Sermaye dağılımında bölgesel orantısızlık verileri

Sedat Türlü

Türkiye’de derinleşen ekonomik kriz karşısında küçük ölçekli şirketler başta olmak üzere birçok şirket kapanmayla karşı karşıya kalıyor. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği'nin (TOBB) verilerine göre 2024’ün ilk 8 ayında, önceki yılın aynı dönemine göre kurulan şirket sayısı %14,2, kurulan gerçek kişi ticari işletme sayısı %28,6, kurulan kooperatif sayısı ise %13,2 azaldı. 2024’ün ilk 8 ayında yine önceki yılın aynı dönemine göre kapanan şirket sayısında ise %25,4 artış, kooperatif sayısında da %5,2 artış olurken kapanan gerçek kişi ticari işletme sayısında %36,1 azalış görüldü. 

TOBB'un yayımladığı 2024 verilerinin 2023 yılı karşılaştırmasında önemli gözlemler açığa çıkıyor. Tablolar ekonomik kalkınmanın Doğu ve Batı illeri arasında nasıl farklılaştığını gösteriyor. En çok ve en az sayıda şirket açılıp kapanan illere ait ayrıntılı veriler, bu farklılığın boyutlarını da ortaya koyuyor.

Açılan şirket sayısında Doğu-Batı eşitsizliği

Batı illeri, 2024 yılı listelerine göre en çok şirketin açıldığı illerin başında yer almaya devam ediyor. İstanbul 2.500 yeni şirket ile listenin başında yer alırken onu 800 şirket ile İzmir ve 700 şirket ile Ankara izliyor. 

Öte yandan: Doğu'daki illerde açılan şirket sayısı oldukça düşük. Hakkâri 20, Tunceli 25 ve Ardahan 28 şirket ile en az yeni şirket açılanlar olarak öne çıkıyor. Bu fark, ekonomik merkezlerin Batı'da yoğunlaştığını da gözler önüne seriyor.

En çok ve en az şirket kapanan iller

Nüfus yoğunluğu ve açılan şirketlerin çokluğu göz önünde bulundurulduğunda, kapanan şirketlerde de şaşırılmayacak biçimde Batı illeri başı çekiyor. 

TOBB verilerine göre İstanbul'da 500 işletme kapanırken, İzmir'de 200 ve Antalya'da da 150 işletmenin faaliyetlerine son verdiği görülüyor. En az şirket kapanan illerin arasında ise Hakkâri, Iğdır ve Tunceli gibi Doğu illeri bulunuyor. Bu illerde kapanan şirketlerin sayısı 5-10 arasında değişiyor. 

Nüfus yoğunluğu ve illerde açılan şirket sayıları baz alındığındaysa Doğu illerinde orantısal olarak daha çok şirketin kapandığı görülüyor. 

Sermaye dağılımında İstanbul'un öncü konumu

En çok sayıda şirketin kurulduğu İstanbul, sermaye dağılımında da en büyük payı alıyor. Toplam sermayenin %35'i İstanbul'da kayıtlıyken, onu %10 ile Ankara ve %7 ile İzmir takip ediyor. 

Doğu'daki illerde ise sermaye oranları oldukça düşük oranlarda kalıyor. Örneğin Hakkâri ve Tunceli toplam sermayenin yalnızca %0,1'ine sahip. Bu oranlara bakıldığında yine sermaye dağılımında da Doğu-Batı arasındaki eşitsizliğin öne çıktığı görülebiliyor. 

Üretim ve yer altı kaynakları konusunda zengin bir coğrafyaya sahip olan Doğu illerinde sermayenin payının düşük olması Doğu'nun öz kaynaklarından elde edilen gelirin Batı illerine aktarıldığı izlenimini oluşturuyor.

Bölgesel ekonomik dengesizlikler: Doğu'ya teşvik politikaları

TOBB verileri, Türkiye'deki ekonomik faaliyetin Batı illerinde yoğunlaşırken Doğu'daki illerde kısıtlı kaldığını gözler önüne seriyor. Uzmanlar Doğu'ya yönelik teşvik politikalarının ve yatırımların geliştirilmesi gerektiğini vurguluyor. 

Özel sektör yatırımlarının Doğu illerine yönlendirilmesi, bölgesel ekonomik dengesizliklerin azaltılmasının önemli bir gereksinimi olarak değerlendiriliyor. Bu adım, ülke ekonomisinin sürdürülebilir bir büyümeye ilerlemesi açısından kritik bir rol oynayabilir.

^{* Bu içerik Avrupa Birliği'nin maddi desteği ile hazırlanmıştır. İçerik tamamıyla Aposto’nun sorumluluğu altındadır ve Avrupa Birliği'nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.}