Aposto! Gündem'de bu hafta geçim, barınma, işgücü ve gençlik gibi farklı konularda Türkiye'de yaşanan krizleri ele aldık. Bugün detaylı şekilde işleyeceğimiz kriz ise belki de günlük yaşantımızda en çok hissettiğimiz ve hayatımızı en fazla değiştiren kriz, yani "kur krizi" olacak.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Milat 2018</h2>Türkiye, 2018 yılının ağustos ayındaki Rahip Brunson kriziyle uzun süreden sonra ilk defa dolar kurunda yaşanan büyük dalgalanmalarla karşı karşıya kaldı.&nbsp;Dönemin ABD Başkan Yardımcısı Mike Pence’in Brunson'ın iade edilmemesinden dolayı Türkiye’ye bazı ekonomik yaptırımlar uygulanabileceğini söylemesi ve ardından ABD hükümetinin İçişleri Bakanı Süleyman Soylu ve dönemin Adalet Bakanı Abdülhamit Gül’ü kara listeye almasıyla 2018 ağustos başında 4,99 olan dolar kuru hızlı bir yükselişle 10 gün içerisinde 6,88’e kadar tırmandı. Türkiye böylece 2001 krizinden sonra ilk defa bu denli büyük kur dalgalanmalarıyla yeniden tanışmış oldu.<img src="https://images.aposto.com/2022/4/4/1652961827007.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="USD/TRY" ratio="1.56" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Takip eden yıllarda ise kur hareketleri, faiz sebep-enflasyon sonuç teorisini savunan Cumhurbaşkanı Erdoğan ve yakın döneme kadar politika faizini enflasyonun üzerinde bir seviyede oluşturmaya çalışan Merkez Bankası arasındaki tansiyon ile şekillendi.Cumhurbaşkanı Erdoğan, iki makam arasındaki ilişkinin değişeceğine dair mesajını da 2018 yılının mayıs ayında, seçimlerin hemen öncesinde, Bloomberg’e verdiği bir röportajda “seçimleri kazandığı takdirde para politikasında daha fazla sorumluluk almaya” niyetli olduğunu söyleyerek <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberg.com/news/videos/2018-05-15/erdogan-on-monetary-policy-parliamentary-elections-video?sref=4TAH79Na" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">vermişti.</a>Salgın döneminde küresel çapta uygulanan olağanüstü parasal genişleme politikalarını saymazsak, faizlerin Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın teorisine uygun bir şekilde indirilmesi içinse 2021’in eylül ayına kadar beklemek gerekecekti.<img src="https://images.aposto.com/2022/4/4/1652961927085.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Politika faizi ile enflasyon farkı" ratio="1.39" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Naci Ağbal’dan sonra 2021’in mart ayında Merkez Bankası başkanı olan Şahap Kavcıoğlu 6 ay boyunca faizlerde değişiklik yapmadıktan sonra eylül ayından itibaren para politikası kurulu üyeleriyle beraber art arda aldığı faiz indirim kararlarıyla politika faizini 5 ay içerisinde %19 seviyesinden %14’e kadar düşürdü.Enflasyonun aralık ayına kadar %20 civarında seyretmesi ve fiyat seviyelerinde herhangi bir düşüş eğilimi görülmemesine rağmen yapılan faiz indirimleri, dolar kuru üzerindeki baskıyı da artırarak dolar/TL’nin 4 ay içerisinde 8,30 seviyesinden 13,50 seviyelerine kadar tırmanmasında etkili oldu.<img src="https://images.aposto.com/2022/4/4/1652961946308.