Merhabalar,
Her şey yolunda olmasa da güneş yerinde ya, devam!
🎈Kemerlerinizi bağlayın ve açacağınız sekmeler için browserınızda benim için temiz bir sayfa açın.
🎶Planör’ün davetiyle geçtiğimiz çarşamba yayınlanan Dünyanın En Dayanıklısı isimli sayıları için bir playlist hazırladım. Beklemediğim bu davet karşısında önce şaşırdım sonra peşi sıra kendimi bir Planör’ün kokpit koltuğunda ben olsam ne dinlerdim? diye düşünürken buldum. Peki ya ben gökyüzündeyken içinde bulunduğum Planör benim yerime şarkıları seçecek olsa? dedim. Dünya turu attıran, etnik ezgilerden pek çok dile selam veren ve tabii uçarken insanın karnında hissettiği yumrudan, hafiflikten, gerginlikten kısaca tanıdık tanımadık hislerden oluşan uzunca bir seçki oldu. Dinlemek isteyenler bültene doğru bir uçuş için tık tık! Hafta boyu Planör'den Bahar ve Güneş’in isimlerini Slack mesaj kutumda görmek girdiğimiz mevsimle birlikte beni gülümseten bir detay oldu.
🎙Bu sayıda konuğum tanışıklığımız üniversite bahçesindeki bank sohbetlerine uzanan çevirmen arkadaşım Göksenin Abdal. Kendisiyle çevirmenlik mesleğine, bir çevirmen olarak üretimlerine bakış açısına, üretirken bolca kahve içmemize dair konuştuk.
🎧Podcasti tüm podcast mecralarından ve Aposto! web ve mobil arayüzünden dinleyebilirsiniz.
📬Bu satırları okumak isteyen insanların olduğunu bilmek tahmin edersiniz ki beni epeyi mutlu ediyor. Geçtiğimiz sayıda başlattığım anketi bu hafta tekrar hatırlatıyorum ve cevapların anonim kaldığını, üretime bakış açınızı merak ettiğimi tekrar not ediyorum. Ankete bıraktığınız cevaplar bültenin çizimlerini yapan Pınar, podcast kurgusunda destek veren Hasna ve beni çok mutlu etti. Pek çok yanıtta gördüğüm devam kelimesine "Devam!" diyerek sizlere selamlıyorum. Bu maili cevaplayarak bana bu sayı hakkında fikirlerinizi iletebilirsiniz.
Aşağıda görüşmek üzere,
Esra Ece Kuleci
Kapak İllüstrasyonu: Pınar Öcel
Liseye başladığım ilk yıllar, herkesin övdüğü klasik bir eseri okumak için resmen çabalıyorum, can çekişiyorum ama okuduğumdan hiçbir şey anlamıyorum. Karakterler kim, kim kimin neyi, duyguları ne? diye soruyorum. Kitabın ortalarına geliyorum ama halen bir cevabı yok! Yazara iyice yabancılaşıyorum, büyük bir özgüven sorunuyla karşılaşıyorum ve lise edebiyat öğretmenimin yanına gidiyorum. Kitabın kapağına bakar bakmaz; Bu kitaptan okursan tabii anlamazsın, deyip hemen defterimin ilk sayfasına yayınevi ve çevirmen isimleri not ediyor ! Ne büyük bir aydınlanma! Aynı metni farklı nasıl çevirebilirler ki! Ben böyle tanıştım çevirmenlerin dünyasıyla. Çok küçükken yabancı yazarların bizim için Türkçe öğrenip yazdığını zannedecek kadar romantiktim. Biraz daha büyüyünce Harry Potter kitaplarında Sevin Okyay'ın adını görüyordum ama aydınlanmayı televizyonda kendisini görmemle yaşamıştım.
