar, bir sosyal medya platformuna kaydolduğunda o platformu kullanabilmek için platform politikalarını da peşinen kabul etmek durumunda kalıyor. 

• Instagram’a ilk kez 2011 yılında kaydolan Sullberg, yaygın kullanıma sunulan ilk üretken yapay zeka modeli olan DALL-E’nin ise 2021’de, yani kendisi Instagram’da hesap açtıktan 10 yıl sonra piyasaya sürüldüğüne dikkat çekiyor. 

Bununla birlikte: Video oyunu sanatçısı olan Jon Lam, sosyal medyanın her zaman yakın çevreyle bağlantıda kalmak ve günlük yaşamı paylaşmak için kullanılan bir platform gibi yansıtıldığını, fakat tüm sosyal medya platformlarının nihayetinde yapay zekayı eğitmek için veri toplayan bir havuza dönüştüğünü ifade ediyor. 

• Lam ayrıca, Instagram’da saatlerce paylaşımlarının yapay zekayı eğitmek için kullanılmasını engellemenin bir yolunu aradığına, fakat nihayetinde bulduğu tek formun yalnızca Avrupa’daki kullanıcılar için geçerli olduğuna işaret ediyor. 

Meta, geri adım attı 

Diğer yandan Birleşik Krallık ve Avrupa Birliği’nde ikamet eden kullanıcılar, Lam’in de vurguladığı gibi bölgedeki veri koruma regülasyonları kapsamında Meta’nın platform politikalarındaki yeniliklere itiraz edebildi. Meta’nın açıklamasını takip eden birkaç hafta içinde 11 Avrupa ülkesinin veri güvenliği otoritesi, kendilerine iletilen şikayetleri Meta’ya bildirdi. Bunun üzerine Meta, Avrupa’da kullanıcıların sosyal medya paylaşımlarını üretken yapay zeka araçlarını eğitmek için kullanmaktan vazgeçtiğini açıkladı. 

Bununla birlikte: Şirket, gelen uyarıların bölgede yapay zeka araçlarının kullanıma sunulmasını önemli oranda geciktireceğini dile getirdi. 

• Meta, Avrupa dışındaki bölgelerde söz konusu uygulamayı sürdürüp sürdürmeyeceğine ilişkin herhangi bir açıklama yapmadı. 

Karşılaştırma: Adobe de Şubat ayında hizmet şartlarını güncellemiş ve kullanıcıların içeriklerine otomatik ve manuel yöntemlerle erişerek bu içerikleri üretken yapay zeka aracı Firefly’ı eğitmek için makine öğrenimi tekniklerinde kullanabileceğini açıklamıştı. Güncellenen hizmet şartları, pek çok kullanıcının eleştiri oklarının hedefi haline geldi. 

• Fakat Adobe de eleştirilerin ardından Meta gibi hizmet şartlarındaki yenilik konusunda geri adım atmak zorunda kaldı. Şirket, Firefly’ı eğitmek için kullanıcılar tarafından üretilen içerikleri kullanma kararından vazgeçtiğini açıkladı. 

• Karar kapsamında, şirketin hizmet şartları tekrar güncellendi. 

Geniş açı: Teknoloji devleri, yapay zeka alanına yönelik endişeleri gidermek adına şimdilik geri adım atıyor olsa da henüz hiçbir regülasyon, sosyal medyada ve internette halihazırda paylaşılmış olan içeriklerin yapay zeka şirketleri tarafından veri setlerinde kullanılmasına engel değil… 

• Söz konusu içerikler, yapay zeka veya teknoloji şirketleri tarafından kasıtlı olarak veri setlerine eklenmese bile ChatGPT gibi mevcut yapay zeka modelleri, bugüne kadar internet ağında paylaşılmış tüm içeriklere her an erişebiliyor. 

Perspektif: Elbette insan yaratıcılığının bir ürünü olan özgün eserlerin yapay zeka veri setlerinde kullanılması endişe verici… Fakat sanatçılara yönelik esas yıkıcı etkinin temelleri, yapay zeka araçlarının gelişiminden çok daha önce, üretilen eserlere herkes tarafından erişilmesine olanak tanıyan platformların doğuşuyla da inşa edilmiş olabilir.