Millet İttifakı

I. TARAFLAR

• Millet İttifakı, 5 Mayıs 2018 tarihinde Cumhuriyet Halk Partisi , İYİ Parti, Saadet Partisi ve Demokrat Parti arasında kurulan seçim ittifakı.
• DEVA Partisi ve Gelecek Partisi’nin ittifaka katılımıyla ittifak genişledi ve Altılı Masa oluştu.

İttifakı oluşturan parçalar ise şöyle:

• Cumhuriyet Halk Partisi, 9 Eylül 1923 tarihinde kurulan sosyal-demokrat ana muhalefet partisi.
• Yaklaşık 13 senedir parti başkanı olarak görev yapan Kemal Kılıçdaroğlu, "Yeni CHP" olarak adlandırdığı parti içindeki değişim dalgasının mimarı. 
• Parti içinde gerçekleştirdiği dönüşümün benzer unsurlarıyla oluşturduğu merkez ittifakı stratejisi, 2019 yerel seçimlerinde nispi başarıyı getirdi.
• İyi Parti, 25 Ekim 2017 tarihinde Meral Akşener liderliğinde kurulan parti, liberal ve Pro-Avrupacı partilerin bir araya geldiği Avrupa için Liberaller ve Demokratlar Ağı üyesi.
• Kurucu üye listesi ağırlıklı olarak MHP'den ayrılan seküler-milliyetçi klik ile muhalif ülkücü kökenli siyasilerden oluşsa da Refah, Anavatan ve Demokratik Sol Parti’den gelip görev yapan kişiler de bulunmakta.
• Demokrasi ve Atılım Partisi, 9 Mart 2020 tarihinde eski Dışişleri ve Ekonomi Bakanı Ali Babacan liderliğinde kurulan ve ilk defa seçimlere girecek siyasi partilerden biri.
• Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem Mutabakat Metni'nin 28 Şubat 2022'de altı muhalefet partisi lideri tarafından imzalanmasıyla fiilen Altılı Masa üyesi haline geldi.
• Potansiyel iktidarının ilk 90 ve 360 gününde neyi nasıl yapacağına ilişkin farklı alanlarda 28 eylem planı yayınlayan parti şu anda TBMM'de 1 milletvekili ile temsil ediliyor.
• Gelecek Partisi, 12 Aralık 2019 tarihinde Ahmet Davutoğlu liderliğinde kurulan siyasi parti.
• Genel başkan Davutoğlu'na göre parti, Millet İttifakı içerisinde yer alan 3 kanat içerisinden biri olan "muhafazakar damarı" temsil ediyor.
• Saadet Partisi, 20 Temmuz 2001 tarihinde Necmettin Erbakan liderliğinde kurulan, Millî Görüş ideolojisini benimsemiş siyasi parti.
• Parti genel başkanı 30 Ekim 2016 tarihinden bu yana Temel Karamollaoğlu.
• Demokrat Parti, 27 Mayıs 2007 tarihinde kurulan ve Türkiye'de faaliyet gösteren siyasi parti TBMM'de 2 milletvekili ile temsil edilmekte. 
• Genel başkanı Gültekin Uysal döneminde 2019 yerel seçimlerinde yüzde 0.9 oy almıştı.

II. ARKA PLAN

• 2 Mart 2023'te Millet İttifakı'nı oluşturan siyasi partilerin genel başkanları Cumhurbaşkanı adayı ve geçiş süreci yol haritası konusunda ortak bir anlayışa ulaştıklarını belirten bir metin imzaladı. Nihai açıklama için 4 gün sonrası işaret edildi.
• Ertesi gün, Kılıçdaroğlu'nun adaylığını "dayattığını" söyleyen Akşener, masadan ayrıldı. Partisinin köşeye sıkıştırıldığını ve boyun eğmeyeceğini belirterek Ekrem İmamoğlu ve Mansur Yavaş'a adaylık çağrısı yaptı.
• İttifakın belediye başkanları Kılıçdaroğlu'na desteklerini dile getirdiler. 
• Adayın açıklanacağı gün İmamoğlu ve Yavaş'ın Akşener'i ziyareti ile formül bulundu.
• Akşener'in, Mansur Yavaş ve Ekrem İmamoğlu'nun da Cumhurbaşkanı Yardımcısı olarak kabinede yer alması teklifi kabul gördü. Yol Haritası'nın son maddesi uzlaşıyı belgeledi ve "adaylık krizi" çözüldü.
• Masaya dönen İYİ Parti'nin hazırlanması adına Yol Haritası'nın deklare edileceği toplantı iki saat ertelendi. 4 saati aşan görüşme sonrası metin açıklandı. Kılıçdaroğlu teşekkür konuşmasında parlamenter sisteme dönüş vurgusu yaptı.