Günümüzde yazardan hemen sonra dikkat ettiğim noktaların yayınevi ve çevirmen olması hikayesi bende böyle başlıyor. Çevirmen yazarın kendisi kadar önemli benim için yazarla aramda o köprüyü kuran, yeni tanıştığım her kelimenin bendeki karşılığını bulup bana anlatmaya çalışan o değerli insan.
Kimileri içinse hayalet belki. Dünyayı döndüren ve ülkeler arası bağlar kurduran çevirmenlerin büyük bir kısmı dünyayı döndürüyor ama kendini döndüremiyor!
Göksenin fakültenin Ortabahçesinde komşu banktaki sohbete dahil olma isteğimle hayatıma girmiş bir arkadaşım. Ondan dost meclislerinde çok şey öğrendim. Şimdi farklı şehirlerde de olsak son çeviri kitabıyla evimde misafirim gibi. Göksenin ile çevirmenliğe, çeviribilime, ilk çevirisinden son çevirisine oradan da şu an masasında duran çeviriye kadar pek çok şey konuştuğumuz uzun bir üretim kaydı oldu. Aşağı satırlarda bu kayıttan bende kalanları okuyacaksınız.
Bakalım neler kayda geçmiş!

- Göksenin'in çeviriye olan merakı benimkiyle çok benzer noktadan olmasa da aynı dönemlerde başlamış. Lise yıllarında bir metni bir dilden başka bir dile çevirme sürecinin aslında ne kadar zor olduğunu düşünmeye başlamış. Bu düşünce de onu çeviribilim alanında lisans eğitimi alma düşüncesine itmiş. Bu kısımda üniversite tercih sıralamasından sanki bugün yapıyormuş gibi bahsetti. Vallahi ben de tercih listemdeki tüm sıralamayı her detayıyla hatırlıyorum. İlk sorum neden çevirmenlik? oldu.
"Çeviri yapmanın insana gerçekten çok geniş bir bakış açısı kazandırdığını ve belli kalıplaşmış düşünceleri ortadan kaldırdığını düşünüyorum. Dolayısıyla bence edebiyat besleyici bir alan ama çeviri hem edebiyat anlamında daha iyi, daha geniş bir bakış açısı sunuyor, hem de dünyaya dair birçok şey öğretiyor. O yüzden çevirmenliğin benim için tam böyle nokta atış bir meslek olduğunu söyleyebilirim." - İlk çeviri: Göksenin'in ilk çevirisi Paradise For Life şiiri. "Ben bu şiiri okurken neler hissettiysem okurlar da benim hissettiğime yakın şeyler hissetsin diye çevirmek istedim." Bu çeviri Çevirmenin Notu dergisinin 11.sayısında yayınlanmış. O yıllarda hocasının da bu çevirisine dair editöryal notları olmuş tabii.
- Üretmenin mutluluğu: "Gün sonunda kitabın kapağında kendi adını gördüğünde yaşadığın şey büyük ihtimalle bir düğün kartında sevdiğin insanla adını yan yana görmekle aynı şey."
- Dünyayı çevirip kendini çevirememek: Dünyada iletişimi ve farklı diller arasında çarkı döndüren çevirmenler gelin görün, hatta bilin ki çoğu kendini çeviriden aldığı maddi karşılıkla döndüremiyor. Ek işler ve sevmediği alanda çevirileri geçinebilmek için kabul ediyor. Çeviri büroları, yayınevi telifleri, yeni baskılarda göz ardı edilen çevirmenler gibi birden fazla kusurlu nokta var. Bu konuyu konuşurken Göksenin'in söylediği birkaç cümleyi doğrudan kayıtlara geçirmek istiyorum.
" Bir yazar kaynak dilde nasıl o eserin sahibi ise çevirmenler olarak da bizler de o metnin o dilde sahibiyiz."
"Kendimi yaralı hissettiğim, üzüldüğüm bazen de kendi ürettiklerime yabancılaştığım bir süreç gün sonunda, ele gelen sonucun azlığı dolasıyla." - Yapay zeka çevirisi: Göksenin bu konuda net! Çeviremez!
