03.24 Journal: Beyoğlu'nda son arananlar, Cihangir'de Rakugo ve sake

Rakugo Night. Hikaye anlatımı. Japon kültüründe geleneksel komedi tiyatrosu olarak tanımlayabileceğimiz Rakugo’nun geçmişi yaklaşık 400 yıl öncesine dayanıyor. Türkiye-Japonya ilişkilerinin 100'üncü yıl kutlaması vesilesiyle mahallenin multidisipliner alanı MiniMüzikol Koichiro ile Kanariya Koraku ve Cyril Coppini’nin performanslarına ev sahipliği yapıyor.

Nerede? MiniMüzikol, Cihangir
Ne zaman? 13 Mart 2024
Not almalı: Hikayelerin eşlikçisi pirinç ve tahıl tozundan yapılan Japonların ulusal içkisi sake. Detaylar için MiniMüzikol’ün Instagram profiline göz at.

RE-BOND. Sergi. Tamamen Organik Tost dükkanları bulundukları mahalleye uyum sağlamak amacıyla sürekli bir dönüşüm içinde. Bu çerçevede de Galata şubesi tostla buluştuğumuz kadar sanatla da buluşabildiğimiz bir alana dönüşüyor. Galata'da Serra Çevik küratörlüğündeki ilk sergi; Serdar Acar, Meltem Sarıkaya, Oğulcan Sürmeli ve Ufuk Yılmaz gibi Türkiye'den çağdaş sanatın öne çıkan genç sanatçılarının işlerine yer veriyor. 

Nerede? Tamamen Organik Tost, Hacımimi, Galata
Ne zaman? 22 Nisan 2024’e kadar
Başka başka?  Tamamen Organik Tost’un kurucusu Agah Uz, Hacımimi Mahallesi muhtar adayı oldu. İlerlerleyen günlerde mahalledeki dönüşüm fikirlerini kendisinden dinleyeceğiz.

A.R.C’s Year Show II. Sergi. Kapadokya’daki Taşkonaklar Hotel ile İstanbul merkezli sanat galerisi Ambidexter’ın işbirliğiyle ilk olarak Ağustos 2022’de gerçekleşen A Residence of Creation misafir sanatçı programı, bu yılki ikinci sergisini gerçekleştiriyor. Sergi, Kapadokya’da misafir sanatçı programına katılan, aralarında Başak Çolak, Ayda Demirci, Eliz Gündüz, Şule İpekçi, David D. Levi, Aslı Emek Piéchaud ve Mesut Öztürk’ün yer aldığı sanatçıların eserlerinden bir seçkiyi bir araya getiriyor. 

Nerede? Ambidexter, Müeyyedzade, Galata
Ne zaman? 22 Nisan 2024’e kadar

Ne İlyas Ne Cemşit. Sergi. Işıl Eğrikavuk’un yeni sergisi, Cengiz Aytmatov’un aynı isimli romanından uyarlanan "Selvi Boylum Al Yazmalım" (1978) filminden yola çıkıyor. Filmde iki ana erkek karakterle aralarında seçim yapmak durumunda kalan bir kadın karakter yer alıyor: Cemşit, İlyas ve Asya. Filmin sonunda sevdiği erkek İlyas ile iyi kalpli Cemşit arasında bir tercih yapmak zorunda kalan Asya’nın bu ikilemi temel bir mesaj veriyor. Asya’nın varoluşu, öz değeri, hayatta kalışı ve sevilme olasılığı bu seçime bağlı gibi. Eğrikavuk’un performatif fotoğraf işi ise Asya’ya üçüncü bir alternatif sunuyor.

Nerede? Performistanbul, Hacımimi, Tophane
Ne zaman? 28 Mart 2024’e kadar
Not almalı: Sanatçının 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nün hemen öncesinde açtığı sergideki katılımcılarla gerçekleştireceği ikinci canlı performansı 9 Mart 15.00’te. Sanatçı konuşması da aynı gün 16.00’da. Detaylar burada.

