TDT'ye sessizlik ve 'kaset' iddialarının gölgesinde: Türkiye'nin Kıbrıs politikası ne yöne gidiyor?

Dün Ankara’da Norveçli mevkidaşı Espen Barth Eide ile görüşen Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 4 Nisan’da Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) üyesi Kazakistan, Özbekistan ve gözlemci statüsündeki Türkmenistan'ın Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) ile diplomatik ilişki tesis ederek adadaki Türk askerlerini “işgalci güç” olarak tanımlayan BM Güvenlik Konseyi kararlarını kabul etmesine yönelik ay başından bu yana süren sessizliğini bozdu.

Nisan ayı başında Semerkant’ta düzenlenen 1. AB-Orta Asya liderler zirvesinde 12 milyar avroluk bir anlaşmaya imza atmadan önce GKRY’yi "Kıbrıs'ın tek yasal yöneticisi" kabul eden ülkelere ilişkin konuşan Fidan, AB’nin Orta Asya’ya ilgisinin kendileri açısından “anlaşılabilir bir durum” olduğunu dile getirerek “Ancak bu karşılıklı ilginin AB tarafından istismar edilmeye çalışıldığını gördüğümüz alanlar da var” ifadesini kullandı. Türk dünyası idealine uygun bir biçimde hareket etmeye devam edeceklerini ve Kıbrıs Türklerinin de Türk dünyası ailesinin asli ve ayrılmaz bir unsuru olduğunu vurgulayan Fidan, şu sözleri sarf etti:

“Bu son hareketle aramızı bozmak isteyen bazı maksatlı çevreler, bu sorunu bizim açıktan, kamuoyu önünde tartışmamızı istiyorlar. Biz prensip olarak, ailevi konuları kamuoyu önünde tartışmamayı tercih ediyoruz.”

Ne olmuştu? Aralık 2024’te İtalya büyükelçisinin GKRY’nin akredite büyükelçisi olduğunu ilan eden Özbekistan, 1997’den beri diplomatik ilişkisi olan GKRY’ye ilk kez büyükelçi atadı. Ocak ayında ise Kazakistan, GKRY’de büyükelçilik açma kararını açıkladı. Aynı ayın sonunda karşılıklı büyükelçi atamaları yapıldı ve büyükelçilik binası açma konusunda uzlaşıldı. Ardından TDT’de gözlemci üye statüsünde olan Türkmenistan, 31 Mart itibarıyla GKRY’ye akredite büyükelçi atayacağını bildirdi.

3-4 Nisan’da Özbekistan’ın Semerkant kentinde düzenlenen 1. AB-Orta Asya liderler zirvesi, bu atamaların tamamlanmasının hemen ardından başladı. Zirveye AB adına Konsey Başkanı Antonio Costa ve Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen katılırken Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Türkmenistan cumhurbaşkanları da katılımcılar arasındaydı.

• AB’nin, 2022 yılında Rusya’nın Ukrayna işgalinin başlamasından ve Çin’in bölgedeki etkisinin arttığının görülmesinden bu yana devam ettirdiği Orta Asya ülkeleriyle yakınlaşma stratejisi, zirvede somutlaşarak 12 milyon avroluk bir yatırım paketine imza atıldı. 

Ancak zirvenin ortak bildirisinde yer alan “tarafların uluslararası ve bölgesel forumdaki tüm devletlerin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı duyması” maddesi, bu yakınlaşmanın önemli şartlarından birinin GKRY ile ilişkiler olduğunu gösteriyordu. 

Bu kapsamda BM Güvenlik Konseyi'nin 1983 ve 1984’te aldığı 541 ve 550 sayılı kararlara bağlılıklarını ilan eden Orta Asya ülkeleri, AB ile ilişkilerinin bu ilkelere uyulmasına bağlı olduğunu da kayda geçirdiler.

541 ve 550 sayılı kararlar ne diyor? BM Güvenlik Konseyi, KKTC'nin bağımsızlık ilanından 3 gün sonra, 18 Kasım 1983’de 541 sayılı kararı kabul ederek KKTC'nin ilanının "hukuken geçersiz" olduğunu öne sürmüştü. Bu kararda, KKTC'nin ilanının GKRY'nin bağımsızlığına ve toprak bütünlüğüne aykırı olduğu öne sürülmüş; üye devletlere KKTC'yi tanımamaları çağrısında bulunulmuştu. Karara sadece Pakistan karşı oy kullanmış, Ürdün de çekimser kalmıştı. 

BM Güvenlik Konseyi, 11 Mayıs 1984’te ise 550 sayılı kararla KKTC'nin tanınmasına yönelik tüm girişimleri kınamış; KKTC'nin Türkiye ile yaptığı büyükelçi atamaları ve anayasa referandumu gibi eylemler "ayrılıkçılık" olarak nitelenmişti. Pakistan yine karşı oy kullanırken bu defa da ABD çekimser kalmıştı.