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="USD/TRY piki" ratio="1.69" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Kasım ayında enflasyonun %21’in üzerinde gerçekleşmesine rağmen Merkez Bankası’nın aralık ayındaki para politikası kurulu toplantısında politika faizini %15 seviyesinden %14’e indirmesiyle dolar kuru da takip eden günlerde gün içi işlemlerde 18 seviyesini gördü.Dolar/TL’deki ani yükseliş sonrasındaki birkaç gün içerisinde kur korumalı mevduatın duyurulmasıyla dolar kuru hızlı bir şekilde 10,60 seviyelerine kadar geriledi. Duyurulan paket ilk başta kur üzerinde hızlı bir baskı yaratsa da takip eden aylarda hem küresel konjonktürdeki değişim hem de bireysel talebin devam etmesiyle dolar kurundaki yükseliş kademeli bir şekilde sürdü.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Fed'in faiz artırımı ve kurun yeniden yükselişi</h2>Kur korumalı mevduatın duyurulmasının ardından dolar kuru, 2022’nin ilk iki ayında büyük oranda 13,50-14,00 seviyelerinde yatay bir seyir izledikten sonra, Rusya-Ukrayna savaşının başlamasının küresel piyasalarda risk iştahını baskılaması ve Fed’in mart ayındaki toplantıda ilk faiz artırımını yapacağına dair yönlendirmeleri artırmasıyla mart başında 2022’deki ilk kırılımı yaşayarak 14,76 seviyesine kadar yükseldi.Nisan başında açıklanan mart ayı enflasyonunun %60’ı geçmesine rağmen, dolar kuru mart ayı ortalarından mayıs ayı başındaki Fed’in ikinci faiz artırımına kadar 14,50-14,80 aralığında bir seyir izledi. Fed’in mayıs ayı başında politika faizi üst tabanını 50 baz puan daha artırmasıyla dolar kuru bu seneki ikinci büyük kırılmayı da yaşayarak 14,70 civarından 15,90’ın üzerine tırmandı.<img src="https://images.aposto.com/2022/4/4/1652961971245.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Dolar endeksi" ratio="1.39" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">⚡ Fed’in agresif bir parasal sıkılaşma döngüsüne girerek bilançosunu haziran ayından itibaren küçültmeye başlayacağını açıklaması ve politika faizini iki ayda 75 baz puan artırması bu süreçte doların diğer para birimleri karşısında güçlenmesine neden olurken, ABD 10 yıllık Hazine tahvili faizlerini de %1,70 seviyelerinden %2,80’in üzerine taşıdı.💡 Bu dönemde Türk lirasını küresel tarafta baskılayan önemli faktörlerden biri de ABD’deki reel faizlerin orta vadede pozitif ya da nötr bir seviyeye ulaşacağına dair beklentilerdeki artış ve Türkiye'de reel faizlerin çok yüksek negatif seviyelerde bulunması oldu.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kur korumalı mevduatın maliyeti 2 ayda 16,3 milyar lira</h2>Kur korumalı mevduatların büyüklüğü 6 mayıs itibarıyla 819 milyar liraya ulaşırken bu mevduatların hazineye maliyeti mart ayında 11,7 milyar lira, dolar kurunun görece yatay bir seyir izlediği nisan ayında ise 4,5 milyar lira oldu.Hazine ve Maliye Bakan Yardımcısı Cengiz Yavilioğlu ise TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda milletvekillerinin sorularını yanıtlarken kur korumalı mevduatın maliyetinin Hazine ve Maliye Bakanlığı için 2022’nin tamamında 18,1 milyar lira, Merkez Bankası içinse 4,2 milyar lira olacağını <a fr-original-style="" href="https://www.dunya.com/gundem/kkm-tutari-7505-milyar-tlye-ulasti-haberi-655224" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtmişti.</a>

