NATO 3.0'a doğru: 36. NATO Zirvesi Türkiye için ne anlama geliyor?

36. NATO Zirvesi, 7-8 Temmuz 2026’da Ankara’da, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde yapılacak. Zirveye 32 müttefikin devlet ve hükümet başkanları ile AB temsilcileri katılacak. Bu Türkiye’nin 2004 İstanbul’dan sonraki ikinci ev sahipliği olacak. 

• O zirvede 11 Eylül sonrası değişen küresel tehdit ortamı dolayısıyla NATO doktrini Soğuk Savaş’tan kalma kolektif savunmadan tehdit merkezli müdahalelere dönmüştü. O dönemde bazı uzmanlar bu değişimi "NATO 2.0" diye adlandırdı.  

Bu zirvede ise "NATO 3.0"ın ilan edileceği, Soğuk Savaş’takine benzer şekilde kolektif güvenliğe dönüleceği ancak NATO’nun bilişsel savaş, diğer hibrit tehditler ve iklim değişikliği gibi “zamanın sınamalarını” da göz ardı etmeyeceği değerlendirmesi yapılıyor.

Uluslararası ve ulusal kamuoyundaki popüler anlayış ise zirvenin ağırlığının NATO’nun geleceği ve kimliği üzerine yapılacak tartışmalarla geçirileceği. Bu kısmen doğru. Özellikle ABD Başkanı Trump’ın zirveye katılması, kamuoyunda büyük oranda kendi erittiği “birlik” mesajının pekişmesi için önemli. Bu yeniden “güven inşasının” temelini oluşturacak. 

Birlik mesajı neden önemli?

Ne var ki “müttefikler” için en büyük soru hâlâ artık farklı güç merkezleri olan dünyada akışkan ve hızla evrilen çok katmanlı bir tehdit ortamının ve bölgesel ittifakların “birliği” nasıl ve ne kadar sınayacağı.  

• Bunun bizi daha fazla ilgilendiren tarafıysa Türkiye’nin bu süreçte güçlenerek yenilenmesi beklenen “birliği” ve dinamiklerini komşularından gelen tehditlerle baş etmek, AB ve ABD gibi NATO müttefikleriyle olan ikili sorunlarını çözmek için nasıl kullanacağı olmalı. 

Zira akıllıca davranılırsa yalnızca Güneydoğu kanadının ve Afrika’nın ileri sınırının güvenliği değil, Avrupa’nın savunması ve Karadeniz’deki istikrar açısından da önemli bir parçası olduğumuz NATO üyeliğinin, tehditler karşısında hava savunması sağlamak ve ülkemize yönelik saldırıları önlemenin ötesinde de işimize yaraması mümkün.

Harcama garantisi askerî yeteneğe dönüşebilir mi?

NATO sistemini biraz bilen herhangi biri, zirvenin zemininin 2025’te Lahey’de yine ABD baskısıyla alınan; müttefiklerin gayrisafi yurt içi hasılalarının (GSYİH) %5’ini 2035’e kadar savunmaya ayırmalarını (%3,5 çekirdek + %1,5 ilişkili; 2029’da gözden geçirme) öngören taahhüt üzerinde şekilleneceğini tahmin edebilir.

• Zirvenin ölçülebilir bir çıktısının olabilmesi için de bu savunma harcamaları konusunda ilerleme kaydedilmesi gerekiyor. 

İlk etaptaki en iyi çıktı harcamaların somut askerî yeteneklere dönüştürülmesine odaklanılması; sonrasında müttefiklerin savunma sanayi alanında kapasite, inovasyon ve işbirliğini geliştirme taahhütlerini hayata geçirme çağrısı yapılması olur. Takiple bu anlamda irili ufaklı iç ittifaklar ve ikili anlaşmalar beklemek olası. 

Çoğu Ankara merkezli Türk savunma sanayii için bu dalganın üzerine binip Avrupa’daki mevcut anlaşmalara yenilerini ekleyebilecekleri bir zemin yaratmak, zirvenin Türkiye açısından en önemli kazanımlarından biri olur. Ancak fırsatlar bununla sınırlı değil.

ABD, NATO üyelerini müttefik olarak görüyor mu?

ABD, Lahey’deki %5 taahhüdünün somut ulusal harcama planlarına dönüşmesini ve Avrupa’nın kendi savunmasını finanse etmesini istiyor.

Hatırlayacaksınız, Trump yönetimi müttefiklik denklemini artık ortak güvenlik ve çıkardan çok değerler üzerinden kurduklarını, kültürel açıdan Avrupa “değerlerini” de benimsemediklerini saklamadıkları bir ulusal güvenlik belgesi yayımlamıştı.

