Sağlık sistemi zorlanıyor

Ankara'da dün Sağlık Bakanlığı önüne gelen ambulans şoförü kendini görev aracına kilitledi. "Oksijen tüplerini açtım Sağlık Bakanı gelmezse ambulansı patlatacağım" dediği iddia edilen şoför "Onkoloji hastasını taşıdım, 3 saat boyunca hastane hastane dolaştım ama hastayı bırakacak yer bulamadım. Vatandaşlara zarar vermek istemiyorum, sağlık bakanının gelmesini istiyorum" ifadelerini kullandı. İkna çabalarının ardından sağlık çalışanı araçtan çıkarıldı.  

Haberin sosyal medyada yayılmasının ardından kullanıcılar duruma tepki gösterdi. Hastanelerin kapasitesinin yeterli olmaması ve sağlık çalışanlarının ağır çalışma koşullarını hatırlatan kullanıcılar, durumun düzeltilmesi için yetkililere çağrıda bulundu. 

Türk Tabipleri Birliği (TTB) de tüm hekimlerin ve Sağlık Emek-Meslek Örgütlerinin katılımıyla bugün gerçekleştirilecek bir günlük grev öncesi topluma "Acil durumlar dışında sağlık kurumlarına başvurmayarak bize destek olmanızı istiyoruz" diye seslendi. Peki sağlık sisteminde uzun zamandır dile getirilen sorunlar neler? 

Hekim göçü

İYİ Parti İzmir Milletvekili ve Genel Başkan Başdanışmanı Aytun Çıray, ocak ayında çalışmak için yurt dışına göç eden doktorların sayısındaki artışı meclis gündemine taşımış, "2012'de sadece 59 doktor yurt dışına taşınma amacıyla başvuru yaparken 2021'in ilk 11 ayında bu sayı 1200'ü aşmış, geçtiğimiz aralık ayı itibariyle 1400'e dayanmıştır." ifadelerini kullanmıştı. 

• Neden gidiyorlar? Doktorların özellikle pandemi dönemiyle çalışma koşullarının ağırlaşması, sağlık çalışanlarına yönelik şiddet ve maddi imkânların yetersizliği doktorların göçünde ana etkenler olarak sıralanıyor. Aposto'ya konuşan bir üniversite hastanesinde çalışan doktor ise yaşadıklarını şöyle anlatıyor: 

"Doktorluk mesleğimde Türkiye maceramın sonuna gelmiş olduğumun farkındayım. Üniversite hastanesinde çalışıyorum ve ayda 10 nöbette saat 06.00’dan akşama – neredeyse 20.00’ye kadar- çalışıyorum. Nöbetlerde tüm gece acil ameliyatlara girip yeni günde hiç dinlenmeden diğer akşam işler bitene kadar çalışıyorum. Hocaların hepsinin özele gitmesiyle hocadan vaka eğitimi alamıyorum ve serviste günde en az 30 hastaya bakıyorum. Bazı ameliyatlar hastanede malzeme olmadığı için yapılamıyor ve hastalar bekletiliyor. Hastalar bekledikçe kavga dövüş olaylarına kadar işler büyüyebiliyor. Her yeri sorun olan bu düzende yapılacak maalesef tek şey yurt dışına gitmekti. Yıllardır uğraştığım hayalini yaşadığım cerrahi yaşamını yurt dışında devam ettireceğim."

Devlet hastanelerinde kapasite yetersizliği

Özellikle sosyal medya platformlarında sıklıkla öne çıkan konulardan biri de devlet hastanelerinin yatak ve bakım kapasitelerinin yetersizliği oluyor. Hemşirelerin ve hasta bakıcıların da bu kapasite düşüklüğü altında sorumlulukları artıyor. Sağlık Bakanlığı'nın 2019 yılına ilişkin verilerine göre hizmet veren 1.538 hastane içinde Sağlık Bakanlığı’na ait hastanelerin sayısı 889’dan 895’e çıktı. 2018 yılında 68 olan üniversite hastanelerinin sayısı değişmedi, özel hastane sayısı 577’den 575’e düştü. 

Sağlık Bakanlığı’nın internet sitesinden paylaştığı verilere göre, 2019’da toplam hastane yatağı sayısı önceki yıla göre 5 bin 591 adet artarak 237 bin 504’e yükseldi. Bakanlığa ait hastanelerde 143 bin 412, üniversite hastanelerinde 42 bin 925, özel hastanelerde ise 51 bin 167 yatak kullanıldı.  

