İsrail’in GKRY’ye sattığı hava savunma sistemlerinin hedefi Türkiye mi?

İsrail, geçen hafta Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’ne (GKRY) gelişmiş Barak MX hava savunma sistemlerini teslim etti. 

Türk basınının çok ilgi göstermediği olay, aslında 1997’de yaşanan S-300 krizinin bir benzeriydi. Hatta bu yeni sistemler, özellikleri düşünüldüğünde Türkiye için S-300’lerden daha büyük bir tehdit oluşturuyor.

Bir adım geriden: GKRY’nin o dönemde Rus yapımı iki S-300 hava savunma füze sistemi edinmeye çalışmasının ardından, Ankara’dan kapsamlı bir askerî karşılık tehdidi gelmesiyle neredeyse savaşın eşiğine gelinmişti. Kriz, Yunanistan’ın S-300’leri kendi topraklarına kabul etmesi, Kıbrıs’ın ise alternatif sistem arayışına girmesiyle sona ermişti.

Ancak Ankara, büyük ihtimalle bir süredir Ege ve Doğu Akdeniz’de sürdürdüğü “kırmızı çizgileri koruyarak ortak çıkarlara odaklanma ve gerilimi tırmandırmama” politikasının sonucu olacak duruma büyük bir tepki göstermedi.

MSB: 'Yakından takip ediyoruz'

Millî Savunma Bakanlığı’nın 18 Eylül’deki haftalık basın toplantısında “sevkiyata dair haberlerin yakından takip edildiği” belirtilirken GKRY’nin silahlanma faaliyetlerinin “Ada’daki dengeleri bozabileceği” ve Türkiye’nin Kuzey Kıbrıs’ın güvenliği için “gerekli tedbirleri aldığı” ifade edildi. 

Muhalefet ise bu konuda hükümetin daha etkili bir politika izlemesi gerektiğini savunuyor. CHP Genel Başkan Yardımcısı Emekli Tuğamiral Yankı Bağcıoğlu, yaptığı açıklamada tıpkı S-300 krizinde olduğu gibi diplomatik girişimlerle bu sistemin GKRY’ye konuşlandırılmasının daha sürecin başında engelenmesi gerektiğini söylüyor. Bağcıoğlu, açıklamasında sistemin teknik özelliklerini sıralayarak şunları söylüyor:

“Barak MX hava savunma sisteminin AESA teknolojili radarı; yaklaşık 500 km menzille hava gözetleme görevlerini yürütebilir. Doğu Akdeniz’de Türkiye sahillerine yakın bölgeler dahil, büyük bir alanda hava taktik resmini oluşturabilir. Radar verilerinin İsrail'e aktarılmasına, hava taktik resmi, durumsal farkındalık ve erken ihbar sağlanmasına imkan tanır.” 

Bağcıoğlu ayrıca GKRY’nin bu adımının, “Doğu Akdeniz ve Kıbrıs’taki kırılgan dengeyi istikrarsızlaştıracağını ve Türkiye’nin ulusal güvenliğini doğrudan tehdit edeceğini" de belirtiyor. 

E. Hava Pilot Tümgeneral Ateş Mehmet İrez: 'Kafalarında ortak bir plan olabilir'

Bağcıoğlu’nun açıklaması sonrasında konuyla ilgili görüş almak için Türk Hava Kuvvetleri’nin eski Harekat Başkanı Emekli Tümgeneral Ateş Mehmet İrez’i aradım.

İrez, tıpkı Bağcıoğlu gibi Barak MX’in radar kapasitesi ile İsrail için ileri bir üs olabileceğini belirtirken sistemin atış kabiliyetinden de bahsediyor ve “birdenbire bu kadar kapsamlı bir sisteme geçilmesinin bir hedef doğrultusunda olabileceğine” dikkat çekiyor:

“Barak MX, balistik füze hariç bütün hava hedefleri için kullanılabilecek 200+ km menzilli bir hava savunma sistemi. Birdenbire bu kadar kapsamlı bir sisteme geçmelerinde bir hedef olmalı. Üstelik bu sistemin alış ve konuş yerleri açıkça söylenmiyor. ABD tarafından yenilenmesi söz konusu olan Baf’taki Andreas Papandreou Hava Üssü ile Mari (Tatlısu) bölgesinde inşası süren Mari Deniz Üssü’nde kullanılacağı söyleniyor. 

