Sürdürülebilir Binalar ve İklim Krizi

Ahmet Acar

Günümüzde binalar, karbon ayak izi artışında diğer sektörlerin önüne geçmiş durumda. Doğal kaynakların üçte birini kullanan binalar, taze suyun yüzde 12’sini kullanırken, toplam katı atığın yüzde 40’ından sorumlu. 

Yeşil binalar, yapılı çevrenin insan sağlığı ve doğal çevre üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirecek şekilde tasarlanan ve işletilen binalar olarak tanımlanıyor. Bu da, enerjinin, suyun ve diğer kaynakların etkin kullanımı, kullanıcıların sağlığının korunması ve çalışanların verimliliğinin arttırılması, atık, kirlilik ve çevresel bozulmanın azaltılması anlamına geliyor.

Yeşil binalar üzerinde yapılan araştırmalar, binaların bu şekilde tasarlanması ve işletilmesi durumunda, geleneksel yöntemlerle tasarlanmış ve işletilen ortalama binalara göre;

• enerji kullanımında yüzde 24 ile yüzde 50 arasında, 
• karbon emisyonlarında yüzde 33 ile yüzde 39 arasında, 
• su tüketiminde yüzde 30 ile yüzde 50 arasında, 
• katı atık miktarında yüzde 70 oranında, 
• bakım maliyetlerinde ise yüzde 13 oranında azaltım sağlanabileceğini gösteriyor. 

Yeşil bina kriterlerinden bazıları şöyle:

Su

Dünya üzerinde suyun yaklaşık yüzde 2,5’u içme, endüstri ve sağlık alanlarında kullanılan tatlı su olarak geçiyor. İnsanlar, bu tatlı suyun sadece üçte birine, göl, dere ve ırmak yoluyla ulaşabiliyor ve suyun yarısından fazlasını kullanıyor. Tatlı su talebi hızlı bir şekilde artıyor ve mevcut eğilimler devam ederse, uzmanlar talebin önümüzdeki 30 yıl içinde iki katına çıkacağını belirtiyor. 

Su verimliliği teknolojileri ve stratejileri, tasarım sürecinin herhangi bir aşamasına veya inşaat sürecine kolayca dahil edilebiliyor. Peyzaj tasarımında sulama talebini azaltma stratejisi kapsamında, bitkilerin gruplanarak dikilmesi, çim alanlarının azaltılması ve iklim koşullarına uygun bitki türlerinin seçilmesi yer alıyor. Damla sulama sistemleri yüzde 30 ila 50 oranında su kullanımını azaltabiliyor. 

Yağmur suyu depolama sisteminde ise sarnıçlar, yeraltı tankları veya havuzlarda yağış sırasında yağmur suyu depolanıyor. Depolanan su daha sonra kurak dönemlerde sulama amaçlı kullanılabiliyor.

Gri su sistemleri (lavabo ve duştan çıkan suyun klozette kullanılması vs.) de su tasarrufuna önemli katkı sağlıyor. Yüksek verimli armatürler kullanılması temiz su tüketimini yüzde 50 azaltabiliyor. 

Bunlara ek olarak, bulaşık ve çamaşır makinesi gibi cihazların doldukça kullanılması, suyun gereksiz yere açık bırakılmaması gibi davranışlar alabileceğimiz kişisel önlemlerden bazıları.

Enerji

Kömür gibi fosil yakıtların enerji kaynağı olarak kullanılması yüksek oranda karbondioksit salımına neden oluyor. Yeşil binalarda enerji kredileri, enerji tüketimini azaltmak ve alternatif enerji kullanımını teşvik etmek için birçok yöntem sunuyor.

Binanın tasarımı aşamasında, enerji verimliliğini artırmak amacıyla enerji modellemeleri yapılıyor. Modellemeden elde edilen sonuçlara göre tasarımda gerekli değişikliklere gidiliyor. Bir binada, insanların yaşam kalitesinden ödün vermeden enerji tasarrufu yapmak için verimli cihazlar ve otomasyon sistemlerinin kullanılması ve ısı yalıtımı yapılması gerekebiliyor. 

Ayrıca, güneş, rüzgar, jeotermal gibi temiz kaynaklardan üretilen yenilenebilir enerji kullanımı, yenilenebilir enerjiyi dışarıdan satın almak, soğutucu gazların azaltılması ve akıllı enerji ölçümü gibi birçok kriter enerji başlığında ele alınıyor.

Malzeme ve Kaynaklar

Yeşil bina uygulamalarında proje maliyetlerini azaltmak ve çevreye zararı en aza indirmek için mümkün olduğunca yerel ve geri dönüşümlü malzeme kullanılıyor. Diğer bir yaklaşım da malzemeler için yaşam döngüsü analizi gibi malzemenin hammadde üretiminden tüketim sonrasına kadar olan evrelerini incelemek üzerine. 

Yapı malzemeleri, dünyadaki malzemelerin yüzde 40’ını oluşturuyor. Her yıl yaklaşık 3 milyon ton taş, kum, mineral, ahşap, petrol ve diğer malzemeler, yapı malzemesi olarak kullanılmak için çıkarılıyor ve çeşitli çevresel etkiler yaratan bir dizi işlemden geçiyor. Bu etkiler arasında doğal ortama zarar vermek, habitat kaybına sebep olmak, yan ürünlerden kaynaklı katı atık üretimine yol açmak ve işlemin bütün aşamalarında enerji tüketimine sebep olmak sayılabilir. Ayrıca, kullanılan malzemelerin çevreye duyarlı olduğu kadar bina kullanıcılarına da zararsız olması bekleniyor. 

İç Hava Kalitesi

İnsanlar zamanlarının yüzde 90'ından fazlasını iç ortamlarda geçiriyor. Dolayısıyla,bu ortamlardaki kirleticiler ortaya çıkabilecek kısa ve uzun vadeli sağlık etkileri açısından kritik rol oynuyor. Amerikan Çevre Ajansı raporları, iç ortam hava kirletici seviyelerinin dış ortama göre 2-5 kat fazla olduğunu belirtiyor. 

Yeşil binalarda iç ortam kalitesi yakından takip ediliyor. Örneğin, karbondioksit seviyeleri yükseldiği zaman, havalandırmalar otomatik olarak hava değişimi yapmak üzere programlanıyor. Ayrıca, uçucu organik bileşik içeren boya ve astar gibi malzemelerin kullanılmaması da yeşil bina kriterlerinden bazılarını oluşturuyor. İç hava kalitesi konusunda yeşil binalarda; ısıl konforun sağlanması, doğal aydınlatmadan yararlanılması, gürültünün azaltılması da amaçlanıyor.

Yeşil binalardaki bu tür iyileştirmeler sonucunda; ofislerde verimliliğin arttığı, okullarda başarı oranının yükseldiği, okul ve işyerlerinde devamsızlık oranının azaldığı, hastanelerde taburcu süresinin kısaldığı gözlemleniyor.