Istranca’nın güneşle öpülen yamaçlarından Tur Abdin’in engebeli tepelerine kadar uzanan her bölge, kendi toprağının ve tarihinin özünü yansıtan özgün üzüm çeşitlerine sahip. Bu üzümler doğal ortamlarında yetişerek bölge teruarını ve karakterini temsil eden şaraplara dönüşüyor. Papaskarası’nın zarafeti ve karmaşıklığı, Karasakız’ın düşük taneni, yüksek asiditesi ve pamuk şekerinden hallice tadı, Çakal’ın kabuğundan gelen lezzeti, Karkuş’un kehribar rengi bir garip beyaz şarabı ve daha nicesi. Yedi bölgenin her birinin kendine has mikro iklimlerinde yetişen üzümler ve onlardan doğan şarapları derledik. Her birinin sunduğu yeşil elma ve narenciye notalarından, mineralimsi yapıya kadar sunulan geniş yelpazede tatlar arasındaki yolculuktayız. Türkiye gastronomisinin önde gelen isimlerinden, yerel üzüm çeşitlerine eşlikçi şaraba dair sohbetlerle.
Not: Bu sayıda yer alan hiçbir üreticiyle ticari bir bağımız olmadığını ve sayının reklam amacı gütmediğini belirtmek isteriz. Bu arada, 18 yaşından büyük bireylerin damak tadına uygundur.
Afiyetler,
apéro

Karasakız
- Nereden? 7Bilgeler, Döltenaltı Mevkii, Gökçealan Köyü, Selçuk, İzmir
- Ne zamandan beri? 2011
- Kurucusu: Bilge Yamen
Ben diyeyim Kuntra, sen de Karasakız: Bozcaada ve Bayramiç’in köylerindeki bağ arazilerinde bolca dikilmiş bir üzüm cinsi. 2000’li yıllara kadar bölgede üretilen Karasakız üzümü Çanakkale Şarap ve Kanyak Fabrikası tarafından işleniyor. 1980’li yıllardan 2005 yılına kadar TEKEL’in birçok şarap ve içki üretim fabrikasının yöneticiliğini yapan Kerim Yanık, Karasakız üzümü için şöyle diyor: "Ülkemizde Fransız konyak üretim yöntemleriyle kanyak üretimi ilk defa Tekirdağ Şarap Fabrikası'nda yapılmaya başlanmış. Türkiye’deki üzüm çeşitleri üzerinde bir dizi araştırma yapılmıştı. Daha sonra denemesi yapılan Çanakkale ve Bozcaada’da yetişen Karasakız üzümünün kanyak üretimine en uygun üzüm türü olduğu saptanmıştı.’’

Sungurlu
- Nereden? Yaban Kolektif
- Ne zamandan beri? 2019
- Kurucuları: Umay Çeviker & Levon Bağış
Umay 2010'da şarap yapımında kullanılan 1.368 üzüm çeşidinin kökeni ve duyusal özellikleri hakkındaki bir referans kitabı olan Wine Grapes’in hazırlık aşamasında kitabın yazarlarından şarap uzmanı Julia Harding’den bir e-posta alıyor. Julia gönderdiği notta Sungurlu üzümünün o tarihte ticari olarak şaraba işlenip işlenmediğini soruyor. “İlkokul yıllarımda ve 1977-1982 arasında Çorum’da yaşamama rağmen bu bölgede yetişen bu üzümün adını ilk kez duyuyor olmanın utancıyla olsa gerek, bu çeşidi bulmak ve başına gelenleri öğrenmek için büyük bir istek duymuştum. Sungurlu üzümü hakkında yazılan bir doktora tezini İngilizceye çevirerek kitabın yazarlarına gönderdim ancak üzüm ticari olarak şaraba işlenmediği için kitapta yer alamadı." Umay bu olaydan birkaç yıl sonra kazandığı Geoffrey Roberts bursu sayesinde bu dileğini gerçekleştirme fırsatı elde ediyor: Sungurlu üzümü, geçen yüzyılda Aral Şarapçılık’ın Sungurlu üretim tesisinin kapanması sonrasındaki dönemde, ilk kez 2017’de Urla Şarapçılık tarafından işleniyor. 2020 yılından bu yana da Yaban Kolektif’in gözbebeği olarak farklı stillerde işleniyor.

