Uluslararası politikanın gündemi: Gymnich Toplantısı

AB Dışişleri Bakanları, 27 – 28 Ağustos 2020 tarihlerinde Berlin’de bir araya geldi. Gymnich Toplantısı adı verilen gayriresmî toplantıda bakanlar AB ve dünya gündemindeki sıcak gelişmeleri değerlendirdi.

• Nedir? Gymnich Toplantısı, adını ilk olarak 1974 yılında Almanya’nın Kuzey Ren – Vestfalya eyaletindeki Gymnich Kalesi’nde gerçekleşen toplantıdan almaktadır. O tarihten bu yana üye ülkelerin dışişleri bakanları, altı ayda bir konsey dönem başkanının liderliğinde toplanmaktadır. Toplantının doğası gereği, resmî kararlar alınmamakta ve bir deklarasyon yayımlanmamaktadır. Yine de toplantıda seçilen gündem maddeleri ve tartışmalar, AB gündeminin atmosferi hakkında tüyolar vermektedir.
   
• 2020’nin ikinci yarısındaki Gymnich Toplantısı, dönem başkanlığını devralan Almanya’nın Dışişleri Bakanı Heiko Maas’ın ev sahipliğinde ve AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell’in başkanlığında gerçekleşti. Görüşmelerden sonra basın toplantısı yapan ikili, gündem maddelerini değerlendirdi ve basın mensuplarının sorularını yanıtladı.
   
• Programa göre, toplantıların ilk günü olan 27 Ağustos’ta İsrail Dışişleri Bakanı Gabi Ashkenazi'yle öğle yemeği düzenlendi. Yemekte Orta Doğu barış süreci ve AB – İsrail ilişkilerinin konuşulması amaçlanıyordu. Mayıs 2020’de Dışişleri Bakanlığı görevini üstlenen Ashkenazi için Berlin’deki öğle yemeği ilk resmî yurt dışı temasıydı. İsrail’in özellikle İran’ın nükleer silah geliştirmesi konusunda endişelendiği ve Tahran’a uygulanan ambargonun uzatılması için çaba sarf ettiği biliniyor.
   
• Belarus: Yemek sonrası ilk görüşmeler 15.00’te başladı ve ilk olarak Belarus’ta barışçıl çözüm tartışıldı. AB Konseyi, Belarus’ta 9 Ağustos’ta gerçekleşen seçim sonuçlarını kabul etmediğini 11 Ağustos’ta ilan etmişti. AB’nin Rusya'yla olan jeopolitik mücadelesinde Belarus’ta bir statüko oluşturmak hayati bir önem arz ediyor. Belarus’un "ikinci Ukrayna" olmaması için düğmeye basan AB; Belarus'la ilgili çözüm arayışlarında, Belarus halkının ihtiyaçlarını önceleyen bir tutum takınıyor.
   
• Doğu Akdeniz: İkinci gündem maddesi Türkiye ile Yunanistan arasında yaşanan Doğu Akdeniz gerginliğiydi. Gündem maddeleri duyurulduğunda, Türkiye – AB ilişkilerinin bütün yönleriyle ele alınacağına dair sinyaller verilmişti. Josep Borrell ve Heiko Maas, Türkiye'yle ilişkilerde öncelikli olarak diplomatik çözümden yana olduklarını ancak bir çözüme ulaşılamadığı takdirde 24 Eylül’de gerçekleşecek olan Liderler Zirvesi’nde yaptırımların ele alınacağını açıkladı. Ankara ise sert bir dille yaptırım tehdidini eleştirdi. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Hami Aksoy yaptığı açıklamada: “AB’nin ülkemizin kendi kıta sahanlığı içinde yaptığı hidrokarbon faaliyetlerini eleştirmesi ve bunları durdurmamızı talep etmesi haddine değildir.” ifadesini kullandı.
   
