İki hafta önceki bültenimizin odağında “Göçmen mahallelerinde yaşam: Türkiye’de 2010 sonrası göçler ve göçmenlerin toplumsal katılımı” araştırmasının yeni yayımlanan raporu vardı. Raporu hazırlayan araştırmacı ekibinden Deniz Yükseker ve Esra Kaya Erdoğan bizim için hem göçün küresel bir resmini çizmiş hem de bu önemli araştırmanın hikayesini ve ana bulgularını paylaşmışlardı.
Bugün ise Eklektik Bülten serimizin 13. sayısında genel olarak dünyanın gidişatıyla ilgili üç kısa hikayemiz var.
İlki, Dünya Bankası’nın kısa tarihiyle ilgili. Boşuna değil tabii bültenimize bu kısa hatırlatma yazısıyla başlamamız. Geçen hafta, Dünya Bankası 2023 yılı için Uluslararası Borç Raporu’nu (International Debt Report 2023) yayımladı. Raporun ana bulgularını bu haftaki konuğumuz Boğaziçi Üniversitesi Ekonomi Bölümü hocalarından Murat Koyuncu bize anlayacağımız bir dille anlatmayı kabul etti sağ olsun. Bu sayımızın ikinci yazısında Murat Koyuncu raporu değerlendirirken, Türkiye’yle ilgili bölümü için de özel bir parantez açıyor.
Bültenimizin finalinde de son yıllarda iyiden iyiye popülerleşen ve geçen ay Napolyon’la tekrar vizyona giren biyografik film türüne yakından bakıyoruz.
Keyifli okumalar,
Biray Kolluoğlu, Evren M. Dinçer, Zafer Yenal
Uluslararası Borç Raporu’nun çok kısa tarihi
2023 Uluslararası Borç Raporu işlerin yolunda gitmediğini gösteriyor…

Biray Kolluoğlu, Evren M. Dinçer, Zafer Yenal
13 Aralık’ta Dünya Bankası 2023 yılı için Uluslararası Borç Raporu’nu (International Debt Report 2023) yayımladı. Rapor, özellikle yoksul ülkelerde ekonomik süreçlerin sarpa sardığı konusunda önemli uyarılarda bulunuyor. Çalışmada Türkiye’ye dair veriler de var. Bu bültende, konuk yazarımız Boğaziçi Üniversitesi Ekonomi Bölümü hocalarından Murat Koyuncu; raporu, önemini ve Türkiye için anlattıklarını değerlendirdi. Biz de öncesinde raporun ve Dünya Bankası’nın hepimizi etkileyen tarihini kısaca hatırlatmak istiyoruz.
Nihayet dünya ekonomisinin dümenini eline almaya karar veren ABD 1944 yılında, yani daha 2. Dünya Savaşı sona ermeden, aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 44 müttefik ülkenin delegelerini New Hampshire eyaletinin Bretton Woods kasabasında biraraya getirdi. 1870’lerdeki ekonomik krizle başlayan ve kısa soluklanma molaları dışında bir türlü dengeye kavuşamayan kapitalist düzen, 1914 sonrası iki savaş ve 1930’ların Büyük Buhran’ının ardından faşist ve sosyalist alternatiflerin meydan okumasıyla karşılaşmıştı. Kısacası krizler, savaşlarla geçen onyıllar liberal kapitalizmin alternatiflerinin güçlenmesiyle sonuçlanmış ve 19. yüzyılın liberalizmine geri dönülebileceği fikri tamamen ortadan kalkmıştı.
Bu koşullar altında yapılan 20 günlük toplantının sonunda imzalanan Bretton Woods Anlaşması ise dünyanın yeni ekonomik düzeninin ilanıydı. Uluslararası Para Fonu (IMF) ve o zamanki adıyla Uluslararası Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Bankası (IBRD - International Bank for Reconstruction and Development) yani Dünya Bankası işte bu düzene yön verecek iki temel uluslararası kurum olarak o dönemde kuruldu. 1995 yılında Dünya Ticaret Örgütü’ne evrilen Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması’nın (General Agreement on Tariffs and Trade) kurumsallaşması da yine bu sürecin bir parçasıydı.