Çeviride önemli olan insanın metne dair algısı ve zihninin seçiciliği,
çeviri kültürden uzak düşünülemez diye de ekliyor.
- Son çeviri: James Fenimore Cooper'ın Bir Cep Mendilinin Otobiyografisi isimli kitabını Türkçeleştirdi. Kitap Ketebe Yayınevi etiketiyle bizlerle buluştu. Bu çeviriyi yaparken en çok dikkat ettiği şey bu metni İngilizcesinden okuyan bir okurun hissettiklerinin Türkçeden okuyan okurda da canlanabilmesi olmuş. Eski İngilizce kelimelerin verdiği hissi bize geçirebilmek için Osmanlı Türkçesine ait kelimeleri tercih etmiş. Yazar bir cep mendilinin ağzından okuyucuya sesleniyor, bu yüzden Göksenin'e sordum, "Sen bir nesne olsan ne olmak isterdin?".
Cevabını doğrudan kayıtlara geçiriyorum.
“ Büyük bir kaya olmak isterdim. Dünya döndükçe, yağmur yağdıkça, rüzgâr estikçe benden parçaların, benim tozlarımın dünyaya saçılması, her yerde benden parçaların olmasını isterdim. Bence ilham verici bir şey olurdu ve tabii dünya zalim bir yer, gövdemde taş ocakları açılana kadar varlığım sekteye uğramadan var olurdum diye düşünürdüm. “ - Şu an masasında ne var?: Şimdilerde Zaha Hadid ve mimarlık tarihine dair bir metni çeviriyor.
- Zihni sakinleştirmek: Bazen bir yazı üretirken onu hiç düşünmeden başka bir şey yapmak istiyor insan. Göksenin yemek hazırlığı sürecindeki doğrama eylemini bu konuda çok sevdiğini kayıtlara geçirdi.
- Derrida'yı da andık. “Hiçbir metin hiçbir zaman son halini almaz. Bir metin yaratılır, ortaya çıkar ve o metin sonsuza kadar kendini aktarır, değişir, dönüşür ve hiçbir zaman son halini almaz. “
- Sona yaklaşırken şunu merak ettim. Göksenin'in sosyal medya biyografisinde şöyle bir alıntı var. “Saçmalama ben roman kahramanı değilim.” (Vişnenin Cinsiyeti, Jeanette Winterson)
Bu cümleyi kendine neden yakın bulduğunu ve kendini ifade etmek için tercih ettiğini sordum. Benden de bir itiraf geldi bu noktada. Bende bazı anları filmdeymişim gibi hayal etmiyor değilim.
"Bazen yaşadığımız bazı şeyler gerçekliğini yitirir veya biz gerçekten koparız ya o yüzden seçtim bunu. Aslında bir nevi kendime hatırlatma. Sen roman kahramanı değilsin, saçmalama demenin başka bir yolu gibi. Gerçekten kopmak konusunda üzerime yok. Hayalperest olduğum için de kendime hatırlatma notu diye koydum oraya. Edebiyat kurtarıcı, gerçekler acı."
• Çay mı kahve mi? : Üretim yapan çoğu insanın kafein ile derin bir ilişkisi var. Göksenin de onlardan biri. Güne kahveyle başlayıp çayla devam edip tekrar kahve ile sonlandıranlardan. Benim memleketimden ve çaydan konuştuk. Sonra konu kahve çekirdeklerine geldi.Kendisi ayılmak için Afrika çekirdeğini günün devamında ise Latin Amerika çekirdeklerini tercih ediyormuş. Latin Amerika deyince evin içinde Latin ezgilerini dinlerken hayal ettim onu ve çeviri yaparken ne dinliyorsun diye sordum? Bize bir playlist hazırladı. Merak edenleri buraya alalım.
