Tercih senin: İstediğin yerden çalış

Aralık ayında Twitter’da Silikon Vadisi’ndeki bütün büyük şirketlerin dikkatini çeken bir konuşma gerçekleşti. “Herkes beni dinlesin. Ya Silikon Vadisi’ni Miami’ye taşırsak?” Bu sözleri yazan Delian Asparouhov isimli bir melek yatırımcıydı. Miami Belediye Başkanı Francis Suarez’in “Nasıl yardımcı olabilirim?” diyerek cevap vermesi ise olayın patlamasına neden oldu. Konuşma, kısa sürede 2,3 milyondan fazla etkileşim aldı. Suarez’in vaatleri açıktı: Eyalette gelir vergisinin olmaması, devlet teşvikleri, egzotik bir çalışma ortamı, deniz, kum, güneş ve mizah sahibi bir politikacı… Tüm bunlar, pandemi nedeniyle ıssız kalan ofisler, cazibesini kaybeden kalabalık şehir hayatı, ağır vergiler ve küçük yaşam alanlarıyla karşılaştırıldığında dünya üzerinde bir cennet sunuyordu. Üstelik, yaklaşık bir yıldır uzaktan çalışma politikası uygulayan şirketlerin yavaş yavaş bu politikalarını kalıcı hâle getirdikleri düşünüldüğünde Silikon Vadisi’ni Miami’ye taşıma fikri çok da uçuk sayılmazdı. Nitekim son bir yılda Twitter, Facebook, Microsoft, Salesforce, Spotfiy ve daha niceleri “istediğin yerden çalışmayı” benimseyerek dünyanın birçok yerine küçük bir beyaz yakalı göçü başlattı. Türkiye’de ise Koç Holding ve Akbank öncülüğünde ofisler, kalıcı olarak evlere taşınacak gibi duruyor.

• İlkler: Şirketin merkezini küçültmek veya iş merkezlerinden uzak bir bölgeye taşımak yükselen bir trend; ancak her ne kadar ABD’de birçok şirket yavaş yavaş operasyonlarını Austin ve Miami’ye taşımaya başlasa da uzaktan çalışmayı kalıcı hâle getiren şirketler, şimdilik kendileri taşınmak yerine çalışanlarını taşınmaya teşvik ediyor. Büyük teknoloji şirketleri arasında ofis düzenini değiştiren ilk şirket, mayıs ayında genel merkezinde çalışan 5 bin 200 kişinin “sonsuza kadar” evden çalışabileceklerini söyleyen Twitter oldu. Birkaç ay sonra Microsoft, çalışanlarının haftanın yarısında veya yöneticilerinden izin aldıkları takdirde tamamen evden çalışabileceklerini duyurdu. Eskiden ofise 10 mil uzaklıkta oturanlara 15 bin dolar teşvik primi veren Facebook ise önümüzdeki on yıl içinde iş gücünün yarısından fazlasının uzaktan çalışmasını beklediğini açıklayarak çalışanları istedikleri yerden çalışmaları yönünde cesaretlendirmeye başladı. Son bir hafta içinde ise Salesforce ve Spotify, “sabah 9’dan akşam 5’e kadar mesai” kavramının öldüğünü açıklayarak uzaktan çalışmayı kalıcı hâle getirdiklerini açıkladı.
   
• İstediğin yerden çalışma: Salesforce’un aralık ayında iş yeri mesajlaşma uygulaması Slack’i 27,7 milyar dolara satın aldığı düşünüldüğünde, şirketin uzaktan çalışmayı kalıcı hâle getirmiş olması aslında pek de şaşırtıcı değil. Fakat hem Salesforce’un hem de Spotify’ın gelecekteki ofis düzenine dair ayrıntılı bir yol haritası sunması ve “istediğin yerden çalış” modelini bir adım ileriye taşıma iddiaları, birçok şirket için emsal teşkil edecek gibi duruyor. Her iki şirket de çalışanlarına ofisten çalışma, evden çalışma ve dönüşümlü çalışma olmak üzere üç seçenek sunuyor. Üstelik bu modelin tek avantajı esnek çalışma şartları sağlamak değil; şirketler bu şekilde işe alımlarda konum engelini ortadan kaldırarak ekipler içindeki çeşitlilik ve eşitliği artırmayı hedefliyor. Spotify, “My Work Mode” adını verdiği yeni düzende çalışanların çalışma şekillerini kendilerinin belirleyebileceğine ve Spotify’ın ofisi olmayan ülkelerde dahi çalışabileceklerine dikkat çekiyor. Çalışanların herhangi bir Spotify ofisine uzak olmasına rağmen evden çalışmak istemedikleri senaryoda ise şirket, ofis kirasını karşılamayı vadediyor.
   