Bretton Woods, dünya ekonomisinin bir bütün olduğu ön kabulünden yola çıkarak dünyayı para ve teknoloji transferleri yolu ile geliştirmek, ülkeler arasındaki ticaret akışlarını olabildiğince serbestleştirmek amacıyla yola koyuldu. Paralar transfer edildi, krediler verildi, yoksul ülkelerde kalkınma projelerine girişildi. Sonuçta fakirler de gelişecek, onların da ekonomileri büyüyecek ve borçlarını geri ödeyeceklerdi.
Ama evdeki hesap çarşıya uymadı. 1973’te yeni ekonomik düzen ilk büyük krizini yaşadı ve rapor da tam bu yıl yayımlanmaya başladı. Yani ne zamanki verilen borçlar ve sermaye transferlerinin istikrarlı ekonomik kalkınmayı sağlayamadığı anlaşıldı, verilen borçlar geri dönmedi, Dünya Bankası verilen borçların çetelesini (akıbetini) kamuyla paylaşmaya karar verdi. 1970’lerden sonra finansallaşmanın gölgesinde büyüyen dünya ekonomisinin düzenlenmesinde Bretton Woods kurumlarının rolü artarak devam etti.
2023 Uluslararası Borç Raporu aradan geçen 50 yılda işlerin hiç de yolunda gitmediğini gösteriyor sanki…
Kontrolden çıkan borçlar ve Dünya Bankası
Dünya Bankası raporunu hırsızlık yapmak için girdiği evin daha önce soyulup soğana çevrildiğini gören hırsızın balkona çıkıp yardım istemesine benzetmek mümkün.

Yazı: Murat Koyuncu
Dünya Bankası'nın 2023 Uluslararası Borç Raporu, azgelişmiş ülkelerin ya da Dünya Bankası gibi uluslararası finans kuruluşlarının kullanmayı tercih ettiği teknokratik dille düşük ve orta gelirli ülkelerin dış borçlarına dair uluslararası kamuoyuna yapılan bir acil yardım çağrısı niteliğinde. Rapor, aralarında uzun yıllardır en yoksul ülkeler sıralamalarında başı çeken birçok Afrika ülkesinin de olduğu bu ülkelerin dış borçlarının son on yılda, ekonomilerinin büyüme hızına oranla çok daha hızlı biriktiğini gösteriyor. Asıl önemlisi, bu borç yükünün sürdürülebilir olmaktan çıktığının altını çiziyor.
Borç ödemelerinde sıkıntı yaşayan ülke örnekleri hızlı bir şekilde artıyor. 2020’den bu yana geçen üç senede çeşitli devletler 18 kez yaklaşan bir tahvil ödemesini yapamayacağını ilan etti. 2000-2020 arasındaki 20 yıllık dönemde ise bu sayı 15 idi. Ödeme zorluğu ile karşılaşanlar arasında Zambiya, Çad, Gana, Mali ve Etiyopya gibi Afrika ülkelerinin yanı sıra Ekvator, Sri Lanka ve Lübnan da var. Diğer yandan Tanzanya, Mozambik ve Benin ise borç yapılandırması için IMF’ye başvurmak zorunda kalan ülkelerden bazıları. Benzer bir yüksek borç yükü ile karşı karşıya olan Mısır için İsrail’in–Gazze’ye saldırısının ilk haftalarında–Gazze’den zorla çıkarılacak Filistinli mültecileri kabul etmesi karşılığında borçlarının silinmesi yönünde pazarlıklar yaptığına dair haberler çıktı.
Raporun ayrıntılarına girdiğimizde 2022’ye dair ilk gözümüze çarpan olgu, azgelişmiş ülkelerin toplam dış borcunda 2015'ten bu yana ilk kez hafif bir düşüş olduğu. Ancak bunda sevinilecek bir durum yok. Aksine bu düşüşün ardında daha derin bir sorun yatıyor. Azalma, esasen döviz kurlarındaki dalgalanmalardan ve bu ülkelere borç vermeye istekli pek kimsenin kalmamasından kaynaklanıyor, borç geri ödemelerinden değil. Özellikle özel sektörün bu ülkelere verdiği krediler keskin bir şekilde düştü. Devletlere verilecek yeni kredi taahhütleri 2022’de %23 oranında azalarak 2011 seviyesinin bile altında kalmış durumda.