Her sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.

5 dakikada gündeme hakim ol.

Aposto Gündem

Kur krizi: Enflasyona karşı faizin çaresizliği 

Cumhurbaşkanı Erdoğan&nbsp;pazartesi günü gerçekleştirilen Kabine Toplantısı'nın ardından ilk kez konut sahibi olacaklara 2 milyon lira değerine kadar birinci el konutlar için 10 yıla kadar vadeli konut faizinin aylık %0,99 olacağını duyurmuştu.Erdoğan sonrasında konut fiyatının en az yarısının döviz tevdiat ve altın hesaplarından dönüşlerle karşılanması durumunda birinci ve ikinci el konutlar için konut faizinin %0,89'a kadar ineceğini de belirtmişti.Koç Üniversitesi Öğretim Üyesi Kamil Yılmaz,&nbsp;Habertürk'e yaptığı değerlendirmede duyurulan paketin konut fiyatlarının artmasına daha da katkıda bulunabileceğini belirterek&nbsp;"Konut arzında çok büyük çapta bir artış olmayacak. Ancak varlıklı ailelerin çocukları ilk evlerini böylece alabilirler. Yine varlıklı ailelere giden bir konut dağılımı ve bu da takibi fiyatları yukarı doğru çekecektir"&nbsp;dedi.İYİ Parti Ankara Vekili Koray Aydın da&nbsp;"1 milyon TL'lik bir konut için aylık 14 bin 277, 2 milyonluk konut için 28 bin 555 TL taksit ödemek gerekiyor. Bu müjdeden sadece 5 maaşlı bürokratlar ve tuzu kurular yararlanır." değerlendirmesinde bulundu. <h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Konut fiyatları ortalamanın üzerinde artarsa ne olur?</h2>Sahibinden.com’da yer alan kredi teklif verilerine göre Ziraat Bankası’nın konut kredisi faizi şu an aylık &nbsp;%1,29 seviyesinde bulunuyor. Konut kredisi faiz oranının aylık %0,99 seviyesine inmesiyle aylık kredi taksitlerinde %13 civarında bir düşüş olacak; fakat konut fiyatlarında açıklama sonrasında yaşanacak fazladan %15’lik bir artış bu maliyet avantajını ortadan kaldırabilir.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Örnek olarak, %20 peşinat ile 750 bin liralık bir ev almak için 10 yıl vadeli 600 bin liralık bir konut kredisi çekmek istendiğinde, açıklamadan önceki faiz oranı olan aylık %1,29 ile bu kredi çekildiğinde ödenmesi gereken aylık kredi taksit tutarı 9 bin 857 lira olacaktı fakat %0,99 faizle bu taksit tutarı 8 bin 566 liraya inmiş oldu.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Öte yandan faizlerdeki indirim duyurusundan sonra bu evin fiyatı %15 artarak 862 bin liraya çıkarsa, ödenmesi gereken peşinat tutarı 150 bin liradan 172 bin 500 liraya çıkacak ve evin satın alınması için 600 bin yerine 690 bin liralık kredi çekilmek zorunda kalınacak. Bu kredi için ödenmesi gereken aylık taksit tutarı da %0,99 faiz ile 9 bin 850 lira civarına yükselerek evin önceki değerinde %1,24 ile çekilen kredi taksit tutarına eşitlenmiş olacak.</li></ul>Eğer konut fiyatları Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın faiz açıklaması sonrasında ortalamaların üzerinde hızlı bir artış kaydederse konut faizlerindeki indirimle sağlanan maliyet avantajı silinebilir.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Konut fiyatları 2022'de aylık ortalama ne kadar arttı?</h2>TCMB'nin konut fiyat endeksi, 2022’nin ilk iki ayında aylık ortalama %13,3 civarında bir yükselişin yaşandığına işaret ediyor. Sahibinden.com’un satılık konut fiyat endeksi ise 2022’nin ilk dört ayında aylık ortalama %10,7’lik bir artışın yaşandığını gösteriyor.TCMB ya da Sahibinden.com’un konut fiyat endeksindeki yükselişin, mayıs ayında %25-30 bandına çıkarak önceki aylardaki ortalamaların üzerinde bir artış kaydetmesi durumunda konut fiyatlarındaki artışın faiz indirimlerinden kaynaklanan maliyet avantajını erittiği söylenebilir.

Konut fiyatlarındaki artış faizlerdeki indirimi silebilir mi?

