Rusya'da Zafer Günü kutlamaları

2'nci Dünya Savaşı'nda, Nazi Almanyası'nın teslim olduğu anlaşmanın imzalandığı 8 Mayıs tarihi, Avrupa’da savaşın bittiğinin ilanıydı. 6 yıl süren savaşta, 27 milyon vatandaşını kaybeden ve Berlin’i ele geçirerek Reichstag’a bayrağını çeken Sovyetler Birliği, savaşın bitişini her yıl 9 Mayıs tarihinde "Zafer Günü" olarak görkemli bir törenle kutluyor. 

Askerî geçit törenlerinin yapıldığı, en yeni silahların sergilendiği Zafer Günü kutlamaları Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin döneminde bir "gövde gösterisi" olarak büyük önem taşıyor. Rusya tarihinin en görkemli günlerini temsil eden Sovyetler Birliği’nin gücünü dünyaya tekrar hatırlatmak ve milliyetçi duyguları kabartmak Putin’in siyasi çizgisini de temsil ediyor. 

Bu yılki Zafer Günü kutlamaları ise Ukrayna’nın işgali nedeniyle hem Putin hem de dünya kamuoyu için ayrı bir öneme sahipti. Putin'in Zafer Günü konuşması, Rusya’nın Ukrayna’nın işgalini hangi temellere dayandırdığını tüm dünyaya bir kez daha hatırlattı.

Putin'in mesajları

Savaşın ilk gününden beri Putin, Ukrayna’nın işgalini "özel askerî operasyon" olarak tanımlıyor ve "işgal" ya da "savaş" kelimesini kullanmaktan kaçınıyor. Sözde askerî operasyonun temel nedenleri Ukrayna’daki "Nazileri" ortadan kaldırmak, Rusya’nın güvenliğini sağlamak ve tarihî olarak Rusya’nın bir parçası olan Donbas bölgesini Ukrayna işgalinden kurtarmak olarak gösteriliyor. Putin, Zafer Günü konuşmasında bu iddiaları bir kez daha vurguladı.

Putin, daha önce de sıklıkla dile getirdiği gibi NATO'nun bir güvenlik tehdidi olduğunu ve Rusya’nın Ukrayna’yı işgal ederek meşru müdafaa hakkını kullandığını ifade etti. Putin şu ifadeleri kullandı: 

"NATO ülkeleri bizi dinlemek istemediler. Tamamen farklı planları vardı be biz bunu gördük. Açıkça, Donbas’ta cezalandırıcı bir operasyon ve Kırım dahil olmak üzere tarihi topraklarımızın işgali için hazırlıklar yapılıyordu."

Rusya'nın, NATO'nun agresif politikalarına karşı durduğunu ve Ukrayna’daki Neo-Nazilerin Rus halkına karşı bir tehdit oluşturduğunu iddia eden Putin, Zafer Günü konuşmasında bu iddialarını tekrarladı.

"ABD ve onun küçük ortaklarının desteklediği Neo-Nazilerle ve Banderitlerle (1940larda Nazi Almanyası'yla iş birliği yapan ve 1959'da KGB tarafından öldürülen Ukrayna milliyetçisi Stepan Banderanın takipçileri) bir çatışma kaçınılmazdı." diyen Putin, Ukrayna'nın işgalini "önleyici savaş" olarak niteleyerek meşru bir zemine oturtmaya çalıştı.

Ukrayna'nın işgali tüm dünyada olduğu gibi Rusya kamuoyu tarafından da haksız bir işgal olarak görülüyor ve zaman zaman hükümete tepkiler artıyor. Putin, kamuoyunda oluşan tepkiyi azaltmak ve hükümetine karşı destek toplamak amacıyla Zafer Günü kutlamalarında egemenlik ve milliyetçilik söylemlerini ön plana çıkardı. Rusya Devlet Başkanı Donbas bölgesinin Rusya'ya ait olduğu tezlerini şu ifadelerle yineledi:  

"Rusya saldırganı önleyici bir hamle ile geri püskürttü. Bu gerekli, doğru ve zamanında bir hamleydi. Bu güçlü, egemen ve bağımsız bir ülkenin kararıdır. Silahlı Kuvvetlerimize ve Donbas gönüllülerine sesleniyorum. Hiç kimsenin 2'nci Dünya Savaşı’ndan alınan dersleri unutmaması adına anavatan için, onun gerçeği için savaşıyorsunuz."

NATO genişlemesi ve Donbas'ın statüsü

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Zafer Günü konuşmasında tekrar gündeme getirdiği NATO'nun Rusya'nın aleyhine genişlemesi ve Ukrayna'nın doğusundaki Donbas bölgesinin statüsü işgalin başladığı günden beri sıklıkla tartışılıyor. 

Sovyetler Birliği'nin 1991 yılında dağılmasının ardından, NATO eski Varşova Paktı ülkelerine yönelik genişleme sürecini başlattı. 1999 yılında Polonya, Macaristan ve Çek Cumhuriyeti'nin NATO'ya üye olmalarıyla başlayan genişleme süreci Estonya, Letonya ve Litvanya gibi Baltık ülkeleri ile devam etti. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski'nin 2019 yılında seçilmesinin ardından NATO ve AB'ye katılma konusundaki ısrarlı söylemleri ise Rusya tarafından "kırmızı çizgi" olarak nitelendirildi ve bu üyeliğin Rusya açısından bir güvenlik tehdidi olduğu belirtildi. İşgalin başlamasının ardından NATO'ya üyelik başvurusunda bulunacaklarını açıklayan Finlandiya ve İsveç de Rusya tarafından uyarıldı.

Öte yandan, Ukrayna'nın doğusundaki Donbas bölgesinde Rusya destekli ayrılıkçılar ve Ukrayna ordusu arasındaki çatışmalar 2014 yılından beri devam ediyor. Rusya'nın Kırım'ı işgal etmesinin ardından bölgedeki ayrılıkçı gruplar tarafından Donetsk ve Lugansk Halk Cumhuriyeti’nin kurulduğunun ilan edilmesi Rusya ve Ukrayna arasındaki gerilimi artırdı. İşgalin başlamasının ardından Kiev’in işgalinde başarılı olamayan Rusya, savaşın ikinci aşaması olarak adlandırdığı Donbas bölgesine işgal hareketini başlattı. Vladimir Putin ise bu bölgenin referandum yapılarak bağımsızlığını kazanması gerektiğini ifade ediyor.

Tarihe gönderme

Rusya'nın tarihinde önemli bir yere sahip olan 2'nci Dünya Savaşı'nda kazanılan zafer, millî duyguları harekete geçirmek için de çok önemli bir araç olarak görülüyor. Her fırsatta bunu dile getiren Putin, "2'nci Dünya Savaşı’nda babalarınızın ve dedeleriniz ne uğruna savaştıysa bugün de aynı amaç için savaşıyorsunuz." diyerek Ukrayna'nın işgalini bir kez daha meşrulaştırmaya çalışıyor ve 2'nci Dünya Savaşı ile Ukrayna’nın işgali arasında kurmaya çalıştığı analojiyi tekrarlıyor.