Bu özel sektör kredilerindeki düşüş, UC Berkeley’den tanınmış uluslararası iktisatçı Maurice Obstfeld ve Princeton Üniversitesinden Haonan Zhou’nun “Küresel Dolar Çevrimleri” adını verdiği bir olgunun yansıması. Önce COVID-19, sonra Rusya’nın Ukrayna’yı işgali ile merkez ülkelerde yaşanan fiyat artışları, başta ABD Merkez Bankası (Fed) olmak üzere, gelişmiş ülkelerin merkez bankalarının politika faizlerini yükseltmesine ve böylece uluslararası sermaye akımlarının yönünü (azgelişmiş ülke ekonomilerinden) kendilerine doğru çevirmesine sebep oldu. Bu değişim, merkez ülke para birimlerinin–özellikle Amerikan dolarının–çevre ülke para birimlerine karşı değer kazanmasına yol açtı. Obstfeld ve Zhou, ABD dolarındaki yüzde 10’luk değerlenmenin 26 azgelişmiş ülke ekonomisi üstündeki etkilerinin aşağıda göreceğiniz grafikten anlaşılacağı üzere oldukça olumsuz olacağını tahmin ediyor:

Yükselen dolar kuru ve kredi faizi oranları da hesaba katıldığında yükselen borçluluk oranları, özellikle en yoksul ülkeler için yoksullukla mücadele, sağlık, eğitim ve altyapı yatırımları yerine yükselen dış borç faizlerine kaynak ayırma zorunluluğu ve beraberinde gelen ekonomik daralma ile birlikte ortaya çıkacak olan derin yoksulluk oranlarında patlama anlamına gelecek.
Tüm bunlar Dünya Bankası raporunda özellikle en yoksul ülkeler için borç ödemelerinin önümüzdeki yıllarda hızla yükselmesine sebep olacak faktörler olarak sıralanıyor. Bu zorluklarla mücadele etmek için küresel çapta koordine bir acil eylem çağrısı da yapılıyor. Burada daha önce çok da başarılı olamamış borç silme (debt relief) inisiyatiflerine dair vurguların yanında uluslararası kuruluşlara düşen rolün altının çizilmesi de dikkate değer.
Türkiye’ye dair de veriler var elbette raporda. Türkiye, yukarıdaki bahsettiğimiz yüksek borçluluktan muzdarip ülke grubuyla kıyaslandığında çok kötü bir durumda değil. Örneğin, dış borç stokunun millî gelirine oranı 2022’de %51’ken Zambiya’da bu oran %102, Gana’da ise %62. Ama aşağıdaki ilk grafikte görebileceğiniz gibi tüm borcu içinde özel kesimlere olan borç oranı %78, yani görece yüksek. Bu da Türkiye ekonomisinin hem yukarıda anlattığımız ABD dolarının güçlenmesi durumunda oluşabilecek ekonomik risklere hem de mesela 2018 yazındaki kur şokunu tetikleyen Rahip Brunson olayında olduğu gibi siyasi krizlere açık olmasına sebep oluyor. 2022 yazından bu yana döviz kuru üzerinde etkili bir kontrol mekanizması işletildiği için kur üzerinden bu baskı hissedilmese de TC tahvillerindeki artan faiz oranı bunun bir göstergesi. Bunu da ikinci grafikte görebilirsiniz. Borç faizlerindeki yükselişin etkisi belki Afrika ülkelerindeki gibi korkutucu derecede olmayacak, ama yeni borçların yüksek faizle alınacak/alınıyor olması, büyümeyi yavaşlatacak ve kalkınmaya veya sağlığa, eğitime yapılacak harcamaları düşürecek. Dolayısıyla, 2018-2020 aralığı kadar çalkantılı olmasa da daha yavaş ve kalitesiz bir büyüme patikasına geçeceğimiz aşikar.


Tekrar raporun ana meselesine dönerek toparlayalım. Kağıt üstünde Dünya Bankası’nın üzerine düşeni yaptığı ve yoksul ülkeler düştüğünde onlara bir yardım eli uzattığı söylenebilir. Ancak uluslararası finans sistemini özellikle yoksul ülkelerin ihtiyaçları doğrultusunda radikal olarak yeniden yapılandırmadan bu sorunların çözümü pek mümkün görünmüyor. Çünkü raporda da zaman zaman hatırlatıldığı üzere, dünya ekonomisi (ve özellikle azgelişmiş ülkeler) 1973’ten bu yana sık sık benzer borç çevrimlerinden geçiyor.
