Türkiye’de Seçim Maratonu ve Seçim Ekonomisi (I)

Türkiye’de seçim ekonomisi uygulamalarını anlamak ve anlatmak oldukça zor. Çünkü çok sık seçim oluyor, dolayısıyla seçimler arasında da çok kısa zaman dilimleri oluyor. Bu durum Türkiye’de her türlü ekonomik konjonktürde seçimlerin yapılmasıyla sonuçlanıyor. Yani Türkiye bir ekonomik kriz içerisindeyken de seçim yaptı, her şey yolunda görünürken de seçim yaptı. Bu müthiş(!) deneyim yanında seçim ekonomisi uygulamaları konusunda tecrübeyi de beraberinde getirdi. Bültenimizin bu kısmında tüm bu uygulamaları hakkıyla anlatmak mümkün değil ama geniş bir çerçevede biraz yüzeysel de olsa anlatmaya çalışacağız. Fakat öncesinde 2017 yılında yapılan hükümet sistemi değişikliği referandumundan başlayarak baş döndürücü seçim takvimine bir göz atalım.

Türkiye 16 Nisan 2017’de yapılan referandumla parlamenter sistemden ‘’cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi’’ne geçti.[2] Yaklaşık bir yıl sonra 24 Haziran 2018’de Cumhurbaşkanlığı seçimi yapıldı.[3] Bu seçim aynı zamanda milletvekili seçimi de oldu.[4] Bu seçimin üzerinden henüz bir yıl dahi geçmemişken 31 Mart 2019’da yerel seçimler yapıldı.[5] Bu seçim özellikle İstanbul’da çok tartışmalı geçti. Çünkü Cumhuriyet Halk Partisinin (CHP) İstanbul Büyükşehir Belediye başkan adayı Ekrem İmamoğlu sürpriz yaparak sadece 16 bin oy farkla (İstanbul’da 10 milyon 500 bin civarı seçmen vardı o dönemde) seçimi kazandı.[6] Fakat oy farkı çok az olduğu için Adalet ve Kalkınma Partisi kurmayları seçime hile karışmış olabileceğini ileri sürerek Yüksek Seçim Kuruluna (YSK) başvurdu ve seçimin tekrarlanmasını talep ettiler. 

Bu talep YSK tarafından kabul edildi. Tam bu noktada Erdoğan’ın seçimlere yaklaşımı konusunda bir parantez açmak gerekebilir. Erdoğan seçimleri halkın iradesinin yansıması olarak değil, kendi gücünün meşruiyetini sağlama aracı olarak gören bir siyasetçi. Bu durum her ne kadar seçimlerin yapılma şeklini vs. değiştirmese de, seçim öncesindeki siyasi atmosferi ve seçimlerin doğasını derinden etkilemekte. Erdoğan’ın seçimlere saygıyı sürekli vurgulaması ve seçimleri toplumsal iradenin tek yansıması olarak görmesi uzunca bir süre onun seçim sonuçlarını her ne olursa olsun kabul edeceğine ilişkin inancı pekiştiren bir unsurdu. Fakat 2019 İstanbul seçimlerinin oldukça siyasallaşan YSK tarafından iptal edilmesi bu inancı derinden sarstı. Hatta 2023 Cumhurbaşkanlığı Seçimlerinde Erdoğan’ın seçilememesi durumunda kendisinin seçim sonuçlarını kabul etmeyeceğine ve yönetimi bırakmamak için farklı yollara başvuracağına ilişkin söylentiler ayyuka çıktı. Tabii bu söylentilere seçimlere şaibe karıştırıldığı iddiaları da eşlik etti. Çünkü seçimlerin sonuçlarına saygı duyan Erdoğan imajı büyük ölçüde yıkılmıştı. Bu parantezi burada kapatıp, baş döndürücü seçim takvimine göz atmaya devam edebiliriz.

Türkiye’nin en büyük şehri ve bir dünya metropolü olan İstanbul’da 31 Mart’ta yapılan ilk seçimlerin iptal edilmesi sonrası 23 Haziran 2019 tarihinde ikinci bir seçim yapıldı. CHP adayı Ekrem İmamoğlu bu sefer oy farkını artırarak 700 bin civarı oy farkıyla yeniden İstanbul büyükşehir belediye başkanı seçildi.[7] Bu seçimlerden sonra 14 Mayıs 2023’te Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimleri yapıldı.[8][9] 

Yani 2017 ve sonrasında Türkiye hükümet sistemi değişikliği maratonuyla birlikte tam dört kez sandığa gitti ve bu süreçte üç farklı türde altı farklı seçim yaptı. Yani neredeyse her sene bir seçim yapmış gibi oldu. Şimdi de 31 Mart 2024 tarihinde yerel seçimlere hazırlanıyor. Yani seçim maratonu son hızla devam ediyor. Gelecek bültenimizde bu maratona eşlik eden seçim ekonomisi uygulamalarını 2024 seçimlerine de odaklanarak ele alacağız.

[1] Dunja Mijatovic, “Memorandum on freedom of expression and of the media, human rights defenders and civil society in Türkiye”, şuradan erişilebilir: https://rm.coe.int/memorandum-on-freedom-of-expression-and-of-the-media-human-rights-defe/1680aebf3d

2 https://www.ysk.gov.tr/tr/16-nisan-2017-anayasa-degisikligi-halkoylamasi/5002

3 https://www.ysk.gov.tr/tr/24-haziran-2018-secimleri/77536

4 https://www.ysk.gov.tr/tr/24-haziran-2018-secimleri/77536

5 https://www.ysk.gov.tr/tr/31-mart-2019-mahalli-i%CC%87dareler-secimi/77916

6 https://acikveri.ysk.gov.tr/secim-sonuc-istatistik/secim-sonuc

7https://www.ysk.gov.tr/doc/dosyalar/docs/2019MahalliIdareler/KesinSecimSonuclari/2019Mahalli-IBB.pdf

8 https://www.ysk.gov.tr/tr/14-mayis-2023-secimleri/82491

9 https://www.ysk.gov.tr/tr/14-mayis-2023-secimleri/82491