Pandemi mavi gezegeni nasıl etkiledi?

Pek çoğumuz, insan faaliyetlerinin pandemi önlemleriyle kısıtlandığı karantina sürecinde daha az seyahat edince ve fabrikalar durma noktasına gelince havanın temizlenmesi ve doğanın yaralarını sarmaya başlaması karşısında heyecanlandık. Venedik’in ıssız kanallarına dönen kuğular, Paris sokaklarında gezintiye çıkan geyikler, Haliç’te yüzen yunuslar... Ancak pandeminin ekolojik etkilerinin derinine indikçe karşımıza bazı şaşırtıcı dinamikler çıkıyor.

• Kahverengi bulutlar dağılıyor: NASA’nın uydu verilerine göre, Covid-19’un patlak vermesinden bu yana başta Vuhan şehrinde ve sonrasında Çin’in tamamında, nitrojen dioksit (NO₂) oranlarında önemli bir düşüş yaşandı. Geçtiğimiz yıla kıyasla nitrojen dioksit seviyesinde %40, ince partikül madde (PM2.5) seviyesinde ise %33 düşüş yaşandığı gözlemlendi. AirVisual’ın hazırladığı bir rapor; sadece Çin’de değil, pandemi sonrası 10 büyük şehirde PM2.5 seviyesinin önemli ölçüde düştüğünü ortaya koydu. Hava kirliliği ile ünlü olan Hindistan’da, Himalayalar 30 yıl içinde ilk kez şehirlerden görünür hâle geldi. İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin sunduğu verilere göre İstanbul’da 16 Mart-10 Nisan tarihleri arasında hava kalitesi geçen yılın aynı dönemine göre %28 iyileşme gösterdi.
   
• İnsansız dünya: Karantina, canlılara küresel olarak neredeyse insansız bir yaşam için fırsat verdi. Örneğin; Arnavutluk’un batı sahil şeridinde pandemi öncesi fazla ziyaretçisi olan doğal koruma alanlarında yaşayan flamingoların sayısı üçte bir oranında arttı. İnsanların yoğunluklu olarak yaşadığı bölgelerde araç gürültüsünün azalması, farklı türde canlıların kısıtlı bir zaman da olsa sessizliği deneyimleyebildi.
   
• Daha az uçak: Karbon emisyonları konusunda sorumlular arasında gösterilen havacılık sektörü de Covid-19’dan ağır darbe alanlardan. Eurocontrol Ajansı’na göre Avrupa’daki uçuş faaliyetleri; Birleşik Krallık, Fransa, İspanya ve Almanya gibi büyük merkezlerde %80’den fazla bir oranda düşüş yaşadı. Avrupa ve ABD arasındaki uçuşlar günde ortalama 485’ten 90’a düştü. Bunun doğa için anlamıysa şu: Toplamda 10 milyon metrik ton daha az karbondioksit. 
   
• "Yeni normal": Tüm bu haberler evlerimizdeyken bize bir nebze iyi gelse de şehirler karantina kurallarını rahatlatınca fabrikalar yeniden işlemeye, insanlar işlerine geri dönmeye, sokaklar yeniden kalabalıklaşmaya başladı. Bu "normale" dönüş için iyi bir haber; fakat uzmanlar, gezegen için durumun çok hızlı bir şekilde eski hâlinden de kötü bir noktaya doğru ilerleyebileceği konusunda uyarıyor. Yapılan yeni araştırmalar, hava kirliliği seviyelerinde yaşanan olumlu gelişmelerin hızlıca tersine döndüğünü, aylarca süren olağan dışı derecede düşük kirlilik seviyelerinden sonra ekonomik aktiviteyi eski hâline döndürme çabalarının karbon emisyonlarının artmasında etkili olduğunu savunuyor. Sokağa çıktığımızda yol kenarlarına atılmış hâlde gördüğümüz maskelerse bize pandeminin başka bir boyutunu gözden kaçırdığımızı gösteriyor: Tek kullanımlık plastikler.
   
• Yeniden kullanılabilir alternatifler: Hepimizin evden çıkarken maske takması gerekiyor. Ayrıca hastanelerde ciddi bir tıbbi ekipman ihtiyacı söz konusu. Dünya çapında doğan bu maske ve ekipman ihtiyacı, hükümetlerin stoklarını artırmak için yarışmasına ve umutsuzca ihtiyaç duyulan plastik ürünlerin üretiminde hızlı bir genişlemeye yol açtı. Çevrim içi sipariş kolaylığının da etkisiyle marketlerde paketlenmiş gıda satışlarında patlamalar yaşandı. Uzmanlar, tek kullanımlık plastiklerin virüse karşı bir önlem olarak sunulmasının başta deniz ve okyanuslar olmak üzere tüm ekosistemi tehdit ettiğini ve temel hijyen kurallarına dikkat edildiği takdirde yeniden kullanılabilir alternatiflerin Covid-19 konusunda bir tehdit oluşturmayacağını vurguluyor.
   

Pandeminin seyrine göre yaşanacak ekolojik gelişmeler de şu noktada herkes için merak konusu. Yine de pandeminin ilk aylarında yaşanan olumlu gelişmeler, dünya için hâlâ bir umut olduğunun ve doğru politikalarla yarattığımız zararı telafi edebileceğimizin bir kanıtı olabilir.