Dünya Bankası ve IMF gibi uluslararası finansal sistemin emniyet supabı olarak tasarlanmış Bretton Woods kuruluşları ise özellikle genişleme dönemlerinde bu çevrimlerin olası sorunlarına karşı sessiz kalıyor. Aynı kuruluşlar, ibre daralmaya ve devamında krize dönmeye başladığında ise azgelişmiş ülkelerin sistemde sorun çıkarmadan kalması için gereken minimum düzenlemelerin yapılması için uğraşıyor gibi görünüyorlar. Dolayısıyla asıl görevlerinin azgelişmiş ülkelerin sorunlarına çözüm bulmak değil, finansal sistemin olabildiğince sorunsuz işlemesini sağlamak olduğu gözler önüne seriliyor. Diğer bir deyişle, Dünya Bankası raporunu hırsızlık yapmak için girdiği evin daha önce soyulup soğana çevrildiğini gören hırsızın balkona çıkıp yardım istemesine benzetmek mümkün.
Biyografik filmler ne işe yarar?
Belki de bu filmler günümüzü anlayıp anlamlandırmakta zorlandığımızın, gelecek tahayyüllerimizin zayıfladığının, geçmişe bakışımızın derinlikten yoksun bir hâle büründüğünün işaretidir.

Biray Kolluoğlu, Evren M. Dinçer, Zafer Yenal
Biyografik filmler sinemanın her zaman popüler ürünlerinden. Bunun nedeni pek de gizli saklı değil. Hakkında film yapmaya değer bir hayat yaşadıysanız, iyi bir yapımla büyük bir gişe başarısı neredeyse garanti. Hatta bu şekilde Oscar’a kadar uzanmak bile mümkün.
Ray Charles’ı canlandıran Jamie Foxx, Freddie Mercury’yi canlandıran Rami Malek, Truman Capote’yi canlandıran Philip Seymour Hoffman, onlar kadar popüler ve ikonik bir isim olmasa da Erin Brokovich’i canlandıran Julia Roberts’ın kazandıkları Oscar ödülleri bu durumun yakın zamandaki örneklerinden. Oscar’ı bizce hak etmiş olsa da adaylıkla yetinen ve muhteşem Iris Murdoch’ı anlatan Judi Dench’in Iris’ini de anmadan geçmeyelim tabii.
Ünlü yönetmen David Fincher’ın The Social Network (Sosyal Ağ) adlı filmi ile Tom Hooper’ın The King’s Speech (Zoraki Kral) adlı filmi ise hem çok sayıda Oscar adaylığı hem de büyük gişe başarısı ile yine hemen aklımıza gelen örnekler arasında. Çok sayıda adaylık ve ödülüyle Lincoln’ü, The Aviator (Göklerin Hakimi) ve Milk’i de unutmayalım. Hitler’i anlatan Downfall (Çöküş) bu janr kapsamında en ilginç işlerden. Stalin’in Ölümü ise alt türe tamamen farklı yaklaşan bir komedi/hiciv filmi. Kadrosundaki çok büyük isimlere rağmen yeteri kadar ses getirmeyen Trumbo filmini de izlemediyseniz mutlaka öneriyoruz.
Sinema tarihi de mega biyografik filmlerle dolu. Spike Lee’nin Malcolm X’i, Milos Forman’ın Amadeus’u, dahası Arabistanlı Lawrence, Akıl Oyunları, Gandhi, Son İmparator… Sinema biyografik filmlerden hiç vazgeçmiyor. Gişe, prestij ve ödül bu kadar yakın olunca finansman bulmak kolaylaşıyor, iyi kaynak ve finansmanla daha iyi işler çıkıyor. Görece küçük bütçeyle yapılan Hitchcock gibi filmler bile hikayenin cazibesi sayesinde Anthony Hopkins ve Helen Mirren gibi dev isimleri çekebiliyor.
Kısacası beğeniler, teknolojiler değişse de biyografik filmlerin her zaman izleyicisi var. Biyografik filmler tematik trendlerdeki kaymalara, teknolojik değişimlere kolayca ayak uyduruyor. Filmlerin ötesine geçip dizi formatına bakarsak başta Türkiye olmak üzere tüm dünyada biyografi eksenli yapımlarda son yirmi yılda bir patlama olduğunu söylemek mümkün. Alanın ilk ve en başarılı örnekleri arasında tabii Kanunî Sultan Süleyman’ı anlatan Muhteşem Yüzyıl var. Ayrıca Diriliş Ertuğrul, Payitaht: Abdülhamid, Alparslan Büyük Selçuklu, Barbaros Hayreddin: Sultanın Ferman gibi dizileriyle TRT bu hızla giderse yakında “Türk tarihinin” tüm isimlerine dair bir diziyi tamamlayarak dünya rekorlar tarihine girecek.