• Türkiye’de durum: Dünya genelinde atılan büyük adımlara karşılık Türkiye’de hâlâ daha evden çalışma oranları düşük seyrediyor. Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) tarafından yayımlanan “Karantina Döneminde Uzaktan Çalışma Yeterliliklerinin Bölgelere Göre Maliyet Etkisi” raporu, Türkiye'de çalışanların %21'inin evden çalışmasının mümkün olduğunu ortaya koyuyor ki bu da Türkiye’nin OECD ülkeleri arasında uzaktan çalışmaya en az uygun olan ülke olduğu anlamına geliyor. Elbette oranın bu kadar düşük olmasında fiziki güç ve insanlarla etkileşim gerektiren mesleklerin uzaktan yapılamamasının etkisi büyük; ancak beyaz yakalıların ağırlıkta olduğu şirketlerin uzaktan çalışma modeline geçişteki tereddüttü de Türkiye’nin daha gidecek çok yolu olduğunu gösteriyor. Türkiye’de Koç Holding, 26 Ocak’ta uzaktan çalışma modelinin 35 bin ofis çalışanı için kalıcı hâle getirildiğini açıklayarak yeni düzene adapte olan ilk şirket oldu. Geçtiğimiz hafta ise Akbank, esnek çalışmayı uzaktan çalışma, hibrit ve ofisten çalışma olmak üzere üç farklı modelle kalıcılaştırabileceklerini açıkladı. Yeni düzende müşterilere birebir ve yüz yüze hizmet verilen şubeler fiziksel çalışmaya devam ederken genel müdürlük ekiplerinin %52’si uzaktan, %36’sı hibrit düzende, %12’si ise ofisten çalışacak.
   
• Çalışanların hakları: Her ne kadar küreselde şirketler, ofis alanı sağlama, çeşitli teşvik primleri, evden çalışma masraflarını karşılama ve ücretler ile sosyal hakların konuma göre değişmesi gibi çalışanların mağdur olmasını engelleyecek adımlar atsa da Türkiye dâhil birçok ülkede uzaktan çalışanların fazla mesai, internet, elektrik ve telefon gibi giderlerinin nasıl karşılanacağı gibi konular belirsizliğini koruyor. Evden çalışma düzeni, çalışanları daha uzun saatler çalışmaya mahkûm ederken bu sistem kaynaklı ek masrafların çoğu da çalışanlar tarafından karşılanıyor. Buna karşılık işverenler, ofislerin bakımı, elektrik, internet, kira ve yol masrafları gibi birçok giderden kurtularak ciddi bir tasarruf elde ediyor. Son dönemde Avrupa’da bu durumun önüne geçmek için birtakım düzenlemeler yapıldı. Almanya, 27 Ocak’ta herhangi bir teknik engeli olmayan işletmelerin pandemi döneminde personelini evden çalıştırmasını zorunlu kılacak bir yönerge yürürlüğe sokarak şirketlerin sorumluluklarını net bir şekilde belirledi. Avrupa Parlamentosu’nda ise çalışanlara iş saatleri dışında "irtibatı kesme hakkı” tanıyan bir rapor kabul edildi. Raporda evden çalışanların mesai bitişinin ardından iletişim kanallarını kapatamadıkları; uzun çalışma saatlerinin ve çalışan üzerindeki artan baskının kaygı, depresyon ve tükenmişlik gibi çeşitli sağlık sorunlarına yol açtığı belirtilirken AB çapında bir mevzuat hazırlama gerekliliği ortaya konuldu.
   
• Şehirlere etkisi: Uzaktan çalışmanın şehirlere olan etkisine gelince, büyük teknoloji şirketlerinin çoğunun Silikon Vadisi’nde konumlanmış olması nedeniyle şimdilik en büyük dönüşümü San Francisco yaşıyor gibi duruyor. New York Times verilerine göre, yüksek konut maliyetleri, katı iş düzenlemeleri ve uzaktan çalışmanın etkisiyle son bir yılda 653 binden fazla kişi Kaliforniya’yı terk ederek başka eyaletlere taşındı. Twitter, şimdiden San Francisco’daki ofisinin üç katını devren kiraladı. Dolayısıyla bir zamanlar ofis bulmakta zorlanılan San Francisco’da boş binaların sayısının artması ve bu mekânların konaklama alanı olarak kullanılmaya başlaması an meselesi. Şirketlerin ve iyi maaşlı beyaz yakalıların büyük şehirlerden ayrılması durumunda ise belediyelerin vergi gelirlerinin azalması, kiraların düşmesi ve nüfusun azalmasıyla polis memuru, itfaiyeci, çöp toplayıcısı gibi kamu hizmetleri sunan mesleklerde çalışanların bir kısmının işten çıkarılması kaçınılmaz görünüyor.