III. YOL HARİTASI METNİ

1- Geçiş Sürecinde Türkiye'yi; Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem ilke ve hedefleri ile mutabakata vardığımız referans metinleri doğrultusunda anayasa, yasa, kuvvetler ayrılığı, denge ve denetleme esasları çerçevesinde, istişare ve uzlaşıyla yöneteceğiz.

• “Denge” ve “denetleme” vurgusu ile bir tür öz-kısıtlama beyanında bulunuluyor. İttifak bu madde ile “bürokraside hızlı karar alma” argümanının karşısında pozisyonlanıyor. “İstişare ve uzlaşı” kelimeleriyle ise “çok başlılık” söylemine bir karşıt söylem kayda geçiriliyor.
• 2023 Ocak ayında açıklanan “Ortak Politikalar Mutabakat Metni” gibi diğer üzerinde anlaşmaya varılmış noktalar üzerinden ilerleneceğinin belirtilmesi, ittifakın idari anlayışına bir öngörülebilirlik sağlama yoluyla güven aşılamayı vaat ediyor.

2- Güçlendirilmiş Parlamenter Sisteme geçişle ilgili Anayasa değişiklikleri, genel seçimde ortaya çıkan TBMM yapısının mümkün kıldığı en kısa sürede tamamlanacak ve yürürlüğe girecektir.

• Bir adım geriden: İttifakın aradığı meclis yapısı en az 360 milletvekili almasını içeriyor.

3- Geçiş Sürecinde Millet İttifakı'na dahil partilerin genel başkanları Cumhurbaşkanı Yardımcısı olacaktır.

• Geniş açı: Cumhurbaşkanlarının yardımcılarının da demokratik bir hüviyet kazanması hedefleniyor. Seçmen, bu yol ile ABD'de olduğu gibi sadece oy verdiği başkan adayını değil yardımcısını da oy pusulasında belirlemiş oluyor.
• Türk Tipi Başkanlık Sistemini yurt dışındaki emsallerinden ayıran önemli özelliklerden biri olan Cumhurbaşkanı yardımcılığı makamı, bürokratik atama özelliğinden sıyrılıyor.

4- Bakanlıkların dağılımı, Millet İttifakını oluşturan siyasi partilerin milletvekili genel seçiminde çıkardığı milletvekili sayısına göre belirlenecektir. İttifak partilerinin her biri kabinede en az bir bakan ile temsil edilecektir. Bakanlıklara paralel olarak kurulmuş Cumhurbaşkanlığı bünyesindeki Politika Kurulları ve ofisler lağvedilecektir.

• Geniş açı: İttifakın kapsayıcılık ve temsiliyet prensipleri gereği Cumhurbaşkanının bakan atama yetkisini sınırlandırmaya işaret ediyor. Altılı Masa'nın tüm partilerinin en az bir bakanlık düzeyinde temsiliyeti garanti altına alınırken, daha fazlasının oransal olarak paylaştırılacağı belirtiliyor.

5- Bakanların atanma ve görevden alınmaları, mensup oldukları siyasi partinin genel başkanıyla uzlaşı içinde Cumhurbaşkanı tarafından yapılacaktır.

• Bakanların atanmasında olduğu gibi azlinde de yetkiyi elinde bulunduran Cumhurbaşkanlığı makamının diğer parti liderleri ile uzlaşması gerekliliği bir yükümlülük olarak ifade ediliyor.