Biz filmlere geri dönelim. Bu filmler tek tip değil. Bazıları iki-üç saate sığmayacak büyük hikayelerin kahramanlarının bütün hayatını anlatmaya çalışırken bazıları bu kişiliklerin yaşamının bir dönemine odaklanıyor. Malcolm X ve Ray, karakterlerin tüm hayatına öyle ya da böyle değinmeye çalışan filmler arasındayken Hitler’in son iki yılını anlatan Çöküş ikinci kategoride. Kimilerine göre birincisi çok riskli, sonuçta büyük tarihîisimlerin tüm hayatını anlatmak kolay bir iş değil. Öte yandan ikincisinin de kaynak israfı olduğunu söyleyenler var: Müşterisi bu kadar hazır bir hikayeyi neden harcayalım?
2023’te de çok ses getiren filmler arasında iki biyografik film vardı: Napolyon (Ridley Scott) ve Oppenheimer (Christopher Nolan). Bizim kategorizasyonumuza göre Napolyon daha çok birinciye, Oppenheimer ise ikinciye uyuyor. Buna karşın her iki film de gişede kötü bir performans sergilemedi. Hatta Oppenheimer, Barbie ile birlikte o kadar büyük bir reklam bombardımanı ile gösterime girdi ki film neredeyse iki ay hiç gündemden düşmedi. Sıradan izleyicinin fark edemeyeceği kadar küçük teknik detaylar günlerce konuşuldu. Bunlardan ne kadarının aklımızda kaldığı şüpheli tabii…
Napolyon’un medyatik ödül şansı zayıf gibi görünse de Oppenheimer lobiye devam ediyor. Sonuçları yakında göreceğiz.
Peki bu iki film bize ne gösteriyor? Oppenheimer, yönetmen Christopher Nolan’ın söylediği gibi tarihin en büyük hikayelerinin başında geliyor. Ama film hikayeyi ve etkisini irdelemeyi kendisine hiç dert edinmemiş; herhalde bu noktalarda herkesin hemfikir olduğunu düşünüyor. Atom bombasının ve açtığı pandoranın kutusunun neleri dönüştürdüğünü anlatmak yerine bir fizik profesörünün işyerinde yaşadığı gerilimlerden, bu gerilimlerin etkilediği özel hayatından başka izleyiciye bir şey sunmuyor. Oppenheimer’ın büyük sorunlar yaşadığı siyasi figürün ismini buraya yazmayacağız. Çünkü filmin üçte ikisini meşgul etse de bu kişinin kim olduğunu ve önemini muhtemelen çoktan unuttuk. Filmin derdi de bunu bize anlatmak olmadı hiçbir zaman… Karşımızda olağanüstü bir iş yaptığını zaten filmden önce de bildiğimiz birisi ve onun yaşadığı kişisel sorunlar vardı. Düşün dünyasına onlarca milyon dolardan geriye ne kalacak belirsiz.
Atom çağına dair yapılmış bir sürü film var ve Oppenheimer harcanan bütçeye karşın bize orijinal bir içerik sunmuyor. Kubrick’in absürt Dr. Strangelove’ı ya da Kurosawa’nın pek çok başyapıtından biri olan Korku İçinde Yaşıyorum’unu izlediğinizde bu yıkıma, daha doğrusu tarihin en büyük hikayesine dair çok daha yoğun bir içerikle karşı karşıya kalırsınız. Oppenheimer’ın da değinmeye çalıştığı girift karar alma süreçlerine dair bir hiciv olarak Dr. Strangelove’dan, bombanın yarattığı derin travmalar üzerine ise Korku İçinde Yaşıyorum’dan çok daha fazla şey öğrenmemiz mümkün.
