Teknolojik altyapının “insan hayatına” entegrasyonu

Afet yönetimi, bir hükümetin etkilenen bölgelerde yapılandırılmış bir yaklaşımla daha hızlı çalışması ve maksimum insana ulaşması için önemli bir araç ve gelecekteki herhangi afete karşı hazırlık yoluyla olumsuz etkilerin daha hızlı azaltılmasına yardımcı olacak bir başlık. Teknolojiden ise, kurtarma, yardım ve yeniden inşa çalışmalarını hızlandırıp büyütmesi ve uzun vadede toplumların daha dirençli hâle gelmesine yardımcı olması bekleniyor.

Teknolojik gelişmelerin, yardım çalışmalarına şu katkıları bulunuyor: 

• Erken bilgilendirme sistemleri, 
• Hayatta kalanların takibi üzerine uygulamalar, 
• Deprem sonrasında hasarlı bina sayı ve konumlarına ulaşabilmeyi kolaylaştıran sistemler, 
• Drone ve uydu sistemleri, 
• Günlük hayatı kolaylaştırıcı konteynerler/diğer barınma çözümleri, 
• Kompakt ve akıllı mutfak ve tuvaletler gibi entegrasyonlar
• Yapay zekanın deprem simülasyonu, afet esnasında bilgi transferi ve eğitim verme gibi fonksiyonlara adaptasyonu

Bunun yanında: Teknoloji, toplumların gelecekteki felaketlerle mücadele etme ve/veya onları önlemeye daha hazırlıklı hâle gelmesini de sağlıyor. Örneğin, binalara inşaat aşamasından sonra da dahil edilebilen sismik izolatörler, daha sık ve daha şiddetli depremlere maruz kalan ülkelerde bugüne dek binlerce hayat kurtardı, depremden bu yana en sık konuşulan ve en elzem görülen teknolojik yapılanma unsuru bu. 

• Düzenli olarak depremlerle karşılaşan Şili ve Japonya gibi ülkelerde, binaların doğal afetlere mümkün olduğunca iyi dayanabilmesini sağlamak için birçok düzenleme bulunuyor.
• Şubat başında yayımlanmış bir WEF makalesine göre, 9 Şubat itibarıyla öngörülen 85 milyar dolarlık maliyetin 70 milyar dolardan fazlası evlerin onarımı için gerekli idi.
• Editörün önerisi: Depremde hayat kurtaran teknolojiler

World Economic Forum’un Şubat sonu tarihli makalesine göre; Şubat başında Türkiye ve Suriye’deki deprem bölgelerinde kullanılan yedi inovatif teknoloji kayda değer etki yaratmış: 

• Hayati bilgi paylaşımı ve organizasyona yönelik sosyal medya kullanımı,
• Mahsur kalanların yer bildirimi için kullanabileceği tiz sesli düdük uygulaması,
• Meta’nın kullanıcılarına sunduğu, ailelerine ve arkadaşlarına güvende olduklarını bildirmelerine olanak sağlayan güvenlik kontrolü özelliği,
• Arama ve kurtarma ekiplerinin kurtarma operasyonları ve gönüllülük hakkında bilgi yaymak için kurduğu WhatsApp yardım hattı,
• Kripto platformlarının geleneksel bankacılık işlemlerinin etkilendiği bir duruma yönelik sunduğu gerçek zamanlı bağış sistemi, 
• Bölgedeki gençlerin öncülüğünde geliştirilen temel HTML açık kaynaklı kriz yardım web siteleri ve platformları,
• Microsoft Türkiye’nin tüm teknolojilerini afet bölgesine kullanımına sunmasıyla faydalanılan uydu teknolojileri

Atılmış adımlar, geleceğe yönelik çözümler

Bu hafta gerçekleşen Uludağ Ekonomi Zirvesi 2023 süresince öne çıkan başlıklarından biri "Afet, Afet Sonrası İhtiyaçlar ve Teknolojinin Getirdiği Çözümler" konulu panel oldu. Panelde, "Deprem öncesi, esnası ve sonrasında teknolojiyi nasıl verimli kullanabiliriz?" başlığı tartışıldı.

6 Şubat'ta meydana gelen depremlerin ardından, tüm Türkiye, Gölcük Depremi'nden edindiği tecrübelerle harekete geçti. İlk etapta barınma, gıda ve hijyen sağlama ihtiyacı üzerinde şekillenen yardımlar gün geçtikçe jeneratör, aydınlanma ve ısınmaya doğru evrildi, artırıldı. Panelin açılışında konuşmacılar Kahramanmaraş merkezli depremlerde gerçekleştirdikleri çalışmaları anlattı. Konuşmacılar, depremin ilk zamanlarında hangi ihtiyaçların teknoloji yardımıyla giderildiğini, hangi ihtiyaçların teknoloji yardımıyla giderildiği, hangi ihtiyaçların karşılanmasına yönelik atılması gereken adımların netleştiğine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. 

"Farklı pencerelerden bakmak yardımcı oluyor"

Doğan Holding Otomotiv Grubu Genel Müdürü ve Yönetim Kurulu Üyesi Kağan Dağtekin: 

“Japonya depreminden sonra aklımda elektrikli oto ve bataryalarının acil durumda nasıl kullanılabileceğine dair bir fikir kalmıştı. Araçların altında bir evin ihtiyacını günlerce giderebilecek miktarda elektrik olduğu aklımıza geldi ve Çin ile iletişime geçtik. Normal koşullarda Nisan-Mayıs aylarında getirilecek olan araçların sürecini hızlandırdık ve teslimatını sağladık. Böyle zamanlarda farklı pencerelerden bakmak sorunları aşmamıza yardımcı oluyor”

"Şehircilik bir altyapılar hikayesidir"

Enerjisa Enerji CEO’su Murat Pınar: 

"Yaşadığımız coğrafyada deprem gerçeğinden kaçınamıyoruz. Deprem öncesi, ilk anı, sonrası, ilk haftası, ilk ayı doğru planlanmalı, bir kere depremden etkilenen arkadaşlarla birlikte orayı ayağa kaldırmak mümkün değil, üstelik doğru planlama yapılmadığında bölgeye giden gönüllülerin de depremzedeye dönüştüğünü gördük.