• Bir bilene sordum: Konu kahve olunca konuk tabii ki Bardağımda Ne Var? oldu. Kendisi makinede kahve demleye dair verdiği tüyo ile hayatımı kurtarmıştı. Göksenin ile konuşurken çekirdeklerin zihindeki etkileri acaba farklı mı? diye bir soru belirdi kafamda. Bu konudaki merakımı Caner'e ilettim sağ olsun yanıtsız bırakmadı beni. Ben Caner'in bardağında acaba bu hafta ne var diyerek bülteni ilgiyle okuyorum. Kahve alemine dair merak besleyenler göz atsın derim.
🧠Kahve Gerçekten Bir “Zihin Açıcı” mı?
Yazar: Bardağımda Ne Var?
Evet, kafein içeren birçok içecek gibi kahve zihin açıcı, uyandırıcı ve enerji verici bir içecek. Kafeini gün içerisinde çay, çikolata, kola gibi formlarda tüketiyor olsak da, halen en popüler tüketim şekli kahve içmek. Kahve içtiğimizde, vücudumuzda bulunan Adenozin reseptörleri kafein tarafından bloke ediliyor ve normalde işi bizi rahatlatmak, gevşetmek olan bu reseptörler işlerini yapamıyor. Noradrenalin ve dopamin salgıları da tetikleniyor ve uyanık, dikkatli, canlı hissediyoruz.
Peki içtiğimiz kahvenin hangi ülkede yetiştiği kafein içeriği açısından bir fark yaratıyor mu? Muhtemelen evet ama bunun net bir cevabı yok. Robusta tipi çekirdeğin Arabica’ya göre yaklaşık %50 daha fazla kafeine sahip olduğunu biliyoruz. Bunun yanında, tükettiğiniz kafein miktarını çekirdek tipiyle birlikte demleme yönteminiz, suyunuzun kalitesi, sıcaklığı, demleme süresi gibi etkenler de belirliyor. Siz en iyisi kafeinin “zihin açıcı” etkilerine çok takılmayın, sadece sevdiğiniz kahveyi için. ☺

İllüstrasyon: Pınar Öcel
• Neyi çevirmek isterdin?: Benim çevirisini beklediğim kitaplardan oluşan bir listem var. Hatta birinin adını burada kayıtlara geçireyim, belki duyan olur.
300 Dalmaçyalı'dan tanıdığımız Dodie Smith'in I Capture The Castle isimli kitabının çevirisini bekliyorum. Göksenin'e de çevirmeyi hayal ettiğin kitaplar var mıdır? diye sordum. Uzunca bir listesi varmış, paylaşmak istemedi ve emekliliğinde zevkle yavaş yavaş çevirmeyi hayal ettiğini söyledi. Bir gün bir yayınevi o metinlerden birini önüne koyarsa kabul edecekmiş tabii ama bir sahil kenarında emekliğinde o metinlerle iç içe olmak en büyük hayali.
• Üretim sözlüğü: Burada yeni kelimeleri hayatıma katayım istiyorum ve Göksenin'e soruyorum, bana çeviriye dair aklına gelen ilk kelimeyi söyle ve lütfen açıkla. Seçimi eşdeğerlik oluyor.
Eşdeğerlik: Bir sözcük kaynak dilde hangi ilk anlama geliyorsa onu o ilk anlamıyla Türkçede ya da başka bir dilde karşılamak demektir.
• Ekoller ve hocalar: Göksenin kayıtta çokça ona destek olan ve akademik duruşlarını beğendiği isimleri andı. Çeviribilim özelinde her ekole onu besleyici bir yönden bakması ve heybesine doldurması harika!
• Tanımlamayan ama yaşatan noktalar: Bazı meslekler aslında fiziksel var olmayı becerebilmek için hayatımızda olan isimler ya da sıfatlar. Akademisyenlik de yapan Göksenin bunun için kaydı kapattıktan sonra beni tanımlamıyor ama yaşatıyor dedi. Bu da yine üretim söz konusu olduğunda bu tür tanımlamayan şeylere üzülmememiz gerektiğini bana tekrar öğretti.
