Taliban ile benzemeyen inançlarımız

ABD’nin önümüzdeki eylülde Afganistan’dan çekilmesini tamamlaması, TSK’nın Kabil Havalimanı’nın güvenliğini/işletmesini üstlenmesi ve Afganistan’dan gelen göç son günlerin en önemli tartışma başlıkları hâline geldi. Afganistan ve Taliban ile ilişkilerle alakalı Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın geçtiğimiz hafta sarf ettiği “Türkiye’nin, Taliban’ın inancıyla ters bir yanı yok” sözleri ise Taliban gündemini daha yerel bir meseleye çekti. 

İslam kisvesi altında kendi kurallarına aykırı gelen insanlara, özellikle kadınlara ve çocuklara karşı işkenceler uygulayan bir hareketin inancının, laik bir cumhuriyetle ters olmadığının ülkenin Cumhurbaşkanı tarafından ifade edilmesi tepkilere yol açtı. Hükümet, Cumhurbaşkanı Kararı ile İstanbul Sözleşmesi’nden çıkalı 4 ay oldu ve İstanbul Sözleşmesi olmasa da farklı regülasyonlarla kadın haklarını korumaya devam edeceklerini belirtti. Bu sözlerden sonra ise iktidarın kadın politikalarına olan bakış açısı bir kez daha sorgulanmaya başlandı.

Taliban ve kadın politikaları

ABD ve NATO güçleri Afganistan’a girmeden önce, 1996’dan 2001’e kadar bütün ülkeyi Taliban yönetiyordu. Bu süreçte Taliban’ın yönetimi altında Afganistan’da yaşamış bir kadın (A.K.) ile Taliban’ın inançlarını konuştuk.

Beş sene boyunca olan yönetimi bir hücre hatta ömründen geçen 20 sene olarak tanımlayan A.K.; yaşadıklarını aşağıdaki cümlelerle anlattı:

“Kadınlar, erkek vasi olmadan evlerini terk edemezlerdi ve burka adı verilen uzun bir robada ile bedenlerini tepeden tırnağa örtmeleri gerekirdi. Bedenlerimizi örtmemiz yetmezdi. Yok olduğumuzdan emin olana kadar bütün alanlarımız kısıtlanırdı.”

Sadece sosyal alanlarda değil aynı zamanda temel ihtiyaçlarda, hatta zorunluluk hâllerinde bile kadınların var olmasının istenmediğini belirten A.K. “Sağlık merkezlerini, hastaneleri yalnız başımıza ziyaret edemedik; okula veya işe gidemedik.” diyerek Taliban tarafından kadınlara bir varlık atfedilmediğini iletti. Dine dayalı kendi kurallarını uygulayan grup, kadınların taşla ölüme mahkûm edilmesi gibi uygulamaları devreye soktu. 2001’den sonra kadınların siyasi temsilinin başladığını, Fawzia Koofi gibi güçlü kadınların yetiştiğini, Taliban’ın tekrar hükmetmeye başlamasının bu kazanımları yerle bir edeceğini ve böyle bir döneme geri dönmek istemediklerini anlattı.

ABD Ulusal İstihbarat Konseyi tarafından hazırlanan raporda, Taliban'ın "ulusal gücü geri kazanırsa son 20 yıllık ilerlemenin büyük bir kısmına geri döneceği" belirtiliyor. ABD liderliğindeki güçlerin ülkede konumlandığı 20 yıl içinde, büyük ölçüde şehir merkezleriyle sınırlı kalsa da kadın hakları açısından büyük kazanımlar elde edildi. Taliban geçtiğimiz ay ABD ile yaptığı görüşmede, “Kadınların toplum için eğitim, iş, sağlık ve sosyal alanlarda hizmet edebileceğini, bununla beraber doğru İslami örtünmeyi koruyabileceğini” söyledi; ancak Taliban’ın tahayyülündeki "doğru" Afgan kadınlar için büyük bir soru işareti. Afganistan'daki kadınlar yaklaşık 20 yıldır çalışarak sosyal ve siyasi yaşamda rol oynayabildi ve bu kazanımları kaybetmek konusunda büyük endişe taşıyorlar. Afganistan’da kadın hakları konusunda ilerlemenin iç destekten daha çok dış baskıyla olduğunu vurgulayan rapor, Taliban’ın geri çevirme çabaları olmasa bile koalisyonun geri çekilmesinden sonra ilerlemelerin risk altında olacağını öne sürüyor. Afganistan'ın Taliban etkisi altında nasıl değişeceğine ve kadınların hangi koşullarda yaşamaya zorlanacağına ilişkin büyük sorular var.

İnançlarımız mı? 

ABD’nin Afganistan’dan çekilmesi durumunda Taliban’ın Afganistan’daki kadınlara yönelik politikaları uluslararası haberlerin güncel başlığı ve diplomatik kaygılardan biriyken Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Taliban ile inançlarımızın ters olmadığını belirtmesi; Afganistan kadınlarına yönelik küresel kaygıyı yerelleştirdi de. Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu’nun verilerine göre sadece haziran ayında 18 kadın cinayeti, 20 şüpheli kadın ölümü bulunuyor. Dijital kamusal alanlarda her gün kadına şiddet vakalarının görünürleştiği, LGBTİQ+ bireylere yönelik nefret suçlarının ve söylemlerinin arttığı, politikacıların cinsiyetçi söylemlerinin normalleştiği, kadına yönelik şiddeti durdurmayı amaçlayan bir sözleşmenin yürürlükten kaldırıldığı ve yeni bir regülasyon için çalışılmadığı bir dönemde olsak da Anayasa, Medeni Kanun, Türk Ceza Kanunu ve 6284 sayılı Kanun başta olmak üzere kadınların haklarını tekrar hatırlatarak Taliban ile benzemeyen inançlarımızı tekrar değerlendirelim.