ABD Merkez Bankası&nbsp;Fed, mayıs ayındaki toplantıda federal fonlama faizi hedefini 2000 yılından bu yana ilk kez 50 baz puan artırarak %0,75-%1 aralığına çıkarırken bilançonun küçültülmesiyle ilgili detayları da açıkladı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İlk fiyatlamalar:&nbsp;Karar sonrasındaki ilk fiyatlamalarda Hazine tahvilleri dalgalı bir seyir izlerken ABD borsaları %2,5'ten fazla yükseliş kaydetti. Fed'in agresif bir faiz artırımı döngüsüne başlayacağına dair beklentilerle son bir aydır istikrarlı bir yükseliş kaydeden dolar endeksi, karar sonrasında hafif bir düşüş kaydetmesine rağmen hâlâ 2003'ten bu yana en yüksek seviyelerde.</li></ul><img src="https://images.aposto.com/2022/4/3/1651694189672.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Bloomberg'in para ve swap piyasalarındaki pozisyonları ölçen göstergeleri ise 50 baz puanlık faiz artırımı kararı sonrasında Fed'in haziran ayında&nbsp;agresif bir faiz artırımı yapacağına yönelik pozisyonların azaldığına işaret ediyor.St. Louis Fed Başkanı James Bullard'ın başlattığı 75 baz puanlık faiz artırımı tartışmalarından dolayı piyasalar bu haftaki karar öncesinde gelecek aylarda daha agresif bir Fed ile karşılaşılacağını fiyatlamaya başlamıştı. Fakat bankanın beklenenden "güvercin" bir tutum sergilemesi ve Powell’ın 75 baz puanlık faiz artırımının değerlendirilmediğini söylemesiyle bu fiyatlamaların bir kısmının tersine döndüğü görülmüş oldu.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bilançonun küçültülmesi haziranda başlıyor</h2>Fed Açık Piyasa Komitesi 1 Haziran'dan itibaren bilançonun aylık 47,5 milyar dolar civarında küçültüleceğini, üç ayın sonunda ise aylık küçültme miktarının toplamda 95 milyar dolara kadar ulaşacağını belirtti.Bilançonun küçültülme sürecinde Hazine tahvilleri için aylık yeniden yatırım üst sınırın ilk başta 30 milyar dolar olacağı fakat üç ay sonrasında bunun 60 milyar dolara ulaşacağı ifade edildi. Fed'in bilançosunda yer alan mortgage'a dayalı varlıklar için aylık yeniden yatırım üst sınırı ilk başta 17,5 milyar dolar olarak belirlenirken üç ay sonrasında ise bu sınırın 35 milyar dolar olacağı dile getirildi.<img src="https://images.aposto.com/2022/4/3/1651693093693.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.00" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Fed bilançosunu nasıl küçültecek?</h2>Fed, bilançosunda bulundurduğu ve vadesi gelen tahvillerden aldığı ana para ödemeleriyle yeni tahvil alımı yapmayarak bilançosunda bulundurduğu varlıkların toplamını kademeli olarak azaltmaya yönelik bir plan duyurdu.Buna göre, banka ilk aşamada vadesi gelen Hazine tahvillerinin toplamda aylık 30 milyar dolara kadar ulaşan ana para ödemeleriyle yeniden tahvil alımı gerçekleştirmeyerek sahip olduğu tahvillerin miktarını kademeli olarak azaltacak. Üç aydan sonra ise 30 milyar dolarlık bu yeniden yatırım yapmama sınırı 60 milyar dolara kadar çıkacak.Böylece Fed bilançosunda bulundurduğu menkul kıymetlerin vadelerinin dolmasıyla ve elde edilen ana para ödemelerinin yeniden ilgili menkul kıymetlerin alımı için kullanılmamasıyla bilançosunu zaman içinde küçültmeyi başarabilecek.💡Neden önemli? Karar sonrasındaki ilk fiyatlamalar Fed'in beklenenden daha yumuşak bir tutum sergilediğine işaret etse de parasal sıkılaşmaya yönelik atılan adımlar ve reel faizlerde nötr seviyeye ulaşılacağına dair beklentilerle dolara olan talebin yaratacağı baskının diğer ülke para birimlerinde hissedilebileceği değerlendiriliyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Öte yandan: Fed'in faiz artırımlarının ekonomiyi resesyona sokabileceğine dair endişeler hâlâ hisse getirileri üzerinde risk oluşturmaya devam ediyor. Powell her ne kadar 'yumuşak bir geçiş' için çabaladıklarını söylese de ilk çeyrekte %1,4 daralan ABD ekonomisi Rusya-Ukrayna savaşından kaynaklanan risklerin hafife alınmaması gerektiğini hatırlatıyor.</li></ul>

