Yeni 10 Emir

Ömer Madra

2022 yılı, La Niña soğutucu akımının varlığına rağmen, kayıtlara geçmiş en sıcak 5. ya da 6. yıl oldu. Yeni veriler, Kuzey Kutbu'nda Grönland adasının 1000 küsür yıldır hiç bu bu kadar sıcak olmadığını net olarak ortaya koydu. Yani iklim değişikliğinin eriyen buzlar üzerindeki imzası en az bin yıllıktı! 

Dünyanın en üst düzey diplomatı olan BM Genel Sekreteri Guterres, iklim konusunda her hafta yeni bir korku filmi yaşadığımızı ilan etti ve acil önlem alınmazsa 2,8 derecelik sıcaklık artışına gideceğimizi, bunun sonucunun dünyanın birçok bölgesinde sayısız insan için "ölüm fermanı" olacağını, bundan ahlaki açıdan iflas etmiş finans sistemi ile birlikte dünyanın önde gelen fosil şirketlerinin sorumlu olduğunu, gezegeni kavuran bu şirketlerden hemen hesap sorulması gerektiğini söyledi. 

Dünyanın 3 kıtasından gelen 4 genç genç iklim aktivisti Vanessa, Greta, Helena ve Luisa, fosil yakıt şirketlerinin CEO'larını yarım yüzyıldır gerçekleri saklamak, yalanlar, hatta kuyruklu yalanlar söylemek, kitleleri korkunç ölçüde yanıltmak ve kandırmakla itham ettiler ve fosilcilere fosilleri çıkarıp işletme konusunda "Dur ve Vazgeç" ihtarnamesi çektiler: "Hem hukuken hesap soracağız, hem de sokaklarda  kitleler halinde eylemlerimize devam edeceğiz" dedikleri bu ihtarnameyi imzalayanların sayısı, şu satırların yazıldığı sırada 1 milyona yaklaşmıştı (973 bin). İhtarnameyi çekenlerden Ugandalı Vanessa'nın özel mesajı da şuydu: "Artık yeter. Aç insan bekleyemez. Biz de bir an olsun bekleyemeyiz. Fosil yakıt çağını hemen, şu anda sona erdirmek zorundayız. İnsanların -özellikle de bu krizi yaratmakta en az rolü olmuş, ama sonuçlarının en ağırına katlanmak durumunda olanların yardımına koşmalıyız." 

En az üç bin yıllık kadim Yunan trajedilerini ya da traji-komedilerini akıllara düşüren müthiş bir araştırmayı anlatarak "dünya hali"ni dile getirelim. Potsdam İklim Etki Araştırmaları Merkezi'nin son araştırma yayını, Vanessa'nın son çağrısını akla düşürmek istercesine şöyle diyordu: İklim krizi, iklim krizinden kaçmayı engelliyor. Dünyanın yoksul güneyi denen kesiminde krizin derin yoksulluğa düşürdüğü milyonlarca insan iklim krizinden kaçıp kurtulma imkânını bulamadığı için göç edemiyor. Yani uzmanlarca pek tavsiye edilen o "iklim adaptasyonu" olamıyordu. Araştırmanın başındaki bilim insanın sözleriyle "Bu insanların oturdukları yerde oturup kalmaktan başka tercih şansları yok"tu.

Türkiye'nin ahvaline de kısaca göz atarsak manzara şöyleydi: Ülke, tüm verilere göre son yarım yüzyılın en büyük sıcak ve kuraklık dalgası içinde debelenmekteydi. Uzman bilim insanları göller yöresinin artık "çöller yöresi", "ekmek sepeti" diye bilinen Konya ovasının artık "obruk ovası" olduğunu söylerken, ülkenin en büyük gölü Van havzasının kurumakta olduğunu, bölgenin adeta bir "felaket manzarası" çizdiğini, Tuz gölü ile Salda gölünün hızla elden gittiğini, Anadolu yarımadasının on bin küsur yıllık kadim Cilo buzullarının eriyip gitmesine neredeyse 10 yıl kaldığını, ülkenin hemen hiçbir yerinde dağlara yeterince kar yağmadığını, kayak mevsimi başlatılamadığı için birçok kayak merkezinin açılamadığını söylemekteler. Bu arada trajik kontrastlar da yok değildi tabii: Ülkenin dört bir yanında doksan bin camide "yağmur duası" edilirken, hiç kar yağmayan Uludağ kar ve kayak merkezine rant amaçlı Alan merkezi açılması girişimleri (T)Alan merkezi diye adlandırılıyor, Kayseri'nin Pınarbaşı ilçesine ilişkin olarak da dinamit gibi bir haber patlatılıyordu: "Organik tarım" diye ihale edilen alana patlayıcı fabrikası yapılmasının gizlice planlanmış olduğu ortaya çıkmıştı!

Yeni 10 Emir

İşte bu genel panorama içinde biz de Açık Radyo'da çeyrek yüzyıldan uzun bir zamandır giderek daha dikkatle takip etmeye çalıştığımız yeryüzünün yeni "yalvaçları"na Quo Vadis? diye sorduk. "Yegâne Evimiz", "Yuvamız Dünya"ya nasıl davranmalıyız ki onu çocuklarımızın, torunlarımızın ve onların çocuklarıyla torunlarına kalacak şekilde hep kucağımızda tutalım?

"Her cinsten çocuğuyla, genciyle, yaşlısıyla, Kuzeyden, Güneyden, her kıtadan, her ülkeden postmodern kentlisi, kadim yerlisiyle, yeni yetmesi, ulu bilgesiyle çağımız "yalvaç"larından "YENİ 10 EMİR" geldi. "İşte 10'lar:

1. Emir: “Yeryüzünde daima usulca yürüyeceksin, hak ettiği saygıyı ona hep göstereceksin.” Nemonte Nenquimo – Waorani (Ecuador/Amazon) kadını. (37 yaşında)

2. Emir: “Yeryüzünde hayatın yok edilmesine razı gelmeyeceksin.” George Monbiot, İngiltere. (59 yaşında)

3. Emir: “Umut gelsin diye beklemeyip eyleme geçerek umudu kendin yaratacaksın.” Greta Thunberg, İsveç. (19 yaşında)

4. Emir: “Adil ve sürdürülebilir gelecek için çok geç olmadan harekete geçeceksin.” Noam Chomsky, ABD. (93 yaşında)

5. Emir: “Politikacıyı dürtmenin tek yolu olarak: gürültülü protestolara girişeceksin.” Fatima İbrahim, Somali/Kanada. (29 yaşında)

6. Emir: “İklim-çevre aktivistliği yanında “sessizlerin sesi” de olmaya çalışacaksın.” Lycipria Kangujam, Hindistan. (11 yaşında)

7. Emir: “Umutsuzluk ve çaresizliğin tek çaresi eylemdir; bunu hiç unutmayacaksın.” Jane Fonda, ABD. (84 yaşında)

8. Emir: “Muktedirleri eylem ya da eylemsizliklerinden sorumlu tutan medyayı yaratacaksın.” Vanessa Nakate, Uganda. (25 yaşında)

9. Emir: “İklim Krizini çözmek için kapitalizmi bitirmenin şart olduğunu bileceksin.” Jeremy Lent, İngiltere. (62 yaşında)

10. Emir: “Risk büyük, zaman çok az; bunu bilip, isyandan azıyla yetinmeyeceksin.” Naomi Klein, Kanada. (52 yaşında)

Emirler açık ve net.

Zamanımız dar.

Haydi o zaman, ne bekliyoruz?