Her bir afet için insan hayatı devamlılığı ve iş sürdürülebilirliği için farklı yönetim planlarımız var; bu planlar afet saatine, bölge hava durumuna vb. birçok değişkene göre farklılık gösteren kapsamlı planlar olmalı. Örnek vermek gerekirse, zorunlu olarak elektrik kestiğimiz durumlar da oldu, enkaz altında elektrikle temas hâlinde olunması istenen bir durum değil. Kanun koyucuların, politika yapıcıların bunları düşünmesinde fayda var. Şehircilik bir altyapılar hikayesidir."

"İçinde kalarak güvende olabileceğimiz binalar yapmalıyız"

İhtiyaç Haritası Kurucusu Mert Fırat:

"Dünyaya zarar verdiğimiz ve bunu yönetemediğimiz bu çağda, bu şekil afetlerle karşılaşmaya devam edeceğimiz çok açık. Elinizde afete ve tahliyesine izin veren bir şehir olmazsa koordinasyon, operasyon eksikliği oluyor altyapıda şehircilik problemleri ortaya çıkıyor. Acil durumda ani müdahale edebileceğimiz dayanıklı şehirlere ihtiyaç var.

Mesela, Şili bir deprem ülkesi… Şili'de depremlerde insanlar binalardan kaçmıyor, binalarda kalıyor. İçinde kalarak güvende olabileceğimiz binalara ihtiyaç var, kaç kişiyi kurtaracağız yerine yıkımı nasıl engelleyebiliriz diye düşünmeye ihtiyaç var.

Politika yapıcıların vizyonunu değiştiren şey yine vatandaşın kendisi, toplum meseleyi ne kadar sahiplenirse politika yapıcılar oraya yöneliyor; fakat bu fırsat görecek bir konu değil insani bir konu. Vatandaşın yalnız ve çaresiz bırakılmaması gerek. 

Depreme dayanıklı şehirler yaratma konusundaki dönüşüme dair imkanlar yaratılmalı. Sadece kamu ve sadece özel sektör tek başına yetemez, bir Afet Bakanlığı’na ve onun diğer bakanlıklarla iletişimine çok ihtiyacımız var."

"Anadolu ilk kez yıkılmadı, binlerce kez yıkıldı"

Şef, Seyyah ve Yazar Ömür Akkor:

"Anadolu ilk kez yıkılmadı binlerce kez yıkıldı. İlk eğitimden itibaren bunu devamlı olarak belirtmek gerek. Deprem aslında insanlığı yaşamaya devam etmesini sağlıyor karayı yükselterek. Yani deprem olacak, olmak zorunda. Bu noktada bizim yapmamız gereken de depremi kabul ederek koşullarımızı buna göre iyileştirmek. 

Son restoranımı 14 ayda açmıştım. Burada depremin 4. gününde Elbistan'da restoranı kurduk ve servis etmeye başladık. Bu gibi anlarda, hızlı organize olmak son derece önem taşıyor."

“Teknolojik altyapı mevcut, yeter ki biz kullanalım”

Keten Grup Yönetim Kurulu Başkanı Ferhat Keten:

"Ev standardında bir konteyner tasarladık, bunu parçalanabilir, yerinde birleştirilebilir ve kamyonlara kolaylıkla yüklenebilir biçimde organize ettik; fakat konteynerler oraya vardığında henüz kurulacak alanlar hazır değildi. Dolayısıyla bizi asıl zorlayan konu teknoloji, üretim, yardım toplama veya organizasyon değil; bürokratik süreçlerin akıcı hâle gelişi. Teknoloji tarafında fazlasıyla enteresan altyapılar var, yeter ki biz bunları kullanalım. Deprem bu ülkede bilinen bir gerçek, bunları dikkate alıyor olmak bizim görevimiz, parti ya da görüş ayırt etmeden. Siyasilerden uzun vadeli bir beklentimiz olmamalı, birinci işimiz teknoloji ve şehir planlamasından bile önce, etik taraftakatı düzenlemeler yapıp düzenlemek olmalı.

Siyasetin finansmanı ranttan, gayrimenkulden olduğu sürece kamu yararı ile kurumların yararı arasında kalınacak ve kaynakları kamu yararına kullanmadığımız sürece benzer hataları yapmaya devam edeceğiz. İşin ekonomik boyutu bu riskleri görmememize ya da ihmal etmemize sebep oluyor.

Ne yapmalı?

Doğal afetlerin sonuçlarını hafifletmeyi amaçlayan teknoloji sistemlerinin kamu ve özel sektör ile entegrasyonu; Türkiye gibi risk altında olan deprem ülkelerinin uzun yıllardır düzenlemeler sürdürdüğü ve uygulamalarını gerçekleştirdiği bir konu. Türkiye, Avrupa'nın en genç nüfusuna sahip ülkelerden biri oluşunun yanı sıra uluslararası arenada ticaret ilişkileri gelişmiş bir sanayi ülkesi. Ülkenin eğitim, üretim, teknoloji ve dayanıklı şehirleşme potansiyeline yapılacak yatırımın yalnızca afet sonrasında değil, ekonomik kalkınma tarafında da uzun vadeli katkısı olacaktır.