Fed'in faiz kararı, piyasaların fiyatlaması

Türkiye'nin dış ticaret açığı&nbsp;mart ayında geçtiğimiz yılın aynı dönemine göre %76&nbsp;artarak 8,2 milyar dolar oldu. İhracat geçtiğimiz yılın mart ayına göre %19,8 artışla 22,7 milyar dolar oldu. Ticaret Bakanı Mehmet Muş&nbsp;ihracat için "Bu rakam, tüm zamanların en yüksek mart ayı ihracat rakamıdır. Ocak ve şubat aylarında da en yüksek aylık rakamları açıklamıştık. Bu yıl 3'te 3 yapmış olduk." açıklamasında bulundu.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2022/3/1/1649075371946.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.00" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">İthalat %31 artışla 30,9 milyar dolara yükseldi.&nbsp;Bakan Muş, söz konusu veride enerji ithalatının önemli bir yer tuttuğunu söyledi. Muş,&nbsp;"Enerji ithalatımız mart ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yaklaşık %156 artarak 8,4 milyar dolar olmuştur. Enerji hariç bakıldığında, mart ayında ithalatımız 22,5 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir." ifadelerini kullandı. Ticaret Bakanı Muş, enerji hariç tutulduğunda ihracatın ithalatı karşılama oranının %95 olduğunu bildirdi.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Öte yandan:&nbsp;Enerji ve parasal olmayan altın da hesaplamaya dâhil edildiği zaman ise ihracatın ithalatı karşılama oranının %73,4'e kadar gerilediği görüldü.&nbsp;</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin etkisi &nbsp;</h2>Rusya'nın Ukrayna'yı işgaliyle artan enerji fiyatlarının dış ticaret dengesi üzerindeki tam etkisiyse ilk açıklanan verilerin sınırlı olması nedeniyle tam olarak değerlendirilemedi; ancak Türkiye İhracatçılar Meclisi'nin verilerine göre Türkiye'nin Rusya'ya ihracatı mart ayında geçen yıla göre %40 azaldı, Ukrayna'ya ihracatı %80 geriledi.<img src="https://images.aposto.com/2022/3/1/1649075395287.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.00" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ne olmuştu?</h2>Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) 2021'in ekim ayında düzenlenen enflasyon raporu toplantısında kalıcı fiyat istikrarı için cari açığın ortadan kaldırılması gerektiğini belirtmiş ve ithal ikamesini artıracak yatırımlara yönelik uygulayacağı politikayı duyurmuştu.TCMB bunu takiben 2022'nin ocak ve şubat ayındaki para politikası karar metinlerinde cari işlemler dengesinin 2022 yılında fazla vermesinin öngörüldüğünü belirtmiş, mart ayındaki karar metnindeyse bu ifadeleri çıkarmıştı.Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati şubat ayında "rekabet edebilir kur seviyesinin yakalandığını ve piyasanın bu seviyeleri içselleştirdiğini" belirtmişti.TÜSİAD Yüksek İstişare Konseyi Başkanı Tuncay Özilhan, Olağan Genel Kurul Toplantısı'nda yaptığı konuşmada cari açık üzerindeki yükün artmasının Türk lirasının değeri üzerinde de baskı yaratacağını dile getirmişti.

