Yaşadığımız bir distopya mı?

Dün akşam açıklanan kararla, 1 Haziran’dan itibaren şimdiye kadarki kısıtlamaların, aksi bir durum olmadığı sürece rafa kalkacağını öğrendik. Bu, bir nebze ferahlatsa da hâlâ bilinmeyenlerle çevriliyiz. Bir süre öncesine kadar koronavirüs salgınıyla beraber distopik bir kurguyu andıran yıl, şimdi bir romanın gelişmeden sonuca bağlanan bölümünü anımsatıyor. Çünkü tam anlamıyla bitmemiş ve farklı izler bırakacak bir süre geçirilmesine sebep olabilir. Üç ayda bir yayımlanan düşünce dergisi Cogito’nun Bugünün Distopyası temalı sayısının giriş metninden bir cümle düşündürüyor:

“İnsanı özgürleştirmek için insan hizmetine verilen teknolojinin, insanların hizaya sokulması, denetlenmesi için kullanılması, özgürleşmenin değil, tahakkümün aracı olması, geç kapitalizmin cilvesi, onun diyalektiği.” 

Karantina döneminde üretilmeye başlanan içerikler çoğunlukla nasıl bir çıkmazın içinde olunduğuna odaklanıyor. Sürecin devam etmesi de bir süre sonra bunun gerçek olamayacağını, ancak distopya olabileceğine işaret etti, hâlâ da ediyor. Bu içeriklerde öne çıkan kavramlar ise belirli:

• Belirsizlik ve unutmak: Maddi ve manevi kayıpların haricinde kişilerin motivasyonlarını azaltan kısmı, sürecin bir şey vadetmemesi. Bunun demokratik olduğuna vurgu yapılsa da sosyolog Pierre Bourdieu, belirsizlik altında yaşayanların, geçmiş ve gelecek köprüleri yıkıldığı için geleceği iyi okuyamadıklarını yazar. Bourdieu ayrıca bunun zamandan kopmaya, hayalle yaşamaya ve halüsinasyona sebep olduğunun altını çizer. Tarih profesörü Christian Meier ise geçmişte insanlığı ayakta tutan şeyin travmatik olayların unutulması olduğunu söyler. Unutmakla ilgili olan sadece yayımlanan eserler bile çoğunlukla bunu destekleyen yapıdadır. Okuma yapmak isteyenlere bir tavsiye... 
   
• Ütopya: Kavramın tersiyle var olduğu, distopyanın da insanları kontrol altına almak için gösterilen bir hayal ürünü olduğu yazılır. Bunu, Mülksüzler, 1984, Cesur Yeni Dünya gibi distopik romanlarda görürüz. Nitekim, bahsi geçen dergide yer alan bir yazıda Machiavelli’nin Prens adlı eserine atıf yapılarak “akıllı bir hükümdarın var olan sorunları değil, geleceğin potansiyel sorunlarını önceden görüp engel olmaya çalışacağı” aktarılır.*
   
• Planlama: Burada yaşam alanlarının, mekânların planlamasından ziyade geleceğin senaryolarla işlenmesine dikkat çekiliyor. ABD’nin soğuk savaş dönemiyle beraber uygulamaya hız verdiği bu yöntem, aslında bir sonuç. Aynı reklam ve halkla ilişkiler kavramları gibi. Dolayısıyla başarılı olmak ve belirsizliği yenmek için yapılması gereken, post-hakikat kavramına alan açmadan makineleşmekten çıkmak ve yüzleşmek olabilir.
  
  * Çalkıvik, Aslı. "Distopya: Egemenin Ütopyası". Cogito Sayı: 90 (2018): 43