• 2026’da Trump’ın Grönland’ı ABD denetimine alma önerisi ve Avrupalı müttefiklerin İran saldırısına destek vermekteki isteksizliği de kendileri açısından ittifak “birliğini” zorladı. Nitekim Trump bunu açıktan “silinmeyecek bir leke” ve “NATO ülkeleri aptalca bir hata yaptı” diyerek dile getirdi. “Sitemleri” karşılık bulmayınca ise “Kimsenin yardımına ihtiyacımız yok” dedi. 

Ne var ki ABD, NATO’ya mali katkısının yanında askerî olarak da ne kattığının farkında. Trump, Avrupa’nın güvenlik için ABD’ye ihtiyacı olduğunu biliyor. Konuştuğum eski güvenlik kaynakları, Amerikalı yetkililerin de bu durumu bildikleri için bazı müttefikleri  “ellerindeki imkanları” kullanarak, “cezalandırma” seçeneğini değerlendirdiğini belirtiyor. Trump yönetimi Avrupa’daki ABD üslerinin geleceğini tehlikeye atma pahasına böyle bir “cezalandırma” yoluna girer mi, kolektif güvenlikten kim daha fazla faydalanıyor gibi sorular daha teknik ve “derin” bir tartışma konusu. 

NATO 3.0 nedir?

Müttefikler arasında ise özellikle Trump’ın ortak güvenlik konusunda verdiği “güvensiz” mesajlar, Ukrayna Savaşı’nın gidişatı ve Rusya’dan gelen hibrit tehditler nedeniyle, NATO 3.0’ın ana fikri kolektif savunmaya dönüş olsa da askerî odağın eskisi gibi ABD değil, Avrupa olması gerektiği düşüncesi hâkim.

AB ise ABD belirsizliği ve Rusya tehdidi karşısında savunmada özerkleşmeyi hızlandırıyor. Toplamda yaklaşık 1 trilyon euro bütçe ayrılması planlanan ReArm Europe ve SAFE (Avrupa İçin Güvenlik Eylemi) projeleri, AB güvenliği için “ortak tedarik” araçları olarak şekilleniyor.

İki proje için de Avrupa içi katma değer, asgari %65, öncelikli. İlk sekiz ülkenin harcama/yaptırım planı Ocak 2026’da onaylandı. Yine konuştuğum güvenlik kaynakları, NATO üyesi olup AB üyesi olmayan müttefiklerin bu mali kaynağa tam erişiminin ancak ikili güvenlik anlaşmalarına bağlı olduğunu ve bunun da tüzükte kısıtlayıcı tedbirler ile kontrol edildiğini belirtiyor. 

Türkiye için riskler ve fırsatlar neler?

Kısa vadeli çözüm, Türkiye’nin bu sistemden Britanya, İtalya ve birkaç diğer “yabancı” ortaklı işletme üzerinden faydalanmasına çalışmak olur. Zira bu, programlardan pay almak isteyen savunma firmaları için üretimin AB menşeli olma şartını aşmanın en kolay yollarından biri. Ne var ki bu konudaki girişimlerin belli sermaye grupları etrafında sınırlı kalmaması gerekiyor. 

Buradaki asıl mesele ise katma değerli ürün ve uluslararası sertifikasyon problemleri. Dolayısıyla bu alanda, İnsansız Hava Sistemleri (İHS), bazı balistik mühimmatlar ve SOM serisi seyir füzeleri gibi “özelleşmiş” ürün ve hizmet satışının Türkiye için en uygun seçenek olduğu görülüyor ancak standardı bazı alanlarda devlet kurumlarının değil de özel şirketlerin kendi teknolojileri üzerinden belirlemesi Afrika’da “çalışırken” AB nezdinde “çalışmayabilir”.

Diğer taraftan AB’nin savunmasını “özerkleştirmek” için ortaya koyduğu bu pastadan ABD merkezli savunma ve güvenlik şirketlerinin de pay almak istemesi, Trump’ın müttefiklere “keseceği cezayı” bu alanda tahsil edilebileceğini düşünmesi de olası. Bununla birlikte özellikle İHS'ler gibi bazı teknoloji ve alanlarda ABD kongresinden “dışarı” silah satışı için gerekli izinlerin alınmasındaki zorluk ve yüksek maliyet dolayısıyla ABD’ye karşı avantajlı olduğu düşünülen Türkiye’nin önüne başka engeller çıkabilir. 

Burada Türkiye açısından temel zorluk Fransa, Yunanistan ve GKRY’nin pozisyonları. Fransa’nın son dönemde Türk savunma ihracatçılarına teveccühü durumu değiştirmeye yetmeyebilir. Bir diğer NATO müttefiki Almanya’nın tavrı ve ağırlığı Yunanistan ve GKRY’nin bu konudaki engellemelerinin Türkiye lehine kontrol edilmesi konusunda önemli. Bu, devlet nezdinde üzerinde emek harcanması gereken bir konu. 