Yeni İtalyan Sineması. Film gösterimi. Yeni İtalyan Sineması–Pazartesi Filmleri şehre geri dönüyor ve tüm yıl boyunca temmuz ve ağustos hariç her ay en iyi ve güncel filmlerden oluşan bir seçkiyi orijinal dilde ve Türkçe altyazılı olarak sunuyor. Program, True Colours şirketinin kataloğundan seçilen filmleri içeriyor. Antonio Bigini’nin “Metallerin Özellikleri” (2023) gibi fantezi ve bilim kurgu türünden örnekler ve Paolo Genovese’nin “Hayatımın İlk Günü” (2023) gibi kitaplardan uyarlamalar da programda yer alıyor.

Nerede? Casa di Italia Tiyatro Salonu, İtalyan Kültür Merkezi, Asmalı Mescit
Ne zaman? 11 Mart–16 Aralık 2024
Not almalı: Program detayları için seni buraya alalım.

Frankofon Film Festivali. Film festivali. Yaratıcılığın, sanatsal ifadenin ve kültürlerarası diyaloğun bir kutlaması niteliğindeki festival bu yıl, Fransızca sinemanın en iyi örneklerini etkileyici belgeselleri ve yenilikçi bağımsız filmleri keşfetme fırsatı sunuyor. Sinemaseverler, 21 Mart’tan Nisan sonuna kadar Türkiye’nin dört bir yanındaki şehirlerde, yakın tarihli ve çoğu gösterime girmemiş filmlerden oluşan geniş bir seçkiyi izleme fırsatı bulacak. Detaylar burada.

Nerede? Institut français İstanbul ve Beyoğlu Sineması
Ne zaman? 21–30 Mart 2024
Not almalı: Gösterimler İstanbul’da 21–30 Mart 2024 tarihlerinde Institut français İstanbul’da; 22–24 Mart 2024 tarihlerinde Beyoğlu Sineması’nda gerçekleşecek. Diğer yandan, bu yılki ev sahibi şehirler arasında İstanbul, İzmir, Ankara, Bursa, Adana, Ayvalık, Diyarbakır, Gaziantep, Çanakkale, Lüleburgaz, Eskişehir ve Mersin yer alıyor.

Tophane’de bir iç çamaşırı dükkanı. Cümlenin içinde barındırdığı tezatlık pek keyifli. İstanbul gibi. Geçtiğimiz ay Tophane’deki dükkanları ve atölyeleri sanatla karşılaşma alanına dönüştüren ARTinSHOP’un onur konuklarından The Limited Designs’tan söz ediyoruz. Kumbaracı Yokuşu’nda ahşap, cam, seramik ve oyuncak atölyelerinin, vintage ürünler satan dükkanların, derneklerin, kahvehanelerin, barların, restoranların, tiyatroların arasında; konsoloslukları, bakkaliyeleri, halıcıları ve kuru temizlemecileri biraz geçince, Karaköy’ü Asmalı’ya bağlayan o hatta bir dükkan yalnızca. Fakat temsiliyeti ve lokasyona yerleşme hali Tomtom’a hatta İstanbul'a dair pek bir söz söylüyor. 

Dükkanın kurucusu ve ticari zihniyetin değil hayal gücünün ürünü iç çamaşırlarının tasarımcısı Ayşegül, kendini “iç çamaşırını kişiye özel zevkli bir kostüme dönüştüren The Limited Designs’ın terzi yamağı” olarak tanımlıyor. Onun hikayesi de Tophane-iç çamaşırı vitrini arasındaki bağlantıyı kurarken kullanacağımız “ne iyi olmuş da” ifadesiyle başlıyor ve tezatlıklar barındırıyor. Üniversiteden sonra yedi sekiz yıl kadar “kurumsal” bir işte çalışıyor. Kendi ifadesiyle kurumsal iş hayatının sıkıcılığına karşı evde kendine keyif aldığı bir hobi alanı inşa ediyor. Dikiş makinesi, çizim kağıtları, boyaları, kumaşları, boyadığı tişörtler… Bir noktada işi bırakıp evde tişört ve etek gibi dikimi kolay ürünlerle üretime başlıyor. Daha sonra hep ilgisini çeken iç çamaşırlarını dikmeyi deniyor ve “neden olmasın” diyerek işe koyuluyor. Bu süreçte yakın arkadaşlarının da teşviğini ve desteğini alıyor. Bugün baktığımız vitrin, bu teşviğin ne kadar yerinde olduğunu kendi başına söylüyor.

