‘Umut hakkı’ tartışmaları: Öcalan serbest kalabilir mi?

Salı günü partisinin grup toplantısında konuşan MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, “Şayet teröristbaşının tecriti kaldırılırsa, gelsin DEM Parti grup toplantısında konuşsun, terörün bittiğini, örgütün lağvedildiğini ilan etsin” dedi. 

“Ne Kandil ne Edirne, adres İmralı’dan DEM’e uzansın; terör sorunu ülke gündeminden tamamen çıkarılsın. Hodri meydan, buna varız.”

• Umut hakkı vurgusu: Bahçeli, “Bu dirayet ve kararlılığı gösterirse, umut hakkının kullanımıyla ilgili yasal düzenlemenin yapılması ve bundan yararlanmasının önü de ardına kadar açılsın” şeklinde konuştu.
• Bir adım geriden: Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 1 Ekim Salı günü yapılan açılışında Devlet Bahçeli, DEM Partili yöneticilerle el sıkışmış, "Beni harekete geçiren Sayın Cumhurbaşkanımızın yaptığı konuşmadır" demişti.

Partisinin grup toplantısında konuşan DEM Parti Eş Genel Başkanı Tülay Hatimoğulları Oruç ise teklifi olumlu yanıtladı:

“Kürt sorununun çözüm yolu, yöntemleri ve muhatapları bellidir. Ortadoğu'da ve Türkiye'de barışın muhatabı İmralı'da ağır tecrit altında bulunan sayın Abdullah Öcalan'dır. Bir başlangıç olacaksa tecrit derhal kaldırılmalıdır. Onurlu bir barış için inisiyatif almaya hazırız. 

Öcalan'ın üzerindeki tecritin kaldırılması için yıllardır mücadele diyoruz. Kesinlikle kaldırılmalıdır. Fiziki olarak gelsin konuşsun diyoruz. Ne konuştuğunu hep birlikte görelim. Vakit geçirilmeden acil biçimde bu konuda adım atılmalıdır. Bu konuda ne gerekirse DEM Parti olarak yapmaya hazır olduğumuzun altını bir kez daha çiziyorum.”

Siyasilerden ilk tepkiler

AK Parti grup toplantısında Bahçeli'nin "Öcalan" çağrısına değinen Cumhurbaşkanı Erdoğan, "İster baro ister avukat, ister gazeteci kılıklı terör seviciler olsun bunlara müsamaha ile yaklaşamayız. Türkiye'nin geleceğinde teröre yer olmadığını herkesin idrak etmesini bekliyoruz" dedi:

"Cumhur İttifakı tarafından açılan tarihî fırsat penceresinin kişisel hesaplara kurban edilmemesini ümit ediyoruz. Hep beraber terörün olmadığı Türkiye'yi inşa edelim istiyoruz."

CHP Genel Başkanı Özgür Özel de partisinin grup toplantısında Bahçeli'nin "Öcalan" çıkışına ilişkin konuştu. Özel, "tek bir kişinin konuşmasıyla bu işin çözülemeyeceğini, ne yapılacaksa TBMM'de yapılması gerektiğini" ifade etti. 

"Bu ülkede terörün bitmesine, annelerin gözyaşının silinmesine biz tam destek vereceğiz. Kürtlere, Türkiye Cumhuriyeti’nin hep beraber sahibi olacağımız bir devlet teklif ediyorum. Kürtleri Türkiye Cumhuriyeti'nin sahibi yapalım. Biz kurucu parti olarak buradayız, her şeyi hep birlikte yapmayı teklif ediyoruz. Hodri meydan."

CHP Grup Başkanvekili Murat Emir ise Bahçeli'nin açıklamasına tepki gösterdi:

"Umut hakkı için de bir yasal düzenleme istiyor. Son derece yanlış bir noktadan başlıyor. 'İmralı canisi' dediği kişiden çözüm bekliyor. Son derece talihsiz bir konuşmadır. Ağırlaştırılmış müebbet alan bir kişi yeni bir düzenlemeyle Meclis'te konuşsun demiyoruz, barış istiyoruz."

İYİ Parti Adana Milletvekili Ayyüce Türkeş Taş ise, "Kulaklarıma inanamadım. Bebek katili, teröristbaşını Meclis'e davet edip konuşma yapmasını isteyen ve 'umut hakkı'ndan yararlansın diyen Devlet Bahçeli’yi kınıyorum" ifadelerini kullandı.

Bahçeli'nin Öcalan çıkışına tepki gösteren isimlerden biri de Yeniden Refah Partisi Genel Başkanı Fatih Erbakan oldu: 

"Devlet Bahçeli’nin, terörist başı Abdullah Öcalan’ın İstiklal Harbimizi yürütmüş olan TBMM’de konuşmasına yönelik teklifi, milletimizin terörle mücadelesine ve şehitlerimizin aziz hatırasına ağır bir darbedir. Böyle bir şey teklif değil, tahayyül dahi edilemez.

Eğer bir muhatap aranıyorsa, Kürt halkının temsilcisi terörist elebaşı değil; siyasi partiler, STK’lar, kanaat önderleri ve bölgedeki vatandaşlarımızdır. Şehitlerimizin kanlarıyla vatan yaptığımız bu topraklarda, teröre asla taviz verilmeyecek, milletimizin birlik ve beraberliği daima korunacaktır."