• Aklıma ne geldi: Yıl 2018 ve !f İstanbul Bağımsız Filmler Festivali 17 yaşında! Ben "Murakami'yi Düşlemek" isimli 2017,Danimarka yapımı belgesel filme bilet almışım filmi ağzım açık bir şekilde şaşkınlıkla izlemişim. Benim gibi Murakami okumayı sevenlerin Murakami'nin dünyasını anlamanın aktarmanın bir çevirmen için ne demek olduğunu merak ettiklerine eminim. Bu belgesel film, Mette Holm'un Haruki Murakami’nin ilk romanı Kaze No Uta O Kike (Rüzgarın Şarkısını Dinle) adlı romanını Danca'ya çevirme sürecini anlatıyor. Bir çevirmenin hayalle gerçek arasındaki sınırlarda gezdiği sahneler beni çok etkilemişti. Bu sayı vesilesiyle bu belgeseli hatırladım mutlaka tekrardan izleyeceğim.
•Başta da bahsettiğim gibi Sevin Okyay'a olan aşkımın bana öğrettiklerini bu sayı özelinde öğrendiklerim arasına koymak istedim. Kendisinin yakın zamanda bir video röportajı yayınlandı. Başlık beni o kadar etkiledi ki! Kendisiyle bir iki kez aynı masada oturma şansım olmasaydı hakikaten normal bir insan olduğuna inanmayarak geçerdi günlerim. Bir çoğumuzun severek okuduğu o Harry Potter serisinin ne zorlukla Türkçeye kazandırıldığının kayıtlara geçmiş olmasına seviniyorum.
- Bir üretimi özellikle yazın olan bir üretimi bekletmek, soğutmak ve demlendirmek gibi bir gerçek var. Bekletmek gözümüzü korkutmamalı!
- Müzik de yazmak gibi farklı üretim alanlarını besleyen bir noktada.
Öyle ki bilmediğin dillerin besleyici etkisinde tek olmadığıma sevindim. - Pek çok alan gibi çevirmenlikte de son teslim tarihlerinin üreteni kısıtlayıcı ve zorlayıcı yanını görmüş oldum, inisiyatif kullanan ve üreteni destekleyenlere teşekkür gerçekten unutulmamalı.
- Geçtiğimiz sayıda konuk aldığım Unutma Bahçesi, farklı bir bakış açısıyla istanbulberlin Hattı'nda olacak. istanbulberlin Hattı'nın gelecek sayısında “Unutma Bahçesi”nin hikâyesininin yanısıra, projenin ortaya çıkardığı, biri Türk diğeri Alman iki bilim insanı kadının, İstanbul ve Münster’deki iki evde geçen ve bu evler üzerinden bağlanan Hollywoodvari hikâyesini de okuyacaksınız.
- Yine Unutma Bahçesi'nden bir haberle devam ediyorum, projenin üretim sürecini konu alan "Bir Yerin İzinde Pek Çok Yer", "Bahçenin Ötesi" isimli sayıda 1kitap1mekan'daydı.
- Bu hafta Bob Dylan ve yaş seksen kelimeleriyle epeyi karşılaştık. Bob Dylan benim belleğimde daha çok Patti Smith'in anılarıyla var. Patti buna dair son bülteninde bir videoya yer vermiş yine sayesinde duygu yüklü anılar denizine daldım. Bob Dylan demişken 20liğin son sayısı fazla güzel okuyamayan üzülür.
🤟Olur da Üretim Kaydı'nı severek diğer mecralarda da takip etmek istersiniz diye buraya linkleri bırakıyorum.
İnstagram , Twitter ve yeni mecrası Linkedin
Bir sonraki sayıda görüşmek üzere...