• AB’nin Ankara’ ya dair bütüncül bir vizyonunun olmaması, Türkiye’nin bazı üyelerle “ikili sorunlarının” genele yansımasını engellese de altında ciddi stratejik riskler barındırıyor. 

AB ile pragmatik işbirliği dönemi

Türkiye’nin AB üyelik müzakereleri 2005’te başladı. Ne var ki süreç bir süredir “donmuş” vaziyette. AB üyeliği konusunda istekli olduğunu her fırsatta belirten Türkiye için risk ise halihazırda tartışmanın üyelikten “ticaret ortağı” ve  “stratejik ortaklığa” kaymış olması.

Nitekim geçen günlerde açıklanan “Türkiye’nin tamamen otoriter bir modele doğru ilerlediği”, demokrasi, hukuk ve insan hakları sorunları ve “demokratik reform eksikliği” dolayısıyla “AB’nin genişleme fırsatlarını kaçırdığı” tespitlerinin yer aldığı; Adalet Bakanı Akın Gürlek’ e yaptırım tartışmasıyla kamuoyuna yansıyan Avrupa Parlamentosu raporu da Türkiye'nin AB üyelik sürecine ilişkin bilindik siyasi çekincelerin ötesinde yeni bir gerçekliğe işaret ediyor. 

• Raporda “Mavi Vatan” vurgusuyla Yunanistan ve GKRY’nin egemenlik haklarının Türkiye tarafından ihlal edildiği iddiası dile getirilip 107 aleyhte, 171 çekimsere karşı 381 olumlu oy veren AP üyesi milletvekilinin bunu “kınadığı” tespiti yapılırken Avrupa Parlamentosu’nda bu raporu hazırlayan ekibin bahsettikleri konular karşısında Avrupa Komisyonu’nun, Avrupa Dış İlişkiler Servisi’nin ve üye devletlerin sınırlı ya da sessiz tepkisinden “derin kaygı” duyduğu belirtiliyor.

Bununla birlikte değişen jeopolitik dengeler, savaşlar, enerji arzı sorunları ve düzensiz göç baskısı, Ankara ile Brüksel'i yeniden ortak güvenlik denkleminde buluşturuyor. Raporun özellikle bölgesel güvenlik başlıklarında Türkiye-AB işbirliğinin güçlendirilmesi gerektiği vurgulanırken Türkiye'nin yalnızca bir aday ülke değil, aynı zamanda NATO'nun önemli bir müttefiki ve Avrupa güvenlik mimarisinin vazgeçilmez aktörlerinden biri olduğu hatırlatılıyor. Metin, Türkiye'nin son yıllarda uluslararası krizlerde üstlendiği arabuluculuk ve kolaylaştırıcılık rolünü, enerji güvenliği, göç yönetimi ve terörle mücadele alanlarındaki etkisini de kayda geçiriyor. 

Başka bir ifadeyle Brüksel, Ankara'yı artık sadece üyelik perspektifi üzerinden değil, Avrupa'nın stratejik çıkarları açısından sahada sonuç üretebilen bir ortak olarak değerlendirmeye başlıyor. Belgenin satır aralarında verilen asıl mesaj ise daha dikkat çekici: Taraflar arasındaki siyasi anlaşmazlıklar devam etse de, güvenlik ve savunma gibi karşılıklı çıkarların kesiştiği alanlarda daha pragmatik ve sonuç odaklı bir işbirliğinin önü açık tutuluyor. 

Dolayısıyla Türkiye bu mantıkla Ege ve Doğu Akdeniz’de sorun yaşadığı AB üyelerinin beslediği “jeopolitik rakip” algısını somut ortaklık değerleriyle ikame etmek için fırsatlar yaratabilir. Ege’de ve Doğu Akdeniz’de kırmızı çizgileri koruyarak gerginliği tırmandırmadan uzak soğukkanlı bir yaklaşım uzun süredir bu işlevi sağlıyordu. 

Ancak bu, özellikle İsrail ve ABD’nin desteği ile GKRY ve Yunanistan’ın “güvenlik ve enerji işbirliği” çabalarının gündeme geldiği bugünlerde zorlaşabilir. Zira İsrail’in de Yunanistan’ın da, GKRY’nin de, ABD’nin de Avrupa’ya aktarımda Türkiye’den geçmesinin %65 daha ucuz olacağını bildiği East Med enerji hattına şimdiki şartlarda mümkün olmadığını bilmesi bu konudaki çabalarını engellemiyor.

Trump’ın, Erdoğan sevgisi kurumsallaşır mı?