Bu sistem, İsrail'in meşhur sisteminde (Demir Kubbe) orta kademeyi oluşturuyor ve muhtemelen de rahatlıkla İsrail ile entegre edilebilir, hatta bunu örtülü bile yapabilirler. Yani Doğu Akdeniz'de ileri radar üssü, hatta savunma sistemi olarak görev yapabilir.

Demek ki yüksek irtifa füze, uçak gibi tehdit bekleniyor ve bunu mümkün olduğunca gizli yapıyorlar. Yani kafalarında ortak bir plan olabilir. İşin içinde İsrail olunca iki kere düşünmek lazım. İsrail, hava savunma radar sistemini bize doğru biraz daha genişletti. Onlara sorarsan yok canım diyecekler. Ama son dönemde oyunun kuralları alt üst oldu. Her şeyi mübah görüyorlar.”

İsrail’in Kıbrıs denklemine dahil olması işleri karıştırıyor 

Ateş Mehmet İrez’e katılmamak mümkün değil. Zira GKRY ve Yunanistan ile bölgede daha önce yaşanan anlaşmazlıklar, taraflarca gerilimi azaltmak için atılan adımlar sonucu kontrol ediliyordu.

• Hatta geçmişte Baf ve Geçitkale’de karşılıklı olarak düzenlenen hava intikalleri gerilimi tırmandırmamak için bir süre sonra karşılıklı olarak geri çekilmişti. 

Ancak bu sefer “tedarikçi” olarak dahi İsrail’in denkleme dahil olması bölgede işleri karıştırıyor.

Peki bu konu neden önemli?

Türkiye’de ve İsrail’de iktidarların Gazze üzerinden özellikle iç politikaya yönelik olduğu tahmin edilebilecek ve karşılıklı gerilimi tırmandıran açıklamalarını bir kenara koyalım. İsrail’in savaş suçlarıyla ilgili konuşmalar, bu denklemin dışında. Zira iki ülke, bölgede birçok konuda adeta kafa tokuşturuyor; Suriye’de burun burunayız.

• İsrail yayılmacılığı tarihte hiç olmadığı bir seviyede ve Türkiye’nin ulusal çıkarları yanında bölgenin istikrarını da dinamitliyor.

İsrail’in GKRY ve Yunanistan ile ilişkisini Türkiye ile mücadelesinde kullanmaya çalışması, sürekli olarak istihbarat dilinde en azından “administrative harassment” (idari taciz) kabul edilebilecek “operasyonlara” girişmesi ve özellikle İsrail hükümetinin “çıkışı olmayan politika seçeneklerine” tevessülü, görünen o ki önümüzdeki dönemde bölgede siyasi ortamı tahminlerin ötesinde gerecek.

GKRY, İsrail’e Yunanistan’dan daha fazla güveniyor

Ne yazık ki perşembenin gelişi, çarşambadan belliydi. Konuyla ilgili İsrail’in sorumluluğundan ve bölgeyi kendi çıkarları ve stratejik hedefleri doğrultusunda şekillendirmeye çalışmasından bahsederken GKRY’nin hüsnüniyetinden bahsetmek de mümkün değil.

GKRY, Ukrayna savaşı sonrası Rusya ile savunma sanayi bağlantılarını kopardıktan sonra ABD’den Kıbrıs’la ilgili uluslararası dengelerin sınırlarını da zorlayan ciddi bir destek görmesine rağmen kendine savunma sanayi ortağı olarak İsrail’i seçti. Ancak bu, Rum siyasetçilere göre gerekliliğin ötesinde bir anlam taşıyordu.

Anadolu Ajansı’nın 28 Ocak 2025’te geçtiği bir habere göre GKRY Savunma Bakanı Vasilis Palmas, “Baf'taki genişletilen hava üssü için kurulacak sistemlerinin Kıbrıs'ın tamamını içine alacak bir hava savunma şemsiyesi oluşturacağını” belirtiyor ve "Yunanlılar kardeşimiz olabilir ama İsrail bizim komşumuzdur. İsrailliler tamamen yanı başımızdadır. Üç dakika içinde Kıbrıs'a gelebilirler” diyerek İsrail’e Yunanistan’dan daha fazla güvendiğini ifade ediyordu.