6- Geçiş Sürecinde Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisini ve görevini katılımcılık anlayışı, istişare ve uzlaşı esaslarına göre kullanacaktır.

• Değişim esnasında, açıklanan adayın yürütme yetkisi ve görevini alması durumunda bunu paylaştırma ve müzakere yoluyla kullanacağının altı çizilerek, şu anda fazla yetkili görülen Cumhurbaşkanlığı makamına prensip düzeyinde sınırlamalar çiziliyor.

7- Cumhurbaşkanlığı Kabinesine (Cumhurbaşkanı Yardımcıları ve Bakanlar) yetki ve görev dağılımı, Anayasa ve yasalar çerçevesinde çıkarılacak Cumhurbaşkanı kararnamesi ile belirlenecektir.

• Bu madde ile geçiş süreci esnasında da halihazırda kullanılan Anayasanın değiştirilene dek çiğnenmeyeceği ve hukuka bağlılık vurgulanıyor. Karşıtı olunulan kararnameler ile değişimi gerçekleştirmek amaçlanıyor.
• Beyan, devlete ve hukuka umumi itimadın artması yolu ile toplumsal huzur sağlamaya yönelik. Aynı zamanda dönüşüm esnasında araçların kullanımı üzerindeki belirsizliği ortadan kaldırmaya çalışıyor.

8- Cumhurbaşkanı; seçimlerin yenilenmesi, OHAL ilanı, milli güvenlik politikaları, Cumhurbaşkanlığı kararları, kararnameleri ve genel nitelikteki düzenleyici işlemler ile üst düzey atamalarda Millet İttifakı'na dahil partilerin genel başkanlarıyla uzlaşı içinde karar alacaktır.

• Mutabakatı imzalayan siyasi parti seçmenlerinin istek ve beklentilerinin devlet yönetimine yansıtılmasını garanti altına almak adına bazı diğer stratejik öneme sahip Cumhurbaşkanı yetkilerinin, bir diğerinin rızası olmadan kullanılmaması vaat ediliyor.

9- Geçiş Sürecinde yasama faaliyetlerinin iş birliği içinde gerçekleşmesini koordine edecek mekanizmalar oluşturulacaktır.

• Hedeflenen dönüşümü parlamento ayağında gerçekleştirmek adına partiler arası gereken platformlar kurularak ittifak milletvekillerinin birlikte hareket etmesi amaçlanıyor.

10- Güçlendirilmiş Parlamenter Sisteme geçiş sürecinin tamamlanmasıyla birlikte, mevcut Cumhurbaşkanının -var ise- siyasi parti üyeliği sona erecektir.

• Madde, İttifakın “Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem Mutabakatı” gibi diğer referans metinlerinden hareket ile 2017 itibariyle değişen sistemin bazı noktalarında geriye dönüş öneriyor.
• Sembolik önemi olan noktaların önemine vurgu yapılıyor.

11- Güçlendirilmiş Parlamenter Sisteme geçildikten sonra yeni bir seçime gerek olmaksızın 13. Cumhurbaşkanı ve TBMM görev süresini tamamlayacaktır.

• İttifak bu madde ile geçiş sürecinin bir istikrarsızlık yaratmayacağı teminatı ile tanınan görev süresinin tamamının kullanılması niyetini ifade ediyor.

12- İstanbul ve Ankara Büyükşehir Belediye Başkanları Sayın Cumhurbaşkanının uygun gördüğü zamanda ve tanımlanmış görevlerle Cumhurbaşkanı Yardımcısı olarak atanacaklardır.

• Ankara ve İstanbul Belediye Başkanlarının seçim kampanyasına görevlerinden istifa etmeksizin katılımı sağlanıyor.
• Aday seçiminde ittifakın önemli paydaşlarından İyi Parti ile uzlaşı sağlanılamaması sonucu verilen taviz, kritik bir eşik teşkil etmişti. Meral Akşener’in açıktan önerdiği isimler potansiyel hükümet içinde görevlendirilerek kısa süre içinde yeni bir uzlaşı sağlandı.