Uzman, pratisyen ve asistanların oluşturduğu toplam hekim sayısı 2018 yılında 153 bin 128 iken, 2019 yılında 160 bin 810 oldu. Hemşire, ebe, eczacı ve diş hekimlerinin de aralarında bulunduğu toplam personel sayısı ise 1 milyon 16 bin 401’den 1 milyon 33 bin 767’ye yükseldi.

• Değerlendirme: Bu verileri değerlendiren MEF Üniversitesi İktisat Fakültesi bölüm başkanı Prof. Dr. Onur Başer, "Türkiye’nin yatak ve yoğun bakım sayısı OECD üyesi ülkeleri içinde kötü durumda değil. Türkiye’de boş yatak var ancak hemşire yok, doktor yok. Yoğun bakım sayısında Avrupa’da dördüncü sıradayız ama o yoğun bakıma yetişecek eğitimli elemanımız eksik." ifadelerini kullandı.  

Veriler güncellenmiş olsa da günbegün farklı hastanelerde çekilen videolar sosyal medyada paylaşılıyor. Vatandaşların birçoğu Twitter'da hastanelerde sıra beklediklerini, personelin yetersiz olduğunu, randevu veya yatak bulamadıklarını anlatıyor.    

SGK'nın iptalleri 

Diken Gazetesi muhabiri Mesude Erşan'ın 7 Haziran'da yaptığı habere göre; SGK’nın 875 kamu, 135 üniversite, 1419 özel hastane olmak üzere toplam 2 bin 429 hastaneyle hizmet sözleşmesi bulunuyor. Özel hastanelerin bazılarının SGK ile bütün branşlarda anlaşması var. Bunlar hastalardan hizmetleri karşılığı %200'e varan oranlarda ücret farkı talep edebiliyor. Kısmi branşlarda sözleşmesi bulunan hastanelere hiçbir fark ödenmiyor. 27 Mayıs Cuma akşamıysa SGK, mesai saatinden sonraki duyurusuyla, özel hastanelere, SGK’lılara kısmi değil, tüm branşlarda sağlık hizmeti verme koşulu getirdi. Kabul etmeyenlerle hiçbir türlü anlaşma yapmayacağını belirtti. 

Bunun üzerine aralarında Acıbadem, Liv, Memorial (iki hastanesi), Florence Nightingale, Güven hastaneler grubu, Anadolu Sağlık Merkezi gibi yerlerin bulunduğu hastaneler sistemden çıkmaya karar verdi. Diken'in haberine göre; buralardan hizmet alan hastaların önünde iki seçenek olacak. Ya hastanelerde devam edecek ve SGK kapsamı dışına çıktıkları için yüksek tutarlardaki ücretleri kendileri ödeyecek ya da kurumla anlaşmalı yeni hastane ve doktor bulacak. 

İlaç erişimde kur sıkıntısı 

Döviz kuru yükselişi ve enflasyonun yükselmesi nedeniyle de ilaca erişimde sorun yaşanıyor. Aposto'ya konuşan bir ilaç firmasında çalışan yetkili, kur nedeniyle yaşanan ilaç problemini şöyle anlatıyor: 

"Kanunda Türkiye Cumhuriyeti içindeki tüm ilaçların nasıl fiyatlandırılacağını belirleyen 'fiyat tebliği', döviz kurunu 12 ayın ortalaması olarak kabul ediyor. Bu anlamda dövizdeki sıçramanın aralık ayında olması dengeleri bozdu. Şu anda ödenen avro/TL kuru 6,50. Bu sebeple fiyat güncellenmesi gerekiyor. Son beş yıl içinde FDA onaylı olup Avrupa’daki ülkelerde ruhsat alma oranı gibi parametrelere bakıldığında Türkiye açık farkla en sonda. Kanuna göre devletin ruhsat alan ilaçları tedarik etmesi gerekiyor ve bu sebeple belirli ilaçlara devlet bilerek ruhsat vermiyor."

 Öte yandan konuştuğumuz bir eczacı ise yaşanan ilaç problemini "İlaçlara haziran ayında zam olabileceği söyleniyor; ancak miktar hakkında bilgimiz yok. Ayrıca elimizde çoğu ithal ilaç yok. İlaçlar yok satıyor. Zam haberi duyulduğu zaman firmaların ilaçları elinde tuttuğu ve bu sebeple ilaç sıkıntısı yaşandığını zannediyorum. Bu bekletme aksiyonunu eczanelerin alıp almadığını bilmiyoruz. Avro bazında anlaşılan fiyatla güncel kur değişimindeki farktan kaynaklı olarak firmalar da sıkıntıda, referans avro değerinde artış bekliyorlar, bu zincirleme etkileşimin sonucunda eczaneler ilaçları yok satıyor." ifadelerini kullanıyor.