Bir kış günü ayaküstü konuşmak ve tanışmak üzere dükkana uğruyoruz. Ayşegül'ün hem terzi hem de terzi yamağı olma sürecini, Tomtom Mahallesi’nin gözden uzak ama gönülden ırak kalamayan Kumbaracı Yokuşu’nda açtığı ve mahallede bir esnaf olarak yerini aldığı The Limited Designs’ının hikâyesini, Kumbaracı Yokuşu’nun ihtiyaçlarını ve atölyeler arasındaki yardımlaşmasını konuşuyoruz. “Zaman, mahallede esnafın nabzını tutma zamanı”, ne de olsa.

Soli: Ayşegül, The Limited Designs’ı kurup bu işe başlarken iç çamaşırı tasarlamaya dair seni heyecanlandıran ve korkutan; bu işe atılma gücünü veren neydi? 

Ayşegül: Korktuğum tek şey hayalimdeki ürünü gerçekte insan bedenine uygun ölçüde dikebilmeyi becerememek, ölçüleri tutturamamaktı. Bu konuda biraz ter döktüm ama gerçekten isteyip, tekrar tekrar çalışınca bunun ne kadar yersiz olduğunu anladım. Heyecanlandıran şey de korktuğum şeyin aslında başarıya ulaştığını, beğenilip takdir edildiğini görmekti. 

S: The Limited Designs senin gözünde nasıl bir dükkan, sorana nasıl anlatıyorsun? 

A: The Limited Designs, harikalar diyarında bir kostüm partisi âdeta. Sınırları ve çerçeveleri olmayan bir yer. İçeride deri kemerlerden jartiyere, pelerinden tütüye, sütyenden tangaya kadar birçok ürünü bulabilirsiniz, yetişirseniz tabii. Tam da bu bağlamda ismini tanımlamak isterim. The Limited Designs’ da bulunan tüm ürünler, seri üretime karşı, kumaş fabrikalarından ve seri üretim atölyelerinden arta kalan parça kumaşlardan üretilir. Dolayısıyla her biri sınırlı sayıda yani limited ve devamı gelmeyecek ürünlerdir. Sıfır atık destekçisi, doğaya ve her canlıya saygılıdır. 

“Kumbaracı Yokuşu bir atölye sokağı. Sokakta neredeyse herkes kendi ürettiği ürünü rafına koyup satışa sunuyor. (...) Benim için en önemlisi de bu atölyelerin önemli bir kısmının arkasında birbirinden yaratıcı, renkli, ilham veren ve çalışkan kadınların olması.”

S: İstanbul’un en kozmopolit yerlerinden biri diyeceğimiz Tophane’de, Tomtom Mahallesi’nde The Limited Designs’ı açmaya karar verme sürecini merak ediyoruz. Neden burası? 

A: Tomtom Mahallesi el yapımı ürünler satan atölyelerin çoğunlukta olduğu bir mahalle. Galata Kulesi’nin yakın çevresi turistik hediyelik eşya dükkanlarıyla doluyken biraz ara sokaklara girerseniz ilginç atölyelerle karşılaşabilirsiniz. Kumbaracı Yokuşu’nu bulmam da böyle oldu. Kendimce evden çalışmaya başladığım dönemde gezmek için tesadüfen girdiğim bu sokakta 10 metrekarelik kiralık bir dükkana denk gelip çalışma masamı oraya taşımaya karar veremle başladı her şey. Tamamen tesadüf. 

S: Kumbaracı Yokuşu’nda komşuların kimler? Mahallede yaşayanlarla ve esnafla nasıl bir ilişki içindesin? 

A: Kumbaracı Yokuşu bir atölye sokağı. Sokakta neredeyse herkes kendi ürettiği ürünü rafına koyup satışa sunuyor. El dikimi deri çantalar, vintage malzemelerle üretilen oyuncaklar, ahşap bebek oyuncakları ve kıyafetleri, takılar, cam ve seramik ürünler, vintage kıyafetler satan birçok dükkan ve atölye burada bir arada. Benim için en önemlisi de bu atölyelerin önemli bir kısmının arkasında birbirinden yaratıcı, renkli, ilham veren ve çalışkan kadınların olması. Birbirimizle her daim yardımlaşıyoruz, yeri gelince fikir alışverişi yapıyoruz. Birbirimizden ilham alıyoruz ve birbirimize destek oluyoruz. Hepsi kendi başına burada bir değer yaratıyor. Her anlamda bir arada olmak da Kumbaracı Yokuşu’nu ayrıca değerli kılıyor. 

