Vadeli buğday işlemleri 101

Vadeli ürün piyasası: Tarım ürünlerini kapsayan vadeli kontratlar, temel olarak belirli miktardaki ürünün anlaşılan tarihte teslimi için kullanılıyor. Bu kontratların asıl amacı, piyasalarda yaşanabilecek fiyat dalgalanmalarına karşı ilgili ürünü tedarik eden şirketlerin alım fiyatını yönetebilmesini sağlamak. Fakat kontratlar aynı zamanda yatırımcıların bu ürünler özelinde spekülatif işlem yapmasına da olanak sağlıyor.

Yani normalde buğdayla alakası olmayan bir yatırım bankacısı da bu kontratları alıp satarak kâr etme imkanına sahip. Tek şart, satın aldığı kontratı vadesinden, yani ürünün teslim tarihinden önce elden çıkarmak çünkü tarım ürünlerinin vadeli kontratlarında fiziki teslimat şartı var. Eğer herhangi bir spekülatör aldığı buğday kontratını vadesi geldiğinde elinden çıkaramamışsa kontratta belirtilen miktar kadar ürünü fiziki olarak teslim almak zorunda.

Savaş bunun neresinde?: Jeopolitik riskler arttığında küresel piyasalarda hisse senedi gibi riskli varlıklardan çıkış görülürken altın gibi güvenli limanlara girişler görülüyor. Rusya-Ukrayna savaşının buğday fiyatlarındaki artışı tetiklemesinin en büyük nedeni, bu iki ülkenin de küresel çapta önemli buğday tedarikçileri olması. Rusya-Ukrayna savaşıyla beraber altın fiyatları en fazla %10 civarında bir yükseliş yaşarken buğday fiyatlarındaki yükseliş bu iki ülkenin üretimdeki özel konumu nedeniyle %70’i gördü.

COVID-19 sonrası etki: Burada göz ardı edilmemesi gereken bir diğer konu da salgın döneminde bozulan tedarik zincirlerinden dolayı emtia piyasalarının tümünde bir yukarı yönlü fiyat kırılganlığı oluşması. Bundan dolayı Rusya-Ukrayna savaşı ve Rusya’ya uygulanan yaptırımlar sadece buğdayda değil, paladyum ve nikel gibi metallerin fiyatlarında da ciddi yükselişlere neden oldu.

Buğday fiyatlarında yaşanan yükseliş küresel çapta gıda enflasyonunun artmasına neden olurken yakın gelecekte buğdayın yerine geçebilecek mısır gibi ürünlerin fiyatlarında da artışlara yol açabilir. Uzun vadeye yayılmasa da tüketim alışkanlıkları kısa vadedeki fiyat avantajından dolayı diğer ikame ürünlere kayabilir.