S-400'lerde ikinci parti olacak mı?

Savunma Sanayi Başkanı İsmail Demir, Rusya'dan ikinci parti S-400 Hava Savunma Sistemi alımıyla ilgili açıklamasında şu ifadeleri kullandı: 

"Bizler, masaya 2 sistem için oturduk. Proje, tek bir proje. Bir proje yaptık, ikinci projeyi yapacak değiliz. Biz bunun 1'inci partisini aldık, 2'nci partiyi de hemen akabinde teslim alabilirdik; ancak orada bu sürecin önemli parametrelerinden bir tanesi teknoloji transferi ve ortak üretimdi. Bu konudaki müzakerelerin biraz zaman alması neticesinde sürecin devamı zamana yayıldı. Türkiye 2'nci sistemi de alacağım diye inatlaşıyor algısı doğru değil. Biz başından beri 2 sistem için masaya oturduk."

Neler oluyor?

2017 yılında 2,5 milyar dolar değerinde bir anlaşma ile alınan S-400 Hava Savunma Sistemleri, başta ABD olmak üzere NATO bloğundan büyük tepki toplamış ve Türkiye ortaklarından biri olduğu F-35 projesinden çıkarılmıştı. Ayrıca, ABD tarafından CAATSA yaptırımları uygulanması da Türkiye-ABD ilişkilerinde gerginliğe yol açmıştı. Ukrayna'yı işgali nedeniyle geniş çaplı yaptırım uygulanan Rusya'dan ikinci kez S-400 alımının gerçekleşebileceğinin dile getirilmesi, "Türkiye'ye yeni yaptırımlar uygulanmasına yol açacağı" tartışmalarını gündeme getirdi.

Nasıl değerlendiriliyor?

Savunma Sanayi Başkanı Demir'in teknoloji transferi ve ortak üretime vurgu yapmasının Türkiye'nin özellikle son 10 yıldır uyguladığı savunma sanayi stratejisiyle yakından ilişkili olduğu değerlendiriliyor. Savunma sanayiinde dışa bağımlılığın azaltılması ve yerli üretimin teşvik edilmesi politikaları başta Cumhurbaşkanı Erdoğan olmak üzere siyasiler tarafından sıklıkla dile getiriliyor ve kamuoyunda olumlu tepkiler alıyor. 

• SİHA'ların yeri: Savunma sanayii her ne kadar hava, kara ve deniz olmak üzere tüm alanlarda askerî projeler yürütse de hava kuvvetlerine yönelik projelere ağırlık veriliyor. Bu anlamda, Bayraktar firması tarafından üretilen İHA ve SİHA'lar "Türk savunma sanayiinin lokomotifi" olarak görülüyor. Savunma sanayiinde yerli üretimin ağırlık kazanması ve Bayraktar tarafından üretilen SİHAların orduda aktif kullanımı Türk dış politikasının militarizasyonu ile eşgüdümlü olarak ilerliyor. Libya, Suriye, Karabağ ve son olarak Ukrayna'da aktif olarak kullanılan TB2 model SİHA'lar hem Türkiye'nin sınır ötesi operasyonlarına katkı sağlayarak dış politikada askerî güç kullanımını artırıyor hem de ihracatına büyük önem verilen SİHA'lara bir pazarlama imkânı yaratıyor. 

Yerli üretim SİHA'ların Türk ordusunun saldırı ve operasyon kabiliyetini artırmasına rağmen savunma kabiliyetine "sınırlı katkısı" olduğu ifade ediliyor. Bu noktada, Rusya'dan alınan S-400 sistemleri hava savunma kabiliyetlerinin artırılması için bir fırsat olarak görülüyor; ancak temel motivasyonlardan birinin teknoloji transferi olması önem taşıyor. 

2021 yılında, bir önceki yıla göre askerî harcamalarını %4,4 oranında azaltan Türkiye, savunma sanayiinde yerli üretimi önceleyerek silah ihracatçısı bir ülke konumuna gelmeyi hedefliyor. Rusya'nın da hava savunma sistemlerinin teknoloji transferine yeşil ışık yakması S-400'leri cazip bir seçenek hâline getiriyor.

Peki neden şimdi?

2017 yılında alınan ilk parti S-400 sistemleri nedeniyle yaptırımlara maruz kalan Türkiye, NATO ve ABD tarafından açık şekilde eleştirilmişti. Aradan geçen 5 yıllık sürede Türkiye-ABD ilişkilerinde sınırlı da olsa bir iyileşme yakalandığı ifade ediliyor. Ayrıca Rusya’nın Ukrayna'yı işgalinin Türkiye’nin NATO’daki konumunu ön plana çıkarma fırsatı yarattığı yorumları da yapıldı. İstanbul'da, Rusya ve Ukrayna arasında barış görüşmelerinin yapılması, TB2 tipi SİHA’ların Ukrayna ordusu tarafından etkin şekilde kullanılması ve Türkiye'nin Rusya'ya karşı izlediği denge politikası Türkiye için hem NATO hem de Rusya’ya karşı konumunu güçlendirme fırsatı yarattı. 

Sonuç olarak, Türkiye’nin bu dönemde yapılacak bir S-400 alımının hem ABD-NATO ekseninde 2017’de olduğu kadar sert sonuçları yaratmayacağını hem de Rusya’nın görece zayıf olduğu bir durumda kendisine avantaj yaratacağını düşündüğü yorumları ağırlık kazanıyor.