“Mahallemizde ihtiyacımız olan tek şey sokağımızın daha bakımlı hâle gelmesi. Kaldırımların düzenlenmesi ve bunun gibi çözümü belli olan basit ihtiyaçlar. Kumbaracı Yokuşu korunması gereken, tarihî dokuya sahip özgün bir sokak olmasına rağmen yukarıdan veya aşağıdan bakıldığında atıl, sanki boş bir sokak gibi görünüyor.”

S: Değer demişken… Yerel seçimler yaklaşıyor. Burada dükkanı olan biri olarak mahallede nelere ihtiyaç olduğunu düşünüyorsun? 

A: Mahallemizde ihtiyacımız olan tek şey sokağımızın daha bakımlı hâle gelmesi. Kaldırımların düzenlenmesi ve bunun gibi çözümü belli olan basit ihtiyaçlar. Kumbaracı Yokuşu korunması gereken, tarihî dokuya sahip özgün bir sokak olmasına rağmen yukarıdan veya aşağıdan bakıldığında atıl, sanki boş bir sokak gibi görünüyor. Buraya ilk defa gelen insanlar bu sokakta böyle atölyelerle ve tarihî binalarla karşılaştıklarında şaşırıyorlar. Sokağın bakımlı hâle getirilmesi ve  tanıtılması, burada her gününü geçiren insanların hayatını iyileştirmenin ve kolaylaştırmanın yanında ziyaretçiler ve turistler için de önemli.

“Mahalleden gelen müşterilerin oranı düşük. Düzenli uğrayan, uzaktan sipariş veren yabancı müşterilerim daha çok.”

S: Senin de dediğin gibi, İstanbul’un en turistik noktalarından birinde ama yaya trafiği görece sakin bir noktada dükkan. Burada dükkan açmayı düşünene ne tavsiye verirsin? Lokasyon ve ürettiğin ürün üzerinden düşünecek olursan senin için dezavantajlar ve avantajlar neler? 

A: Burada dükkan açmak isteyen olursa önce mahalleye birkaç kez gelip sokakların kendi potansiyelini görmesini tavsiye ederim. Büyük beklentiyle bir iş yeri açıp hayal kırıklığı yaşamasınlar. Buranın bana göre dezavantajı, daha çok ailelerin yaşadığı bir mahalle olması sebebiyle ürettiğim tasarımları alenen sergileyememek. Çünkü burası Tophane. Avantajı ise hem komşularımın hem de turist akışının bol olduğu bir sokak üzerinde olmak. Çoğunlukla sokaktan yabancı turistler, bazen de yerli turistler geçiyor. Sokaktan geçen insanların büyük çoğunluğu ise meraktan içeri giriyor ve mutlaka tekrar geliyor. Özellikle Avrupalı turistler Beyoğlu sokaklarını didik didik gezmeyi seviyor, farklı ülkelerden gelen bir sürü insanla samimi iletişim kurabiliyorum. 

S: Bu çerçevede müşterilerin genelde “gel-geç” turist mi yoksa düzenli olarak uğrayan mahalleli müşterilerin de var mı? 

A: Mahalleden gelen müşterilerin oranı düşük. Düzenli uğrayan, uzaktan sipariş veren yabancı müşterilerim daha çok. Hepsinin ölçüleri bende olduğu için “haydi bana yeni bir parça hazırla” diye uzaktan bile olsa heyecanla ve güvenle sipariş verebiliyorlar. Ben de zevkle onlara yeni ürünler tasarlıyorum. 

S: Son olarak müşterilerin ya da yoldan geçen meraklı zihinlerin dükkanın kapısından içeri girip en sık sorduğu soru nedir?

A: “Aa ne ilginç bir dükkan, inanılmaz! Hepsini siz mi yapıyorsunuz?” 