Kolorko
- Nereden? Paşaeli Bağcılık ve Şarapçılık
- Ne zamandan beri? 2000
- Kurucusu: Seyit Karagözoğlu
Bir bağ buluşmasından Turkish Way’e: Seyit, Kolorko üzümüyle ilk kez bağda karşılaşıyor. Üzümün DNA profilini öğrenmek için Genetik Bilimci Jose Vouillamoz’a yolluyor. İspanya’nın dünyaca ünlü restoranı 3 MICHELIN yıldızlı El Celler de Can Roca’nın kurucuları Roca kardeşlerden sommelier Josep Roca, Jose’yle Türkiye gezisinin detaylarını planlamak üzere konuşurken Kolorko şarabından haberdar oluyor ve mutlaka denemek istediğini belirtiyor. Sabiha “Belgeseli izleyenler bu hikayeyi anımsayacaktır,” diyor ve ekliyor: “2015 yılında Turkish Way belgeselinde Seyit'in toplamda 10 şişeden oluşan Kolorko şaraplarından bir tanesine yer vermiştik. Josep Roca için de yeni keşfedilmiş bir üzümün deneme şarabını tatmak epey heyecan verici olmuştu.”

Çakal
- Nereden? Paşaeli Bağcılık ve Şarapçılık
- Ne zamandan beri? 2000
- Kurucusu: Seyit Karagözoğlu
Kırmızı, beyaz, pembe: Yıl 2016. Aylardan eylül. Seyit Bey, Bayramiç’in Gedik Köyü’nde danışmanı Andrea ile bir müstahsilin yaşlı asmalar Sıdalan bağında. Bağda gezerken pembeden kırmızıya çalan renkteki üzümleri fark ediyor. Nedir, diye sorduğunda “Bunlar eski üzüm,” yanıtını alıyor. Seyit Bey, "Üzümün eskisi nasıl olur?" diye sorduğundaysa müstahsil “Eskiden bu üzümler çoktu ama para etmediği için hep kestik. Böylece eski üzüm oldu.” diyor. Seyit Bey, üzümlerin artık neden para etmediğini merak ediyor: Seneler evvel o bölgeden üzüm alan şarap üreticileri, pembe kabuklu Çakal ismindeki bu üzüm çeşidi yeterince renk vermediği için kırmızı şaraba kullanamadıklarını söylüyorlar. Beyaz şaraptaysa şarabın rengini bozduğu için bu üzümü istemiyorlar. Çakal’ı satamayan müstahsiller de satıp para kazanabilecekleri üzüm türlerini aşılamaya yöneliyorlar. Seyit Beylerin bağda rastladıklarıysa unutulmuş ve tek tük kalan asmalar. Seyit Bey müstahsile bağındaki Çakal üzümünü ne yaptığını sorduğunda elde ettiği 300-400 kiloyla şarap yapıp içtiğini öğreniyor. Bu hikayenin ardından üzüme talip olan Seyit Bey aldığı birkaç yüz kilodan 51 şişelik ilk Çakal denemesini gerçekleştiriyor.

Karkuş
- Nerede? Öğündük (Midin) Köyü, Tepeli Mahallesi, İdil/Şırnak
- Ne zamandan beri? Ürek ailesinin fertleri Öğündük Köyü'ne yerleştikleri 1525'ten beri şarapçılıkla ilgileniyorlar. Profesyonel anlamda üretmeye ise 2019 yılında başlıyorlar.
- Önolog: Saba Açıkgöz
Asırlık asma, miras üzüm: Karkuş üzümü benzer isimlerle sadece Midin’de değil Mardin’den Cizre’ye, Nusaybin’den Gercüş’e kadar uzanan platoda yetişiyor. Bölgenin Süryanice ismi Tur Abdin. Bu plato Bagok Dağı ve Gabar dağ silsilesini de içine alarak Cudi Dağı’na kadar uzanıyor. Tur Abdin’in tamamında binlerce yıldır üzüm yetiştiriliyor. Midin’de yetişen Bılbızeki, Mazrona ve Karkuş üzümleriyse rakım ve toprak yapısı nedeniyle diğer köylerde yetişenlere kıyasla çok daha şekerli ve tanenli oluyor.