Kur yükseldi; ancak dış ticaret açığı düşmedi

ABD merkez bankası Fed, politika faizi alt tabanını 2018 yılından bu yana ilk defa artırarak %0,25'ten %0,50'ye çıkardı. Fed, yılın kalanındaki altı toplantıda da 25 baz puanlık faiz artırımı olabileceğinin mesajını verdi.İki günlük toplantının ardından yayımlanan karar metninde, "Rusya-Ukrayna savaşının ABD ekonomisi üzerindeki etkisinin son derece belirsiz olduğu ama kısa vadede enflasyonu yukarı yönlü baskılayacağı" belirtildi. Metinde Fed'in hazine tahvilleri ve kredilere dayalı menkul kıymetlerden oluşan 8,9 trilyon dolarlık bilançosunun da gelecek toplantıdan itibaren azaltılmaya başlanacağı ifade edildi.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Öte yandan: FOMC enflasyonun %2'lik hedef seviyeye döneceğini ve istihdam piyasasının güçlü kalmaya devam edeceğini düşünüyor. &nbsp;</li></ul>Bloomberg anketine katılan ekonomistlerin beklentisi Fed'in 2022 yılında dört, 2023 yılında ise üç adet 25 baz puanlık faiz artırımı gerçekleştireceği şeklindeydi.Swap piyasalarındaki fiyatlamalarsa faiz kararı öncesinde 2022 yılında 7 faiz artırımı olacağı yönündeydi fakat karar sonrasında 8 faiz artırımı %60 ihtimalle fiyatlanmaya başlandı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Karar ne anlama geliyor?</h2>Fed’in 50 baz puan yerine 25 baz puanlık faiz artırımına gitmesine rağmen karar metninde faiz artırımlarının istikrarlı şekilde devam edeceğini vurgulaması, Rusya-Ukrayna savaşından kaynaklanan risklerin Fed'in parasal sıkılaşma hızını yavaşlatmayacağına işaret ediyor.Piyasalar Fed'in faiz artırım kararını ilk başta şahin olarak yorumlasa da fiyatlamalar bir süre sonra gün içindeki ortalamalarına döndü. ABD borsaları karar sonrasında hızlı bir gerileme kaydettikten sonra kayıplarının büyük bir kısmını telafi etti.Uzun dönemli iskonto göstergesi olarak kabul edilen 10 yıl vadeli ABD Hazine tahvilinin Fed'in faiz kararı sonrasında %2,2'nin üzerine yükselerek 2,5 yılın zirvesine tırmandı.Piyasalarda belirsizliğin ve risklerin arttığı dönemlerde güvenli liman olarak görülen altın ise ilk fiyatlamalarda 1.900 doların altına geriledikten sonra yeniden gün içinde işlem gördüğü 1.915 dolar seviyelerine döndü.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kim ne demişti?</h2>Fed Başkanı Jerome Powell, ABD Senatosu’nda yaptığı konuşmada mart ayındaki toplantıda 25 baz puanlık bir faiz artırımını desteklediğini ama enflasyon buna rağmen gerilemezse gelecek toplantılarda daha büyük bir faiz artırımı kararı almaya hazır olduklarını söylemişti.St. Louis Fed Başkanı James Bullard, parasal genişlemenin bir an önce sonlandırılması gerektiğini belirtirken Rusya’nı Ukrayna’yı işgalinin ABD ekonomisine etkisinin sınırlı olacağını vurgulamıştı. Fed'in enflasyon konusunda yeterince hızlı harekete geçmediğini söyleyen Bullard, ikinci çeyrekte bilançonun küçültülmeye başlanması gerektiğini dile getirmişti.ABD Merkez Bankası Yönetim Kurulu Üyesi Michelle Bowman, Fed'in mart ayı toplantısında faiz artırımı kararı almasını desteklediğini fakat artışın 50 baz puan olması gerektiğini söylemek için erken olduğunu belirtmişti.JPMorgan ekonomistleri Fed’in enflasyonu düşürmek amacıyla art arda dokuz toplantı boyunca faiz oranlarını 25 baz puan artırmasının muhtemel olduğunu söylemişti.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">ABD’de enflasyon 40 yılın zirvesinde</h2>ABD'de tüketici enflasyonu şubat ayında %7,9’a yükselerek 40 yılın zirvesine tırmanırken üretici enflasyonu da %10 artışla çift hanelerde seyrediyor.Rusya-Ukrayna savaşı sonrasında petrol ve belirli metallerin fiyatlarındaki yükselişlerin uzun dönemli bir yükseliş trendine dönüşebileceğine dair endişeler de orta vadeli enflasyon görünümü üzerinde baskı oluşturuyor.Fed’in üzerinde ise enflasyonu kontrol altına almak için büyük bir baskı bulunuyor. Eğer Fed’in faiz artırımları sonrasında enflasyonda gerileme kaydedilmezse, bu bankanın önemli politika araçlarından biri olarak kabul edilen ve piyasa beklentilerini yönetmek için kullanılan sözlü yönlendirmenin ciddi bir zarar görmesine yol açacak.