Kapı önü sohbetleri, Kuzey-Ege-Doğu sentezi, “ne kokuyor böyle, fırından ne çıkacak” heyecanı ve Bostanbaşı Caddesi’ne getirdiği hareketlilikle (kendimizi kandırmayalım, yıllar yılı caddenin hemen paraleli Çukurcuma Caddesi Bostanbaşı’nı biraz gölgede bırakıyordu) geçtiğimiz yıl sıcak bir yaz günü kapılarını açtığından beri Nørre, Beyoğluların "tesadüfen" buluştuğu yerlerden biri haline geldi. Hepimizin bilgisayar açıp üç beş iş hallederken etraftakilere sohbete girdiği; serpme ve kruvasandan ibaret olmayan, şöyle basit ama iyi bir omletle ekmek üstü kahvaltı yapmak için uğradığı; kiminin evde sıkılınca örgü örmeye kiminin bir kahveye geldiği buluşma noktası olmayı kısa sürede başardı. Başardı demek lazım; Firuzağa her gün bir yenisi açılan kafelerin türediği mahallelerden biri değil. Burada yer edinmek, müdavimlerle mümkün. 

Müdavim kazanmak zor zanaat. Önce işinin başında durmayı, esnaf olmayı öğrenmeyi gerektiriyor. Sadece işini iyi yapmak yeterli değil. Kahve iyi, yemekler iyi, mekanda “sanat yönetmenliği” iyi icra edilmiş. Fakat daha fazlası var. Küçücük dükkanı her gün açan, tezgahın arkasında duran, mütevazı, sabırlı üç kişilik ekip. Soğuk bir kış günü oturduğu yerde fırından çıkan kurabiyelerin neli olduğu tahmin etmeye çalışan müdavimler de böyle düşünüyor olacak, bir gördüğünüzü ertesi gün burada tekrar görmek mümkün. Tanışmak, kaynaşmak, komşu çıkmak da cabası. 

Nørre, başka bir devirde, en azından Meta’nın olmadığı bir yerde, mahallenin kahvehanesi olurmuş. Belki de ihtiyacımız olan buymuş: eş dostla mahallede, kahvede denk gelmek. Acaba onlar da böyle mi düşünmüştü? Ayaküstü üç-beş soruda, iki lafın belini kırdık; Nørre’ye; Alican’a, Aslıhan’a ve Can’a sorduk: Firuzağa’da “kahve” işletmek nereden çıktı, bu iş nicedir, müdavimler kimdir? 

Soli: Farklı disiplinlerden ve mesleklerden gelen üç arkadaşın küçük bir kafe açma hayali tanıdık. Peki siz nasıl somut adımlar atmaya karar verdiniz, farklı disiplinlerden gelmenin faydaları neler oldu? 

Nørre: Bizim için bu yolculuk kendi hayatlarımızla ilgili birçok şeyi ertelediğimizi fark ettiğimiz bir iş toplantısınından sonra gelen farkındalıkla başladı. Biz, uzmanlık alanları birbirinden farklı üç yakın arkadaş ve ortağız. Alican sanat yönetmeni, Can dijital pazarlama uzmanı, Aslıhan pastacı. Sanıyoruz ki Nørre’nin bugünkü faydası, bu üç farklı alanı içselleştirip gör-duy-hisset üçgeninin sağlamasından kaynaklı.

“Mahalle arasında olmak bizi canlı tutan, en değerli tılsım. Fakat mahalle işletmesi olmaktan bağımsız şekilde bizi en zorlayan kısım işin matematik dersi.”

S: İstanbul’da mahalle arasında bir kafe işletmeye karar verdiğinizde öngöremediğiniz zorluklar ve yolda öğrendiğiniz derslerden bahseder misiniz?   

N: Mahalle arasında olmak bizi canlı tutan, en değerli tılsım. Fakat mahalle işletmesi olmaktan bağımsız şekilde bizi en zorlayan kısım işin matematik dersi. Maliyet ve bütçe planlamasında neredeyse her gün yaşanan hareketlilik ve bu hareketlilikten doğan değişiklik, bugün İstanbul’da bir işletme için en zorlayıcı taraflardan biri. Kafeyi açmadan önce her ne kadar bu durumu öngörmüş olsak da öngörülemeyen de bir belirsizlik içindeyiz.

S: Bizi canlı tutana odaklanalım. Mahallede komşularınızı tanıyor musunuz? Mesela Firuzağa Mahallesi’nde esnaflar arasında kimler var, aranızda nasıl bir dayanışma var?