Napolyon ise yelpazenin diğer ucunda. Modern dünya tarihinin en dönüştürücü isimlerinden biri, Josephine’e dair saplantılı aşkı ve tarih derslerinde sıkça anlatılan birkaç anekdotla karşımızda. Bir tanesi taç giyme töreninde papadan tacı alıp kendi kafasına koyması, bir diğeri Waterloo Savaşı’ndaki hâli, belki bir üçüncüsü de askerlerin müdahalesi sayesinde zor kurtulduğu darbe girişimi. Tarih meraklıları Moskova’nın yanışını, Rus çarıyla sohbet sahnesini, Saint Helena’da geçirdiği zamana dair kesiti de beğenmiş olabilir.
Ancak pek çok detay Napolyon’un karmaşık tarihine ya hiç değinmiyor ya da üstünkörü geçiyor. Napolyon ilk sürgüne gittiği Elba’da yan gelip yatarken can sıkıntısı ile ülkeye geri gelmiş birisi gibi görünürken, biraz da Phoenix’in oyunculuğu nedeniyle sadece saplantılı bir adam gibi karşımıza çıkıyor. En önemlisi bu tür eleştiriler kendisine yöneltildiğinde Scott açıkça hiç de önemsemediğini söylüyor. “Napolyon destanı yapmak için tarihçilere ihtiyacım yoktu” deyip geçiyor.
Peki o zaman neden biyografik filmler yapılıyor? Freddie Mercury’nin hayatının hâlâ hayatta olan arkadaşlarının filme danışman olmalarına rağmen değiştirildiğini biliyoruz. Oppenheimer ve Napolyon’un gerçekçilik ya da gerçekliği niye anlattığına dair bir çerçeveye sahip olmamasının ne önemi var? Lincoln çıktığında bir eleştirmen “Film Lincoln’ü değil Obama’yı anlatıyor” demişti. Bu iki filmde böylesi bir bugünden Napolyon’a veya bugünden atom bombasına bakış var mı? Keşke. İzleyici olarak ona bile razıyız.
Peki o dönemleri daha iyi kavrama şansımız oldu mu? Oppenheimer’da takım elbiselerin bugüne kıyasla daha sıkı oluşu ve akademik giyim kuşamın henüz serbestleşmediğini görmek dışında ne hatırlıyoruz? (Trumbo filmini bu nedenle tekrar öneriyoruz.) Bu kadar büyük kaynaklar, bu kadar büyük hikayeler ama çerçeveden yoksun ve amaçsız anlatılar. Belki de bu filmler sadece bugün altından da verimli bir çağ yaşayan sinema-televizyonun girdiği konu krizini anlatıyordur.
Tabii bir de şu var: Neredeyse yarım asırdır pazarın yavaş yavaş her alanı teslim alarak toplumsallığın kumaşının eprimesine yol açtığı, “Her koyun kendi bacağından asılır,” “Rekabetçi olmak lazım, ayakta kalmak için öne geçmek lazım” söyleminin içinde nefes aldığımız (bazen de alamadığımız) bir dönemden geçiyoruz. Belki de bu dönemde artık görüp görebildiğimiz veya görmek istediğimiz (ve hâliyle bize gösterilen) de sadece bireylerin mücadeleleri, nasıl kazandıkları veya nasıl kaybettikleridir.
Yine belki de bu filmler günümüzü anlayıp anlamlandırmakta zorlandığımızın, gelecek tahayyüllerimizin zayıfladığının, geçmişe bakışımızın derinlikten yoksun bir hâle büründüğünün işaretidir. Son beş senede sizi sarsan, hâlâ hatırladığınız, sahnelerinin gözünüzün önünden gitmediği kaç film izlediniz? Aklınızdaki sayı bir elin parmaklarını geçmiyorsa ve son yıllarınız süper kahramanlarla, aynı hikayenin türevlerini anlatan fantastik eserlerle ve her yolun aileye çıktığı filmlerle geçtiyse belli ki hepimiz gibi sinemacılar da zorlanıyorlar geçici, akışkan, uçucu olanın içinde kalıcı olanı tespit etmekte. Onları da anlamak lazım…
Bültenimizin hazırlanması sürecinde bizden her zamanki gibi desteğini ve yardımlarını esirgemeyen editörümüz sevgili Enes Köse'ye çok teşekkür ederiz.
Bitirirken her zamanki hatırlatmalarımızı yapalım: Bu bülteni çevrenize iletebilir, apos.to/n/zappa-
Herkese şimdiden iyi ve sağlıklı yıllar dileriz.