Fed'in faiz kararı: Üç yıl sonra ilk kez artış

<div data-qa="virtual-list-item" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;" tabindex="0"><div data-qa="message_container" data-qa-placeholder="false" data-qa-unprocessed="false" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><div data-qa-hover="true" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><div data-qa="message_content" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><div data-qa="message-text" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><div data-qa="block-kit-renderer" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><div dir="auto" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><div data-qa="message_content" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><div data-qa="message-text" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><div data-qa="block-kit-renderer" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Vadeli ürün piyasası:&nbsp;Tarım ürünlerini kapsayan vadeli kontratlar, temel olarak belirli miktardaki ürünün anlaşılan tarihte teslimi için kullanılıyor. Bu kontratların asıl amacı, piyasalarda yaşanabilecek fiyat dalgalanmalarına karşı ilgili ürünü tedarik eden şirketlerin alım fiyatını yönetebilmesini sağlamak. Fakat kontratlar aynı zamanda yatırımcıların bu ürünler özelinde spekülatif işlem yapmasına da olanak sağlıyor.Yani normalde buğdayla alakası olmayan bir yatırım bankacısı da bu kontratları alıp satarak kâr etme imkanına sahip. Tek şart, satın aldığı kontratı vadesinden, yani ürünün teslim tarihinden önce elden çıkarmak çünkü tarım ürünlerinin vadeli kontratlarında fiziki teslimat şartı var. Eğer herhangi bir spekülatör aldığı buğday kontratını vadesi geldiğinde elinden çıkaramamışsa kontratta belirtilen miktar kadar ürünü fiziki olarak teslim almak zorunda.Savaş bunun neresinde?:&nbsp;Jeopolitik riskler arttığında küresel piyasalarda hisse senedi gibi riskli varlıklardan çıkış görülürken altın gibi güvenli limanlara girişler görülüyor. Rusya-Ukrayna savaşının buğday fiyatlarındaki artışı tetiklemesinin en büyük nedeni, bu iki ülkenin de küresel çapta önemli buğday tedarikçileri olması. Rusya-Ukrayna savaşıyla beraber altın fiyatları en fazla %10 civarında bir yükseliş yaşarken buğday fiyatlarındaki yükseliş bu iki ülkenin üretimdeki özel konumu nedeniyle %70’i gördü.COVID-19 sonrası etki:&nbsp;Burada göz ardı edilmemesi gereken bir diğer konu da salgın döneminde bozulan tedarik zincirlerinden dolayı emtia piyasalarının tümünde bir yukarı yönlü fiyat kırılganlığı oluşması. Bundan dolayı Rusya-Ukrayna savaşı ve Rusya’ya uygulanan yaptırımlar sadece buğdayda değil, paladyum ve nikel gibi metallerin fiyatlarında da ciddi yükselişlere neden oldu.Buğday fiyatlarında yaşanan yükseliş küresel çapta gıda enflasyonunun artmasına neden olurken yakın gelecekte buğdayın yerine geçebilecek mısır gibi ürünlerin fiyatlarında da artışlara yol açabilir. Uzun vadeye yayılmasa da tüketim alışkanlıkları kısa vadedeki fiyat avantajından dolayı diğer ikame ürünlere kayabilir.</div></div></div></div></div></div></div></div></div></div>

İştah ve ufuk açan yemek yayını. Her çarşamba ve cumartesi önlüğünü giyer.

Erol Oytun Ercan