NATO Zirvesi’nin ABD ile ilişkileri nasıl etkileyebileceği ise daha az karmaşık bir konuşmanın konusu. ABD özelinde, kişisel düzeyde Trump’ın Cumhurbaşkanı Erdoğan'a teveccühü sürse de kurumsal düzeyde (Kongre, Pentagon vs. nezdinde) özellikle son dönemde, İsrail lobisi ve eski Fetöcüler tarafından “güvenilmez ortak”; “IŞİD’i destekleyen ülke”, “Rusya / Çin eksenine kayan müttefik” algısı besleniyor.

İki ülke arasındaki sorunlardan biri olan Suriye denklemi artık değişti. Ancak S-400’lerin alımı, F-35 programından çıkarılma, F-16 modernizasyonu ve KAAN’ın motoruna satış onayı gibi konularda sorunlar halledilmiş değil. 

Bu anlamda Türkiye yine NATO zirvesinin yarattığı iklimden faydalanarak liderler bazındaki kişisel yakınlığı kurumsal güvene dönüştürmeye çalışabilir. Güven inşası “güvenilmez müttefik” imajını kırmanın ötesinde Türkiye’nin terörü desteklemekle suçladığı, kendisini açıkça çevrelemeye çalışan müttefiklerin güvenilirliğini daha açık ve yüksek sesle sorgulamasına da imkan tanıyabilir.

İletişim Başkanlığı’nın açıklamalarına göre 25 Eylül 2025’te Beyaz Saray’da Türk ve Amerikalı heyetler arasında yapılan görüşmede F-35 ve CAATSA (Amerika’nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası) konularında olumlu mesajlar alınmış, sonrasında teknik görüşmeler sürdürülmüştü. Yine zirve rüzgarıyla süren teknik görüşmelerden somut sonuç çıkmasına çalışılabilir.

NATO’da oydaşmanın doğurduğu fırsatlar neler?

Güven inşası, diğer taraftan bir süredir “bağımsız” dış politika yürüttüğünü söyleyen Türkiye’nin pozisyonunu da zorlamaz zira süreç yönetimi ittifak nezdinde 32 üyenin oydaşmayla aldığı kararlar istikametinde olabilir. 

Yani Türkiye halihazırda NATO müktesebatının bir parçası olarak kolektif güvenlik için ne yapıyorsa onu yapmaya devam ederek ikili ilişkilerde çıkarları doğrultusunda farklı fırsatlar yaratmaya çalışabilir.

Lojistik yakıt hattı teklifi ne işe yarar? 

Bu fırsatlardan biri NATO’nun lojistik ihtiyaçlarına yönelik net ve somut bir katkı olarak görülebilecek yakıt boru hattı projesi olabilir. Proje, MSB’nin verdiği bilgiye göre “halen NATO’da onay sürecinde bulunan daha büyük bir yetenek paketinin münferit bir parçası.” 

• Zirvede NATO’nun doğu kanadı için ortak fondan harcanacak 1.2 milyar dolarla yapılması öngörülen ve yalnız askerî kullanıma açık bir yakıt boru hattının inşasına karar verildiğinin açıklanması bekleniyor. 

Türkiye, Bulgaristan ve Romanya üzerinden geçmesi öngörülen hattın maliyetinin denizden Yunanistan’a bağlanacak bir lojistik hattına göre beşte bir daha etkin olduğu belirtiliyor. Bu müttefikler için önemli bir teklif. Zira NATO’nun mevcut boru hattı sistemi (NPS) halen yalnız Almanya’ya uzandığından doğu kanadında boşluk bulunuyor.

Eurofighter anlaşması KAAN’a yarar mı ?

Diğer taraftan Temmuz 2025 IDEF’te imzalanan Eurofighter bileşenleriyle Eurofighter Typhoon Mutabakat Muhtırası, Millî Muharip Uçak (MMU) KAAN’a geçişte ortak çalışma ve yeni geliştirme işlevi görebilecek bir sürecin kapısını açıyor. Bu millî imkanlarımızı “bağımsızlık” yönünde genişletmek açısından ayrıca önemli.

• Dolayısıyla Ankara Zirvesi’nde Türkiye için başarıyı ölçülebilir kılmak için sonucu yalnız bildiriyle değil, somut kararlar (boru hattı, savunma sanayi anlaşmaları, ortaklık temasları, F-35 adımları) ve ittifak içi güvenin tesisine katkıyla değerlendirmek gerekiyor. 

Bitirirken unutmamak gerekiyor: NATO’da stratejik hedeflere ulaşmaktaki kural "alabildiğinizi almak, ancak hep masada kalmak" olarak tanımlanıyor. Zira bugün istediğinizin %3’nü, yarın %97’ini alabilmeniz çok mümkün.