Diğer taraftan sistemlerin teslimatı, Barak MX’i üreten Israel Aerospace Industries (IAI) şirketinde Dış İlişkilerden Sorumlu Eski Başkan Yardımcısı Shay Gal’in Temmuz ayında yayımlanan makalesinde İsrail’in GKRY’ye yönelik yaklaşımını yeniden değerlendirmesi ve Ada'nın kuzeyini “Türk güçlerinden özgürleştirmek” için askerî planlar yapılması gerektiğini savunmasının ardından geldi. Gal, açık açık şunu yazıyordu: 

“İsrail, Yunanistan ve Kıbrıs ile koordinasyon içinde, Ada'nın kuzeyini özgürleştirmeye yönelik bir acil durum operasyonu için hazırlık yapmalıdır.”

Ona göre “Böyle bir operasyon, anakaradan yapılacak Türk takviye kabiliyetlerini etkisiz hâle getirecek; Kuzey Kıbrıs’taki hava savunma sistemlerini ortadan kaldıracak; istihbarat ve komuta merkezlerini yok edecek ve nihayetinde Türk güçlerini (Ada’dan) çıkararak uluslararası alanda tanınmış Kıbrıs’ın egemenliğini yeniden sağlayacaktı.”

GKRY Savunma Bakanı Palmas: 'İsrail ile Türkiye arasındaki çatışma bizi ilgilendirmez'

GKRY Savunma Bakanı Vasilis Palmas, 16 Eylül Salı günü yaptığı açıklamada, hükümetinin “Türkiye adayı işgal etmeye devam ederken” caydırıcı kabiliyetler geliştirme yükümlülüğü olduğunu belirterek alımı savundu. 

Kendisine Barak MX alımının İsrail ile bir savunma işbirliği çerçevesinin parçası olup olmadığı sorulduğunda ise Kıbrıs’ın silahlanma konusundaki kararlarının “egemenlik meselesi” olduğunu vurguladı ve ekledi:

"İsrail ile Türkiye arasındaki herhangi bir çatışma bizi ilgilendirmez; yalnızca bölgemizdeki jeopolitik gelişmeleri takip ettiğimiz ölçüde ilgilendirir. Bizim birincil görevimiz kendimizi korumaktır."

Palmas’ın açıklamasını, “söylemeye zorunlu olduğu şeyleri söyledi” diye yorumlamak mümkün. Saf olduğunu düşünmek ise akla hakaret olur. Diğer taraftan GKRY’de Rumca yayın yapan Reporter haber sitesinin bir güvenlik kaynağına dayandırarak Barak MX’in her müşteri ülke için özelleştirildiğini, Kıbrıs’a gönderilen versiyonunun sistemin tüm özelliklerini içermeyebileceğini yazdığını da not etmek gerekiyor.

Bundan sonra ne olacak?

İsrail’in Gazze’de sürdürdüğü katliam ve insanlığa karşı işlediği suçlar, 2 yıl sonunda ancak Avrupa’yı harekete geçirdi. AB üyesi birçok ülke, ticaret ve savunma anlaşmalarını askıya almış ancak Birlik bütün olarak bir karar almamıştı. Geçen hafta bu yönde atılan adımlar Yunanistan’ın itirazlarına rağmen yakın gelecekte uygulamaya konacak gibi görünüyor.

• GKRY’nin bir AB ülkesi olduğunu düşünürsek Birlik’in tüm üyelerinin bağlayıcı bir ortak yaptırım kararını nasıl değerlendireceğini ve İsrail’le savunma sanayiindeki ilişkilerin nasıl şekilleneceğini hep birlikte göreceğiz.

İsrail ise stratejik çıkarları doğrultusunda, hareket alanını maksimum seviyede sürekli olarak genişletmeye çalışacaktır.

Bitirirken, uluslararası bazı yayın kuruluşlarında GKRY'ye Barak MX sistemlerinin satışının İsrail'in Katar saldırısından hemen sonra yapılmasıyla ilgili çıkan ve sistemin yetenekleri ile İsrail'in kendi çıkarları söz konusu olduğunda benimsediği kural tanımazlığı üzerinden yapılan değerlendirmelere karşın şunu söylemek isterim: Türkiye, Katar değil; Türkiye bir NATO ülkesi.