Rusya'ya yaptırımlar ve yeni enerji kaynağı arayışları: Kaygı demokrasi mi?

Rusya’nın Ukrayna’yı “Nazilerden arındırmak” gerekçesiyle işgal etme girişiminde bulunmasının Avrupa’da yarattığı güvenlik endişesi ve kızgınlık, kıtada Rusya’dan yapılacak herhangi bir ithalatın “savaşı finanse etmek” anlamına geldiği konusunda da bir genel kabul yarattı. 2020’de Avrupa Birliği ülkeleri petrol ihtiyacının neredeyse %25'ini, doğalgaz ihtiyacının da neredeyse %40'ını Rusya'dan karşılıyordu. Enerji kaynakları konusunda Rusya’ya bağımlı olan Avrupalı devletler, bu bağımlılığı azaltmak için arayışlara başladı.

Rusya’nın enerji gelirleri artıyor 

Savaş ekonomisi ve yaptırım kararları, dünyada enerji fiyatlarını artırdı. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov da fiyatların artmasıyla bu yıl petrol ve gaz ihracatından "kayda değer bir kâr beklediklerini" söyledi. Lavrov, "Batının politikaları sonucu oluşan yeni fiyatlar nedeniyle bütçemizde hiç kayıp yaşamadık. Aksine bu yıl enerji kaynaklarımızın ihracatından elde ettiğimiz kârda önemli bir artış bekliyoruz. Genel olarak petrolün siyasetle bir ilgisi yok. Petrole talep var. Alternatif pazarlarımız mevcut ve buralara satışlarımız arttı" diye konuştu .

Bloomberg’in yaptığı hesaba göre günde 800 milyon dolarlık doğalgaz ve petrol ihraç eden Rusya, 2022’de enerjiden 285 milyar dolar gelir elde edecek. Bu, önceki yıla göre %20 artış anlamına geliyor.

Kaygı demokrasi değil

Yaptırımlar konusunda uzman ekonomist Ersin Şenel ise bilgi almak için danıştığımda yaptırımların etkilerini kısa vadede ölçmenin doğru olmadığını söyledi. Şenel, elinde yüksek miktarda rezervler olan, faiz yükseltebilen ve sermaye kontrolleri uygulayabilen Rusya’nın ödemelerini tahsil edememek gibi sorunlar sebebiyle uzun seneler uygulanması beklenen yaptırımlardan uzun vadede etkilenebileceğini öne sürdü. Refinitiv’in araştırmasına göre yaptırımların ortalama süresinin 69 yıl olduğunun, şu an Rusya'ya yaklaşık 11 bin 500 adet tekil yaptırım uygulandığının, bunun dünyadaki en büyük sayıya tekabül ettiğinin altını çizdi.  

Şenel, yaptırımlardan en karlı çıkan ülkelerin başında ABD’nin, Avustralya’nın, Katar’ın ve bu hafta Avrupa Birliği’nin enerji ithal edeceğini açıkladığı Azerbaycan’ın geldiğini söyledi. Yani Avrupa’nın enerji bağımlılığından kurtulamadığını, bu bağımlılığın yalnızca “el değiştirdiğini” belirtti. Yeni ortaklarda da demokrasinin aranan bir kriter olmadığını, AB’nin "iki yüzlü davranarak" sadece savaşı kapısının önünden süpürdüğünü, dünyanın geri kalanında ne olduğuyla ilgilenmediğini savundu. Yaptırım uygulayan ülkelere bakarak esas olanınsa demokrasi kaygısından ziyade dünya sistemindeki hakimiyeti koruma kaygısı olduğunun anlaşıldığını dile getirdi.

Yeşil enerjiye geçiş fırsatı olabilir mi?

Yeşiller Partisi Sözcüsü Koray Doğan Urbarlı, geçtiğimiz günlerde yayımladığımız söyleşide Rusya’ya uygulanan yaptırımların yenilenebilir enerjiye geçiş için bir fırsat olabileceğini ifade etmişti. Avrupa’nın Rusya’ya bağımlılıktan kurtulmak için kısa vadede başkalarına bağımlı olmaktan başka yapacak pek fazla şeyi olmadığını ifade eden Şenel de şu an %25’lerde bile olmayan yenilenebilir enerji seviyesinin 2030’a dek %45’e çıkarılmasının öneminin altını çizdi. Kısa vadeli çabalara örnek olarak ise 31 Mart 2023’e dek %15 enerji tasarrufu öngören planı, Rusya ile ani bir kopuş yaşanması halinde gazsız kalmamak için alınan LNG stokunu %80’de tutma önlemini ve 25 Mayıs’ta Spektrum’da detaylarını anlattığımız REPOWER EU projesini verdi.

Yaptırımların delinebilirliği ve amacı

Yaptırımların amacının yaptırım uygulanan ülkeyi yıpratmak olduğunu ifade eden Şenel, Castellum.AI sitesindeki bir tablo üzerinden yaptırımlarda bilinçli olarak bırakılan boşlukları gösterdi. Örneğin Rusya’nın demir-çeliğine AB’nin uyguladığı yaptırımı ABD’nin paylaşmadığını, ABD doğalgaz yaptırımı uygularken AB’de bunun görülmediğini, bu sayede yaptırımların delinebildiğini, Hindistan gibi batıya yakın büyük bir ülkenin Rusya’nın partnerliğine soyunduğunu anlattı. Yaptırımlar sayesinde Rusya’da hayatın zorlaşmasının, psikolojik bir baskı oluşmasının ve Rus halkının eliyle bir yönetim değişikliği gerçekleştirilmesinin nihai amaç olduğunu belirtti.