İstanbul’un Politikleşen Sarı Taksi Krizinde Sürpriz Gelişme

İstanbul'da yaşayan, gezen ya da sadece yolu düşen herkes ya taksi bulamamaktan ya da bulduğunda aldığı hizmetin kalitesinden dert yanmıştır. On yıllardır gündemde olan bu sorun, son yıllarda iyice su yüzüne çıkmış ve özellikle seçim öncesi dönemlerde yerel siyasetin ötesine geçerek ulusal düzeyde bir tartışma konusu haline gelmiştir.

Yargının haksız rekabet gerekçesiyle Uber’e faaliyet durdurma ve erişim engeli kararı vermesi ve bu tartışmada hükümetin sarı taksilerden yana tavır almasıyla birlikte alternatif hizmetlerin önü kapanmıştı. Taksi sayısını artırmak bu sorunu biraz olsun hafifletebilirdi, ancak bunu gerçekleştirmek beş yıldan fazla bir zaman aldı. Nitekim, 2019 yerel seçimlerinden sonra İstanbul Büyükşehir Belediye (İBB) Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun taksi sayısını artırma girişimleri sık sık AKP’nin engellemeleriyle karşılaştı. 2024 yerel seçimlerinde CHP belediye meclis çoğunluğunu elde etmiş olsa da, 2020 yılında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Ulaşım Koordinasyon Merkezlerinin (UKOME) yapısını değiştirerek belediyelerin şehir ulaşımındaki belirleyici rolünü kısıtlamıştı. Kamu kurumlarının üye sayısı 10’dan 14’e yükseltilmiş, Büyükşehir Belediye Temsilcisi sayısı 11’de kalarak üye kompozisyonu hükümet lehine değiştirilmişti. Dolayısıyla, muhalefetin belediye meclisi çoğunluğunu elde etmesi de bu engellemeyi bertaraf edemeyecekti.

Bu noktada sorun sadece bir ulaşım problemi olmaktan çıkarak, iktidar-muhalefet çatışmasının simgelerinden birine dönüştü. Daha açık bir ifadeyle, sarı taksiler, siyasetin yeni bir cephe hattı gibi konumlanarak, İstanbul’daki ulaşım kaosuna siyasi bir boyut ekledi. Bu yazıyı teorik hale getirmeden yalnızca şunu not düşmekte fayda görüyorum: sarı taksi sorunu bir kolektif eylem sorunudur (collective action problem). Daha açık bir ifadeyle, lobicilik yaparak ya da siyasi bağlantılarını kullanarak kendi çıkarlarını koruyan taksi plakası sahipleri ile, bütün maliyeti üstlenen ancak bu maliyetin bireysel olarak her birine küçük görünmesi ve organize olamamaları nedeniyle etkili bir karşı duruş sergileyemeyen geniş halk kitleleri arasında bir uyuşmazlık (‘’çıkar çatışması’’) söz konusu. AKP’nin idare ettiği kurumlar ise bu sorunu toplum lehine çözmek yerine yıllardır çıkar gruplarının tarafını tutmuş ve toplumsal taleplere kulağını tıkamıştır.

Ancak, İmamoğlu’nun konuyu yıllardır gündemde tutması, yeniden seçilmesi ve biriken toplumsal şikayetler, AKP’nin bu konuda sergilediği katı tavrı değiştirmesine neden olmuş gibi görünüyor. Nitekim geçtiğimiz hafta İBB’nin UKOME toplantısında teklif ettiği “Uygulama Tabanlı Taksi Taşımacılığı Sistemi” oybirliği ile kabul edildi.[1] Buna göre İstanbul’a 2 bin 500 yeni taksi kazandırılacak ve bu taksiler sadece uygulama üzerinden hizmet verecek, yoldan yolcu almayacak. Taksi başına düşen kişi sayısında dünya şehirlerinin oldukça gerisinde bulunan İstanbul’da şüphesiz bu artış mevcut sorunu ortadan kaldırmayacaktır. Yine de müspet bir değişikliğin nihayet gerçekleşmesi ve AKP’nin kamusal fayda lehine geri adım atmasını İstanbullular için olumlu bir gelişme olarak belirtmek gerekiyor. UKOME’de alınan bu karardan kısa bir süre sonra Bloomberg’e konuşan bir üst düzey yetkili de AKP hükümetinin, İstanbul’daki taksi sayısının dörtte üç oranında artırılarak yaklaşık 32 bine çıkarılmasını hedefleyen yeni bir yasa teklifi üzerinde çalıştığını belirtti.[2] İstanbul’un ulaşım sorununu çözmek için atılan bu adımların devamının gelmesi, şehrin sürdürülebilir bir ulaşım sistemine kavuşması açısından oldukça önemlidir.