Papaskarası
- Nerede? Chamlija Şarapçılık, Büyükkarıştıran/Lüleburgaz/Kırklareli
- Ne zamandan beri? 2006
- Kurucusu: Mustafa Çamlıca
- Neden buranın Kara Sevda’sı? Yok olmaktan kurtarılan Istranca üzümü Papaskarası'nın yeniden canlanıp altın madalyaya uzanan öyküsü.
Önce uyanış: Bir sohbette Mustafa Çamlıca’ya bahsedilen Marcel Biron ve kitaplarıyla 1930'lu yılların Türkiye şarapçılığına yönelik bir ilgi uyanıyor. Atatürk’ün talimatıyla Fransa’dan Türkiye’ye gelen bağcılık ve şarapçılık uzmanı Biron, yaklaşık 20 yıl Türkiye’de çalışıyor: Filoksera ve savaşlar yüzünden yok olma tehlikesi altında olan bağlar iyileştiriliyor, Türkiye’nin şaraplık üzümlerine dair derin analizler yapılıp kitap hâline getiriliyor.
Roche Türkiye ve Türk Eğitim Derneği (TED) iş birliğiyle: Eğitimle Sağlıklı Gelecek projesi
Roche Türkiye ve Türk Eğitim Derneği (TED) iş birliğiyle hayata geçirilen “Eğitimle Sağlıklı Gelecek” projesi genç nesillerin sağlık bilincini artırmaya devam ediyor.
Öğrenciler ve velilerinin sağlık konusundaki farkındalıklarının artması ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları edinmesi amacıyla Roche Türkiye ve Türk Eğitim Derneği tarafından 2020 yılında başlatılan “Eğitimle Sağlıklı Gelecek” projesinin üçüncü dönemi tamamlandı.
- Neler oldu? Bu dönemde Adana ve Ankara’daki dört devlet okulunda 7. sınıftaki 261 öğrenci ve velilerinden oluşan 134 katılımcıya çevrimiçi eğitimler düzenlendi. Sağlık alanındaki eğitimlerin yanı sıra iklim okuryazarlığı eğitimiyle katılımcıların iklim krizi ve çevre konusunda bilinçlenmeleri amaçlandı. Ayrıca, 6 Şubat’ta meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremler sonrasında dönem eğitimlerine “Afet Sonrası Psikolojik İyilik Halini Destekleme Eğitimi” de eklendi. Projenin sosyal etkisini ölçmek üzere eğitimlerin öncesinde ve sonrasında, projeye katılan öğrencilere ve velilerine anketler uygulandı.
Üç yılda toplam 1.420 öğrenci ve 569 veliye ulaşan proje hakkında detaylı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.
Veeva Kodu: M-TR-00003973

"Şarabın en büyülü tarafı matematik formüllerine indirgenememesi. Mevzu şarap olduğunda çok mantıklı ve genel bir durum her defasında farklı sonuçlar verebiliyor."
"Naturel şarap barlarına bakıldığında ürün odaklı; ayakta ve dışarıya taşan küçük dükkânların popüler olduğunu görüyoruz. Tam da bu sebeple iyi şarap içmek için ayakta olmak ve sıraya girmekten yorulmayan toplumlarda varlığı çok daha hızlı yayılıyor."
"Devlet, şarapçılığı sektör olarak ele alıp teşvik ettiği takdirde bu insanların hiçbirinin köylerinden kalkıp şehirlere göç etmesine gerek kalmayacak. Bu konu şarabı ya da herhangi bir sektörü desteklemek olarak görülmenin ötesinde kırsal kalkınma planı olarak düşünülmeli."
"Son yıllarda diktiklerimizi saymazsak köyde genç bağ yok. Yaşlı bağlardan gençlere kıyasla çok daha az üzüm elde ediliyor. Kuraklık ve sıcaklık artışı da eklenince bağdaki verim iyice düşüyor. Ancak şaşırtıcı bir gerçek: Düşük verim ve kuraklık üzümün lezzetini arttırıyor."
"Türkiye’nin şarap ihracatına bağ alanları ve üzüm hasadı baz alınarak bakılırsa oldukça 'güdük' kalıyor. Yılda yaklaşık 6 ila 8 milyon dolarlık bir ihracat yapılıyor. Bu biraz da dış pazarı olan ve iyi şarap üreten üreticilerin 'bayrak gösterme' çabası sayesinde."

"Türkiye şarap literatüründe sadece geçmişiyle gurur duyan bir oyuncu olmanın ötesine geçip dünya şarap pazarında hak ettiği değeri görecekse bu yerel üzümler sayesinde olacak."
"Kara Sevda Papaskarası etiketimizde 'Kıtalar Buluşur Aşıklar Kavuşur' isimli eserim yer alıyor. Bu eser her ne kadar bir İstanbul tasviri olsa da aslında siyah gökyüzünde parlayan yıldızlar Istranca Dağları’nda parlayan kuvars kayalarını temsil ediyor."