Neden önemli? Şu anda Türkiye haricinde hiçbir ülke KKTC'yi tanımıyor. Ancak KKTC'nin 2022'de gözlemci statüsünde TDT'ye dahil edilmesinden ve 2024'te KKTC Cumhurbaşkanı Ersin Tatar'ın Bişkek'te düzenlenen TDT Zirvesi'ne katılmasından bu yana Türkiye'nin etkisinin arttığı Orta Asya ülkelerinin KKTC'yi tanıma olasılığı, GKRY tarafında endişe yaratıyordu. Semerkant Zirvesi bildirisinin GKRY'nin bu endişelerini yatıştırma amacıyla düzenlendiği yorumu yapılıyor. 

• İmzalar ayrıca, 2026'nın ilk yarısında AB Konseyi'ne başkanlık edecek olan GKRY'nin TDT üyeleri tarafından daha cazip bir ortak olarak görüldüğüne ve ekonomisi halihazırda iyi durumda olmayan Türkiye'ye bağlı bir merkez olarak görülen KKTC'nin ise aynı cazibeyi sunamadığına işaret ediyor. Eurasian Daily'deki bir analizde "Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın mevcut ekonomik ve siyasi durumu daha istikrarlı olsaydı muhtemelen Kıbrıs meselesinin yarattığı bu diplomatik çatlak da ortaya çıkmazdı" yorumu da yapılıyor.

Bir adım sonrası: AB ile tepki çeken anlaşma sonrası Binali Yıldırım’ın başkanlığını yaptığı TDT’nin danışma organı Aksakallar Konseyi’nin 17. toplantısının 1-2 Mayıs tarihlerinde KKTC'de düzenlenmesine karar verildi.

Öte yandan: Yıldırım'ın Türk devletlerinin AB ile yaptığı zirveden bir gün sonra katıldığı İzmir Ödemiş’teki AK Parti toplantısında zirveye ilişkin açıklama yapmaması muhalefet tarafından eleştirildi.

Muhalefetten ve KKTC'den tepkiler

CHP Genel Başkanı Özgür Özel de önce 29 Nisan'daki Yozgat mitinginde, ardından da partisinin Salı günkü grup toplantısında büyükelçi atamalarını eleştirdi. Yozgat'ta "Nasıl bir pazarlıkla Ege'deki haklarımızdan vazgeçiyorsun? Kıbrıs'tan vazgeçiyorsun, Filistin'den vazgeçiyorsun?" diye soran Özel, Salı günkü grup toplantısında da konuya değindi:

"Biz ne bekliyoruz? Türki Cumhuriyetler Kıbrıs’ı tanıyacak. Bırak Kıbrıs’ı Türki Cumhuriyetlerin tanımasını Türki Cumhuriyetler Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan, Özbekistan oturdular Semerkant’ta. Bizimkiler aval aval bakarken ikna edildiler. Güney Kıbrıs’ı tanıdılar. 

Tanımak yetmez Güney Kıbrıs’a büyükelçi görevlendirdiler. Tam olarak Türkiye Cumhuriyeti’nin dış politikasının paspas edildiği, Kıbrıs davamızın paspas edildiği beceriksiz bir dış politika."

KKTC Cumhurbaşkanı Ersin Tatar ise Türk devletlerinin "Rum tarafıyla ilişkileri" konusunda daha dikkatli olması gerektiği konusunda uyarıda bulundu:

"Türk devletleri, Rum tarafıyla ilişkilerine biraz daha dikkat etmeli. AB’yle ilişkileri olabilir. Avrupa Birliği, bir birlik fakat nüfusu 800 bin olan Rumların egemenliğinde değil. Türk devletleri Rum ile de ilişki kurabilirler fakat dikkat etmeleri gerekir çünkü Kıbrıs Rum Kesimi’nin oynadığı oyun bambaşkadır.”

Tatar, geçen ay BM gözetimindeki Cenevre görüşmelerinde “İki devletli çözüm tek çıkış yoludur” diye tekrarlamış; görüşmelerin Temmuz ayında devamına karar verilmişti.

KKTC'de mafya-devlet ilişkisi iddiaları

Öte yandan CHP lideri Özgür Özel, geçen hafta partisinin grup toplantısında KKTC basınında geniş yer bulan yasa dışı ilişkilere dair iddiaları da Türkiye gündemine taşıdı. “Kıbrıs kadar büyük bir turp var” çıkışını yapan Özel, “Her şeyi göze alacak savcılar aranıyor” sözlerini kullandı.

2022’de Girne’de öldürülen kumarhane sahibi Halil Falyalı'nın eski finans müdürü ve cinayet şüphelisi Cemil Önal'ın Bugün Kıbrıs gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Ayşemden Akın’a verdiği röportajla gündeme gelen iddialar arasında Falyalı’nın şantaj arşivinden siyasi bağlantılarına kadar pek çok başlık bulunuyordu. 

• Önal, Yasin Ekrem Serim’in Lefkoşa Büyükelçiliği’ne atanmasının arkasında Falyalı’nın ölümünden sonra ailesinin eline geçen şantaj kasetlerini geri alma çabasının olduğunu iddia ediyor ve Falyalı’nın elindeki bu şantaj kasetlerinden birinin Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın oğluyla ilgili olduğunu söylüyordu.
• Önal ayrıca, Falyalı’nın elinde 45 kaset olduğunu, Serim’in bu kasetleri Falyalı’nın ailesinden alarak 40’ını Ankara’daki devlet kurumlarına teslim ettiğini ancak beş tanesini vermediğini öne sürüyordu. Önal'ın iddiasına göre kayıp 5 kasette, üst düzey yöneticilere ve yakınlarına ait görüntüler vardı.

Konuya ilişkin yaklaşık bir hafta sonra açıklama yapan Dışişleri Bakanlığı, söz konusu olayda Bakanlık ve Hakan Fidan’a yönelik iddiaların tamamıyla "gerçek dışı" olduğunu belirtti ve herhangi bir "somut delile dayanmayan bu asılsız iddialar" karşısında yasal yollara başvurulacağını bildirdi.

Eski İçişleri Bakanı ve AK Parti Milletvekili Süleyman Soylu da kendisine ve Fuat Oktay'a Falyalı tarafından rüşvet verildiği iddialarına yanıt vererek bunları “intikam operasyonu” olarak tanımladı.

Cemil Önal kimdir? Önal, 8 Şubat 2022’deki Falyalı suikastının ardından KKTC’de gözaltına alınıp serbest bırakılmıştı. Hakkında yeniden yakalama kararı çıkartılan Önal, Aralık 2023’te Hollanda’da yakalanarak tutuklandı. 16 ay tutuklu kaldıktan sonra tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılan Önal için Türkiye'nin başlattığı iade süreci ise devam ediyor.

Bir adım geriden: Sedat Peker, Falyalı’nın ölümünden bir yıl önce kaset iddialarını gündeme getirmişti. 2021'de yayınladığı video serisinde Peker, Türkiye’ye teslim edilmeme sebebini de bu kasetlere dayandırmıştı.

CHP'den soru önergesi

Konuya ilişkin Cumhuriyet’e konuşan CHP’nin Dışişleri Bakanlığı’ndan Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı Namık Tan da Ankara’da “iki gündür panik havası” olduğunu belirterek konuya ilişkin 2 Eylül'de soru önergesi verdiklerini şu sözlerle açıkladı:

“AKP-MHP iktidar koalisyonunun, uğruna binlerce şehit verdiğimiz millî davamız Kıbrıs’a ihanet ederek KKTC’yi uzun yıllardır kumar, yasa dışı bahis, insan kaçakçılığı, fuhuş ve kara para aklama merkezi hâline getirdiğini, bu yüzden tüm dünyaya meşruiyetini kabul ettirmek için yarım asırdır emek verdiğimiz KKTC’nin ve Kıbrıs Türklerinin onurunu hiçe saydığını uzun zamandır söylüyoruz. 

Doğrudan Cumhurbaşkanı ile gayrimeşru para ilişkileri olduğu yolunda iddialara konu olan birtakım ayrıcalıklı şahısların çocukları meslek dışı atamayla Lefkoşa Büyükelçiliği'ne getiriliyor. Biz 2 Eylül 2024’te bu konuda Dışişleri Bakanı Fidan’a soru önergesi verdik.”

Önergede Serim’in “ne gerekçeyle tayin edildiği, kendisinin Falyalı ile olan iş ortaklığı, bu ortaklığı belgeleriyle kamuoyuna bildiren KKTC’li gazetecilerin tehdit edilmesi” gibi hususların açıkça sorulduğunu açıklayan Tan şöyle konuştu:

“Önergemize yanıt alamadan bu şahıs apar topar görevden alındı. Sonrasında işin aslına dair başka iddialar gündeme gelince Dışişleri Bakanlığı yarım yamalak bir yalanlama çabasına giriyor; yetmiyor, kamuoyunu ve medyayı da bu konuda konuşulmaması için açık şekilde tehdit ediyor. On yıllarca hizmet vermekten şeref duyduğum Dışişleri Bakanlığı, uzun yıllardır asli görevlerini yapamaz hâle getirilmiştir.

Bir Bakan, şahsına yönelik böyle vahim bir iddia sonrası aklanana kadar görevden affını istemeli, bunu yapmıyorsa bile şahsi bir açıklama ile kendini savunmalıdır. Kendi sorumluluğundaki bir konu için Bakanlığa resmî açıklama yaptırmak devlet ciddiyetini ayaklar altına almaktır.”