Zafer Partisi Genel Başkanı Ümit Özdağ, Bahçeli'nin terör örgütü PKK lideri Abdullah Öcalan için yaptığı çağrıya sosyal medya hesabından tepki gösterdi. Özdağ, "Bahçeli, teröristbaşı Öcalan’ın TBMM’de DEM grubunda konuşmasını istedi. Allah böyle siyaseti kahretsin. Bir bebek katili terörist, İstiklal Harbi vermiş gazi TBMM’de DEM grubunda konuşacak. İnanılır gibi değil" dedi.

Sosyal medya hesabından tepki gösteren Memleket Partisi Genel Başkanı Muharrem İnce ise, "İki ortak, seçim meydanlarında birbirine ip atıyordu, şimdi Apo ile ip atlıyorlar. Önce idamdan kurtardı, şimdi cezaevinden çıkaracak. İpin ucunu tutan ne derse yapıyorlar. Bir ipi tutanın hesabı olur, bir de Türk Milletinin" diye konuştu.

Umut hakkı nedir?

Umut hakkı, ceza hukukunda, hapis cezasına mahkum edilenlerin belirli bir süre boyunca gösterdiği iyi hâl ve davranışlar göz önünde bulundurularak, kanunla belirlenmiş şartlar dahilinde koşullu salıverilme olasılıklarının değerlendirilmesi anlamına geliyor. Bu kavram, suçluların cezalarının belirli bir kısmını tamamladıktan sonra, topluma yeniden kazandırılmalarını amaçlıyor.

MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin grup toplantısındaki konuşmasıyla gündeme gelen “umut hakkı”, AİHM kararlarının uygulanması hâlinde İmralı’da tutulan Abdullah Öcalan’ın serbest kalmasını sağlayabilecek. Buna göre Türkiye; Osman Kavala, Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ için uygulamadığı AİHM kararlarını uygulamak üzere İnfaz Kanunu’nda tek maddelik bir değişiklik yaparak Öcalan’a kapıyı açabilir.

AİHM kararı: 15 Şubat 1999’da yakalanan Öcalan, 28 Nisan 1999’da idama mahkum edilmişti. Yargıtay 9. Ceza Dairesi, bu kararı 25 Kasım 1999’da onadı. İdam cezası, 765 sayılı eski Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesini ihlal ettiği gerekçesiyle verildi. Bu ceza, yeni TCK uyarınca, “Devletin birliğini ve ülkenin bütünlüğünü bozma suçu” olarak tanımlandı ve ceza ağırlaştırılmış müebbet hapse çevrildi.

• Abdullah Öcalan'la ilgili 2014 yılında bir karar açıklayan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ise, PKK'nın İmralı'daki liderine şartlı tahliye olasılığı olmaksızın ömür boyu hapis cezası verilmesiyle, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 3'üncü maddesinin ihlal edildiğine karar verdi.

Sakık'ın kanun teklifi: DEM Parti Milletvekili Sırrı Sakık, 25 Eylül’de TBMM’ye “umut hakkıyla" ilgili kanun teklifi sunmuştu. TBMM’nin sitesinde son durumu “Komisyonda” olarak görünen teklifte, örgüt kurmak ve yönetmekten ağırlaştırılmış müebbet hapse mahkum edilen hükümlülerin cezaevinde iyi hâlli olarak 36 yıl geçirdiği takdirde koşullu salıvermeden yararlanabilmesini öngören mevcut yasanın ilgili maddesinin AİHM kararlarının yerine getirilmesi amacıyla 25 yıl olarak değiştirilmesi öngörülüyor.

Prof. Dr. Özgenç aylar önce uyarmıştı

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eski danışmanı ve Gazi Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. İzzet Özgenç ise AİHM kararı doğrultusunda yasal düzenleme yapılmaması nedeniyle İmralı Cezaevi'nde bulunan Abdullah Öcalan'ın 2024 yılı içerisinde serbest bırakılmasının gündeme geleceğini henüz Şubat ayında öngörmüştü. 

Özgenç, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, Öcalan'ın serbest bırakılmasının bir siyasi pazarlığa dönüşebileceğini belirtmişti 

"Öcalan, idam cezasına mahkum edilmiş olan bir hükümlüdür. Ancak kişinin bu cezası, bilahare ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına çevrilmiştir. Her ne kadar adı geçen kişinin bu cezası ile ilgili olarak hakkında koşullu salıverilme hükümlerinin uygulanmaması ve ölünceye kadar ceza infaz kurumunda kalması yönünde kanuni düzenlemeler yapılmışsa da, AİHM, bu düzenlemelerin hak ihlali sonucu doğurduğuna karar vermiştir. AİHM'nin bu kararına rağmen, 5275 sayılı İnfaz Kanununda gerekli düzenleme yapılmamıştır."

25 yıl detayı: Özgenç, yürürlükten kaldırılan ancak hükümlü lehine düzenlemeler içerdiği için uygulanması gereken 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanun'un 19. maddesinin birinci fıkrasını da hatırlattı:

“Ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına hükümlüler 25 yıllarını; müebbet ağır hapis cezasına hükümlüler 20 yıllarını, diğer şahsi hürriyeti bağlayıcı cezalara mahkum edilmiş olanlar hükümlülük süresinin yarısını; çekmiş olup da Tüzüğe göre iyi halli hükümlü niteliğinde bulundukları takdirde, talepleri olmasa dahi şahsi şartla salıverilirler."