N: Firuzağa Nørre’den önce de bizim keyifle vakit geçirdiğimiz, antikacılarından ve esnaflarından sıklıkla alışveriş yaptığımız bir mahalleydi. Şimdi hepsiyle her gün günaydınlaşarak dükkanı açıyoruz. Köşedeki camcıda vitrinimizi yaptırıp, sokaktan geçen seyyar antikacıdan gözümüze kestirdiğimiz saksıyı seçip dükkanın ihtiyaçlarını alabiliyoruz. İş çıkışı tavern’de müdavim kokteylimizi yudumlayıp günü yorumluyoruz. Bundan daha güzel bir dayanışma olabilir mi? 

“Üzerinde bulunduğumuz Bostanbaşı Caddesi'nin en önemli ihtiyaçlarından biri çöp konteyneri. Bize en yakın konteyner maalesef bir üst sokakta. Mahalleliler bu yüzden cadde boyunca kapı önlerine çöplerini bırakmak zorunda kalıyor.”

S: Muhtarlık ve belediye seçimleri yaklaşıyor. Mahallede caddeyi temsilen nelere ihtiyaç olduğunu söyleyebilirsiniz? 

N: Üzerinde bulunduğumuz Bostanbaşı Caddesi'nin en önemli ihtiyaçlarından biri çöp konteyneri. Bize en yakın konteyner maalesef bir üst sokakta. Mahalleliler bu yüzden cadde boyunca kapı önlerine çöplerini bırakmak zorunda kalıyor. Mahallede çevre temizliği de maalesef yeterince sağlanmıyor. Esnaflar kendi dükkanlarının önünü süpürüyor. Caddemiz Galataport ile İstiklal Caddesi’ni birbirine bağlayan hatlardan, dolayısıyla turistlerin yürüyüş rotası içinde. Caddenin temiz tutulmasının bu açıdan da önemli olduğunu düşünüyoruz. Diğer yandan caddede araçların hızını kesmek için bir kasis veya buna benzer bir uygulama gerekli. Umarız ki hem ziyaretçiler hem de mahalleli için çiçek gibi temiz günler yakındır. 

“Buranın müdavimleri de birbirleriyle bağ durup birlikte çok güzel işlere adım attılar. Nørre herkesin buluştuğu bir ev oldu. ”

S: Denizleri ve Beyoğlu yokuşlarını aşıp da gelen müdavimleriniz kimler, onlarla nasıl ilişkiler kuruyorsunuz? 

N: Nørre ile birçok yeni arkadaş edindik. Hatta şu an haftanın belirli günlerinde servise destek olan Firangiz ile Nørre sayesinde tanıştık. Yine aynı şekilde Härman Studio kurucuları Ceren ve Alperen hem mahallemizden hem de müdavimlerimizden. Mel’s Vintage Store kurucusu Melisa da Nørre’nin domatesli galette’sini vitrinde görünce uğramadan geçemiyor. Hatta buranın müdavimleri de birbirleriyle bağ durup birlikte çok güzel işlere adım attılar. Nørre herkesin buluştuğu bir ev oldu. 

Çılbır, gravyer, rafadan yumurta, reçel, tereyağı, kızarmış ekmek ve biraz güneş

S: Vitrine bakınca bizim de iştahımız kabardı. Nørre'nin menüsünden sizin favoriniz hangisi? 

N: Bize her defasında Nørrebro’yu hatırlatan God Morgen tabağı ve oradan İstanbul’a köprü niteliği taşıyan Çılbır, bizim en sevdiklerimizden.

S: Nørre’de toptan alınmış neredeyse hiçbir şey yok. Her şey kendine özgünlüğünden tek-tük, karakterli, mekanın atmosferiyle diyaloğa giren ve özenle seçilmiş ürünler. İtalyan bardaklar, vintage tabaklar, oldukça temiz hatlara sahip İskandinav sandalyeler bir arada. Size her gün göz kırpan, sizinle en fazla diyaloga giren hangisi? 

N: Nørre’de en sevdiğimiz obje hemen girişteki duvarda asılı olan, Sakız Adası ziyaretimizden aldığımız seramik gülen yüz. Bu seramikler adada evlerin kapısına mutluluğu simgelemesi için asılırmış. Bize her göz kırptığında gülümsüyor ve devam ediyoruz.