Donald Trump’ın ek gümrük vergileri neden otomobil fiyatlarını yükseltiyor?

ABD Başkanı Donald Trump, Nisan ayı başında duyurduğu yeni tarifelerle otomobil ve otomotiv parçası ithalatına ek gümrük vergileri getirdi. Vergiler, temel olarak araç üretimini büyük oranda ABD’ye kaydırmayı hedefliyordu. Fakat üretimi ABD’ye kaydırmak, küresel tedarik zincirinin büyük bir revizyon geçirmesini gerektireceği için vergiler, ilk etapta üretimde devasa bir etki yaratmadı. 

Birincil etki, otomobil fiyatlarındaki zorunlu artışlarda gözlemlendi. Birçok otomobil üreticisi, aralarında Türkiye’nin de bulunduğu onlarca ülkede fiyat listelerini güncelleme yoluna gitti. 

Geniş açı: Otomobiller, dünyanın dört bir yanından tedarik edilen yüzlerce bileşenin montajlanması sonucunda tüketiciye sunuluyor. Bu bileşenlerin üretimini büyük oranda ABD’ye taşıma hedefi, otomobil üreticileri için ciddi bir maliyet anlamına geliyor. Şirketler, üretimi taşıma operasyonlarının veya doğrudan vergilerin doğurduğu maliyetleri kompanse etmeye çalışırken artan maliyetleri araç fiyatlarına yansıtmak zorunda kalıyor. 

2 Nisan’da yürürlüğe giren tarifeler, ABD’ye yurt dışından ithal edilen tüm otomobillere %25’lik bir ek vergi getiriyor. Yalnızca ABD, Meksika ve Kanada arasındaki serbest ticaret anlaşmasının şartlarına uyan otomobiller, bu vergiden muaf tutuluyor. Bu araçlarda vergi, sadece ABD’de üretilmeyen otomotiv bileşenleri için uygulanıyor. 

Bununla birlikte: Trump, ithal edilen otomobil parçalarına da %25’lik bir ek vergi uygulamayı planlıyordu. Fakat sektörden gelen tepkiler nedeniyle ABD Başkanı, bazı vergi hamlelerine ilişkin geri adım atmak zorunda kaldı. Otomobil parçalarına uygulanacak ek vergi, şirketlere üretimi ABD’ye taşımak için daha fazla süre tanımak adına geçici olarak ertelendi. Vergiler, iki yıl içinde kademeli olarak yürürlüğe girecek. ABD’de montajı yapılan otomobillerdeki ithal bileşenler için alınan vergiler ise geri ödenecek. 

Ayrıca otomotiv sektörü, Mart ayında yürürlüğe giren çelik ve alüminyum parça ithalatına uygulanan ek vergiden de muaf tutulacak. Böylece sektörde birden fazla ek verginin üst üste binmesi önlenecek. 

ABD’de otomobil sektörü ithalata ne kadar bağımlı? 

Trump’ın geri adımlarına rağmen ek vergiler, otomobil sektöründe yalnızca 1 ay gibi kısa bir süre içinde deprem etkisi yarattı. Hâlihazırda Çin’deki elektrikli otomobil pazarının neden olduğu rekabet ortamından dolayı kârlılığı düşen Avrupa ve ABD merkezli otomobil devleri, gümrük vergilerinin doğuracağı ek maliyetlere yönelik önlemler almak zorunda kaldı. 

Rakamlar: GlobalData’nın verilerine göre 2024’te ABD’de satışa sunulan 16 milyon binek otomobilin yaklaşık %50’si, ABD dışındaki bir ülkede montajlandı. Bu araçların büyük bir bölümünün ithalatının yapıldığı beş ülke Meksika, Japonya, Güney Kore, Kanada ve Almanya’ydı. Meksika, hem dolar hem de adet bazında ithalatta başı çekiyordu. 

ABD’ye en çok araç ithal eden 10 üretici ise Volkswagen, Hyundai-Kia grubu, Mercedes-Benz, Renault-Nissan-Mitsubishi grubu, BMW, Toyota, General Motors (GM), Stellantis, Honda ve Ford’du. Bu şirketler, geçen yıl ABD’de sattıkları araçlar içinde en yüksek ithalat payı bulunan üreticiler oldu. 