• “Türkiye’nin AB Uzmanı” olma iddiasıyla faaliyetlerini yürüten İktisadi Kalkınma Vakfı ise Gymnich sonrası resmî internet sitesinden yaptığı duyuruda, AB Dışişleri Bakanlarının Türkiye’nin meşru çıkarlarını dikkate almamaları neticesinde hayal kırıklığına uğradığını açıkladı.
   
• 28 Ağustos’taki resmî olmayan temaslarda, AB – Rusya ilişkileri üzerine bir çalışma grubu oluşturuldu ve pandeminin jeopolitik etkilerinin konuşulduğu bir öğle yemeğiyle maraton sona erdi. AB – Rusya ilişkileri tartışılırken bakanlar AB ile Rusya arasında Haziran 2016’da varılan beş prensipli mutabakatın sürdürülmesini ve ilişkilerin daha da geliştirilmesini kararlaştırdı. AB’nin ilkeli ancak aynı zamanda daha aktif politika yürütmesini amaçlayan mutabakatta; ortaklık ilişkilerinin geliştirilmesi, eski Sovyet ülkeleri ve Rusya’da sivil toplumun desteklenmesi ve dış politikada iş birliği yapılması gibi prensipler yer alıyordu.
   
• Salgından en çok etkilenen AB ülkelerinden olan İspanya’nın  Dışişleri Bakanı, Berlin’e vardığında yaptığı konuşmada Covid-19 pandemisinin etkileri hakkında derin bir tartışma yürütülmesi gerektiğini deklare etmişti. Bakanların Covid-19 pandemisi hakkında ne konuştuklarına dair bir bilgilendirme bulunmuyor ancak toplantının aile fotoğrafının sosyal mesafe kuralına uygun olarak çekildiği görülüyor.
   
• Gymnich sonrası: Ağustos 2020’de düzenlenen Gymnich Toplantıları’na damgasını gündem maddesi şüphesiz ki Yunanistan ile Türkiye arasında yaşanan gerginlik oldu. Gymnich sonrası basın mensuplarının sorularını cevaplayan Yunanistan Dışişleri Bakanı Nikos Dendias, Yunanistan’ın tüm üye ülkelerin oy birliğiyle desteklendiğini belirtti. Oturumlar başlamadan önce öğle yemeğine davet edilen İsrail yetkilileri de Doğu Akdeniz konusunda Atina’yı desteklediğini belirtmişti. Böylelikle, Türkiye’nin toplantıların dışında kalarak Doğu Akdeniz meselesinde elinin oldukça zayıf olduğunu görmekteyiz. Nitekim Aposto!’nun 1 Eylül tarihli bülteninde, Doğu Akdeniz meselesinde Türkiye’ye karşı olan tarafların ayrıntılı bir listesi de bulunmakta. İlerleyen dönemlerde Türkiye’nin sondaj faaliyetlerini devam ettirmesi hâlinde Türkiye için yaptırımlar uygulanması söz konusu olacak. Almanya ise dönem başkanı olarak Türkiye’nin sığınmacı meselesini koz olarak kullanmasından ve Geri Kabul Anlaşması’ndan çekilmesinden endişelenmekte. Belarus konusunda ise Belarus halkıyla kurulacak dayanışmanın yanında seçim sonuçlarını manipüle edenlere ve şiddetten sorumlu olanlara karşı adım adım yaptırımlar uygulanacak.
   
• Sonuç: Gymnich toplantıları resmî bir anlam ifade etmese de AB içindeki atmosferi anlayabilmek için önemli bir gösterge. Üye ülkelerin birlikte hareket edebilme kabiliyetini görmek için toplantı gündeminin uygulanması bir turnusol kağıdı işlevi görecektir. En sıcak gündem maddesi olan Türkiye – AB ilişkilerinin akıbeti ise 24-25 Eylül’de gerçekleşecek olan Liderler Zirvesi’nde belli olacak gibi görünüyor.