Tütün üretiminde yetki şartı tartışmaları

CHP Adıyaman milletvekili Abdurrahman Tutdere; Adıyaman'da tütün üretimine getirilen şartları protesto ederken gözaltına alınan 16 tütün üreticisinden 10'unun "keyfî bir kararla" tutuklandığını sosyal medya hesabından duyurdu.

Tutuklamalar, “suç işlemeye alenen tahrik, kanuna aykırı toplantı ve yürüyüşlere silahsız katılarak ihtara rağmen dağılmama, kamu kurumu faaliyetini cebir ve şiddet kullanarak engelleme” gerekçeleri ve "kaçma şüphesi" ile gerçekleşti.

Neler yaşandı?

• Tütün üretimini "yetki belgesi" şartına bağlayan ve tütün üretme yetkisini en az 250 üreticinin bir araya geldiği kooperatiflere veren düzenleme 1 Temmuz'da yürürlüğe girdi. 

• Tütün üreticileri geçtiğimiz haftalarda Adıyaman'da, Malatya'da ve Bingöl'de protestolar gerçekleştirmişti. 

• Geçtiğimiz hafta perşembe günü CHP'nin TBMM'ye sunduğu tütün üreticilerinin sorunları hakkında araştırma önergesinin AK Parti ve MHP oylarıyla reddedilmesinin ardından mecliste gerginlik yaşanmıştı. 

• CHP Adıyaman milletvekili Abdurrahman Tutdere, geçtiğimiz hafta Adıyaman'da protestoya katılan çiftçilerin sabah saat 5'te evlerinden gözaltına alındığını duyurmuştu. 

Düzenleme ne diyor?

2017'nin kasım ayında Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nda yapılan ve 3 yıl ertelenen değişiklik, yetki belgesi almadan tütün ticareti yapanlara 3 yıldan 6 yıla kadar hapis cezası verilmesini öngörüyordu. Aralık 2020'de Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yayımlanan bir yönetmelikle tütün üretimi, Temmuz 2021'e dek en az 250 tütün üreticisi gerçek kişinin Tütün Üretim ve Pazarlama Kooperatifleri kurması şartına bağlandı. Kanun bu ayın başında yürürlüğe girdi.

Muhalefet ne diyor?

Konuyu yakından takip eden ve "Bakanlığın bir yönetmeliği üç yılda çıkarabildiğine" dikkat çeken CHP Adıyaman milletvekili Abdurrahman Tutdere; pandemi koşullarında tütün üreticisine 6 ayda kooperatifleşme süreci tanınmasının adil olmadığını savunuyor. Altı aylık sürenin iki ayının sokağa çıkma yasağıyla geçtiğinin altını çizen Tutdere, yasanın yürürlük tarihinin ertelenmesini talep ediyor. 

HDP Parti Meclisi Üyesi İzzet Karadağ ise kooperatiflerin üreticiyi korumayacağını, bu durumun köylüleri endişelendirdiğini ifade ediyor. Karadağ'a göre kooperatiflerin nasıl işletileceği, ürünün nasıl fiyatlandırılacağı, taban fiyatın ne olacağı gibi sorular belirsizlik yaratıyor. Yasanın üreticiye kooperatif dışında bir seçenek bırakmayacağını belirten Karadağ, "kooperatif üzerinden bir kesime rant sağlanacağı" iddiasında bulunuyor.

Şimdi ne olacak? 

AK Parti’nin yasanın yürürlük tarihini 6 ay ertelemek için bir torba teklif çalışması yaptığı belirtiliyor. Sözcü'den Ahmet Kaya'nın haberine göre Tutdere de düzenlemenin ertelenmesine yönelik teklifin görüşüleceğini, iki güne yasalaşacağını, fakat konuyla ilgili "kalıcı tedbirlerle çözüme kavuşturulmasını sağlayacak yasal düzenlemelere" ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor.