Nijerya’da seçimler: İktidarın adayı başkan

220 milyon nüfusuyla Afrika’nın en kalabalık ülkesi olan Nijerya’da 25-26 Şubat'ta gerçekleşen devlet başkanlığı seçiminde, iktidar partisi Tüm İlericiler Kongresi (APC) adayı eski Lagos Valisi Bola Ahmed Tinubu, devlet başkanı seçildi.

90 milyona yakın seçmenin bulunduğu ülkede, Bağımsız Ulusal Seçim Komisyonu Başkanı Mahmood Yakubu, Tinubu’nun oyların %36’sını aldığını açıkladı. Yakubu, Tinubu'nun en büyük rakibi ana muhalefetteki Halkın Demokratik Partisi (PDP) adayı Atiku Abubakar'ın oyların %29’unu, İşçi Partisi (LP) adayı Peter Obi'nin ise oyların %25’ini aldığını bildirdi.

Nijerya’da yönetim 

Yönetim şekli Federal Cumhuriyet olan Nijerya, 36 eyalet ve federal başkent bölgesinden oluşuyor. Başkanlık sistemiyle yönetilen ülkede yürütme yetkisi, doğrudan halk tarafından seçilen Devlet Başkanı’nda bulunuyor. Devlet Başkanı’nın Meclis’in üst kanadı olan Senato’ya önerdiği Bakan adayları, önce Senato tarafından incelenip onaylanıyor; ardından Bakan olarak atanıyor. 

Yasama yetkisi de üst kanat olan 109 üyeli Senato ve alt kanat olan 360 üyeli Temsilciler Meclisi’nin oluşturduğu Ulusal Meclis’te bulunuyor. 

Her eyaletin, halk tarafından doğrudan seçilen ve geniş yetkileri bulunan bir valisi, kendi hükümeti ve parlamentosu bulunuyor. 

Seçim neden önemliydi? 

Afrika’nın en kalabalık ülkesi olması nedeniyle kıta üzerinde önemli bir “kilit taşı” olan ülkenin 2045 yılına kadar Hindistan ve Çin’in ardından dünyanın en kalabalık üçüncü ülkesi olacağı öngörülüyor. Ülke, hâlihazırda artan güvensizlik, ekonomik kriz, borç, derin yoksulluk ve yolsuzluk ile mücadele ediyor. Bu konjonktürde ülkede demokrasinin gerilediği vurgulanıyor. 

Afrika kıtası genelinde birçok ülkede demokraside gerileme yaşanması nedeniyle, kıtada bu derece öneme sahip bir ülkede, seçimlerin iyi ve şeffaf geçmesi, diğer ülkelerdeki demokrasi yanlıları için bir umut olabilirdi.  

The Carnegie Endowment for International Peace’ten Matthew Page, seçimi “Nijerya’da demokrasinin yaşayabileceğine dair dünyaya bir mesaj verme” olarak tanımlıyor. 

Diğer seçimlerden farkı neydi? 

Bu seçimde, 2019’a göre çoğu genç olan 10 milyondan fazla seçmen bulunuyordu. Bunun dışında Nijerya’da yıllardır siyasete hakim olan iki büyük partinin (iktidardaki Tüm İlericiler Kongresi ve ana muhalefetteki Halkın Demokratik Partisi) yanında İşçi Partisi’nden de “favori” görülen Peter Obi bulunuyordu. Obi, yoksulluğu bitirmeyi, temiz ve şeffaf bir yönetim anlayışını vadediyordu. Ayrıca ülkedeki etnik ve mezhepsel ayrımları da sona erdirecek “yeni bir siyaseti” temsil ettiğini ifade ediyordu. Ancak analistler, Obi’nin her ne kadar gençler arasında desteği olsa da rakiplerinin geniş himaye ağlarını ve güçlü siyasi örgütlenmesini yenmek için bu desteğin yeterli oya dönüşmeyeceğini öngörüyordu. 

Ayrıca seçimlerdeki diğer bir fark, elektronik oy sistemiydi. "Bvas" adı verilen elektronik oy kayıt uygulamasında, oy verme noktalarındaki pusulalar elle sayıldıktan sonra sonuçlar dijital ortama aktarılıyor. Buradaki veriler de doğrudan Nijerya Bağımsız Ulusal Seçim Komisyonu'na (INEC) iletiliyor.

Peki demokrasi kazandı mı? 

Halkın Demokratik Partisi (PDP) ve İşçi Partisi (LP), sürecin yeterince şeffaf yürütülmediğini savunarak seçimin tekrarlanmasını talep etti. Partiler bazı merkezlerde INEC yetkililerinin pusula bilgilerini sisteme yüklemediğini iddia etti.

Ayrıca Avrupa Birliği'nin (AB) seçimleri gözlemlemesi için görevlendirdiği yetkililer de benzer sorunlara dikkat çekti. Bazı oy merkezlerinin geç açıldığı, görevlilerin gerekli prosedürleri takip etmediği, sayılan oyların Bvas üzerinden dijital ortama aktarılmasında sorunlar yaşandığı aktarıldı. 

INEC Komisyonu Başkanı Mahmud Yakubu, sistemde yaşanan aksaklıklar nedeniyle özür dilediğini belirterek yoğun internet trafiğinin oyların yüklenmesinde sorun yarattığını söyledi. 

İşçi Partisi seçim sonuçlarına itiraz edeceğini bildirdi. 

Cumhurbaşkanı Muhammadu Buhari, muhalefet partilerinin seçim komisyonunu baltalamaması gerektiğini söyleyerek sandık kurulu tarafından açıklanan sonuçların Batı Afrika ülkesinde demokrasinin "olgunlaştığını" gösterdiğini söyledi.

New York Times'ta konuya ilişkin bir yazı kaleme alan Chimamanda Ngozi Adichie, seçim sürecinde halkın birçok farklı tehdide maruz kaldığını, oylamanın şeffaf olmadığını, farklı silahlı grupların bazı seçim bölgelerinde halkı tehdit ettiğini hatta ateş ettiğini yazdı. Sandık yetkililerin saatlerce görevli oldukları bölgelere gitmemeleri nedeniyle seçmenlerin uzun süre beklediğini, resmî rakamlar ile sandık birimlerinden gelen rakamların eşleşmediğini anlatan Adichie, “Bazen demokrasiler en çok iç güçler tarafından tehdit edilir.” ifadeleriyle yazısını sonlandırdı.