Fakat GM, adet bazında en çok araç ithal eden şirket olarak yıl boyu yurt dışından ABD’ye 1,23 milyon adet araç getirdi. Geçen yıl ABD’ye 1,2 milyon araç ithal eden Toyota ise adet bazında oluşturulan listenin ikinci sırasına yerleşti.

• Beyaz Saray, ABD’de satışa sunulan araçlardaki ithal bileşenlerin payının %50’nin üzerinde olduğunu tahmin ediyor. 

Öte yandan: Birçok şirket, tarifelerin yarattığı belirsizlik iklimi nedeniyle 2025 yılı için sundukları mali tahminleri geri çekti. Stellantis’in de aralarında bulunduğu bazı otomobil şirketleri, Kanada ve Meksika’da üretimi durdururken GM, bu yıl gümrük vergilerinin kendisine 5 milyar dolarlık bir ek maliyet doğuracağını tahmin etti.

İlk çeyrekte net kârında yıllık bazda %65 düşüş yaşayan Ford, vergilerin bu yıl kazançlarını 2,5 milyar dolar azaltabileceğini ve şirkete maliyetinin 1,5 milyar doları bulabileceğini açıkladı. Şirket ayrıca, Meksika’da üretilen üç modelinin fiyatını 2 bin dolar artırdı. 

Hâlihazırda mali sıkıntılarla mücadele eden Nissan ise Meksika’da ürettiği iki SUV modelinin satışını ABD’de durdurdu ve Tennessee’deki fabrikasında Rogue üretimini azaltma planını rafa kaldırdı. 

Yılın ilk üç ayında net kârı %40’ın üzerinde gerileyen Mercedes-Benz de vergilerin tamamının yıl sonuna kadar yürürlükte kalması durumunda faaliyet kârının, nakit akışının ve satışlarının olumsuz etkileneceğini duyurdu. Bununla birlikte şirket, bazı araçlarının üretimini 2027’ye kadar Alabama’daki fabrikasına kaydırma ve kâr marjı düşük olan uygun fiyatlı araçlarını ABD pazarından çekme planlarını gözden geçirmeye başladı. 

Fiyatlar neden şimdiden artıyor? 

Elbette ABD’de otomobil üretimi bir gecede artmayacak. Otomobil şirketleri, ABD’deki mevcut üretimlerini artırmayı planlasa da yeni montaj hatları ve fabrikalar inşa etmek, milyarlarca dolara mâl olacak ve yıllar alacak. Benzer şekilde başka ülkelerdeki fabrikaları kapatmak da ekstra maliyetler doğuracak. 

Dahası: Şirketlerin bu tip yatırımlara girmesi için istikrarlı bir ortamda faaliyet göstermeleri gerekiyor. Fakat Trump’ın bugüne kadar sergilediği tutum, sektörde vergi yükü ve diğer yükümlülüklerin her an hızla değişebileceğine işaret ediyor. 

• Bank of America analistleri, bu nedenle bazı şirketler için ABD’de üretim yapmanın %25’lik ek gümrük vergisini ödemekten daha maliyetli olabileceğine işaret ediyor. 

Ayrıca ABD’de işgücü maliyeti diğer ülkelerden daha yüksek olduğu için şirketlerin, üretimi ABD’ye taşısalar bile ağırlıklı olarak otomasyona yönelmeleri bekleniyor. Bu nedenle analistler, ek vergilerin Trump’ın istihdam beklentisini de karşılamayacağına inanıyor. 

Sonuç olarak: Trump’ın ek gümrük vergileri, elbette öncelikli olarak ABD’li tüketiciler için bir fiyat dezavantajı yaratıyor. Fakat tarifeler, satış gelirlerinin önemli bir bölümünü ABD pazarından elde eden birçok şirket için doğrudan verginin doğurduğu yüke ek olarak bazı araçları ABD pazarından çekmek, fabrika kapatmak, ABD’de üretim tesisleri ve tedarik zinciri kurmak, mevcut tesislerde üretimi artırmak ve üretimi ABD’ye taşımak gibi operasyonların neden olacağı ek maliyetler de doğuruyor. 

Bu maliyetlerin bilançolarında bir zarara neden olmasını istemeyen otomotiv devleri, şimdiden ek maliyetleri kompanse etmeye yönelik önlemler alıyor. Fiyat zamları da bu önlemlerin başında geliyor. Şirketler, maliyet beklentilerini araç fiyatlarına yansıtırken tüketiciler de ardı ardına yapılan zamlarla karşı karşıya kalıyor.