Herkese merhaba! Yıldızlı Bir Hikaye’nin dördüncü bültenine hoş geldiniz. Bugün yazın dünyasına çok büyük katkılar sağlayan Avusturya doğumlu yazar ve şair Stefan Zweig’ı daha yakından tanıyacağız.
Bu yazıyı okurken, yazarın en bilinen eserlerinden biriyle aynı adı taşıyan albüme kulak verebilirsiniz. Bilinmeyen Bir Kadının Mektubu
Edebiyata ve sanata dair daha fazlası için Instagram üzerinden Yıldızlı Bir Hikaye adlı sayfayı takip etmeyi unutmayın!
‘’Çağlayan sular misali hiçbir şeye tutunmaksızın, hiçbir yere bağlanmaksızın yaşayıp gidiyordum ve bu soğukluğun ölü, kadavra gibi bir şeye benzediğinin pekala farkındaydım.’'
Olağanüstü Bir Gece-Stefan Zweig
Hazırsanız başlayalım!
Stefan Zweig, 28 Kasım 1881 tarihinde Avusturya’nın Viyana şehrinde dünyaya gelir. Varlıklı bir ailede büyüyen Zweig, küçük yaştan itibaren ciddi bir eğitim alır. İngilizce, Latince, Yunanca, Fransızca gibi dilleri konuşabilmektedir ve lise çağlarında şiir yazmaya başlar. İlk gençliğinde okumaya başladığı Alman şair Rilke onun yaşamında önemli bir yer tutar. Bu yıllarda Rilke’nin etkisi ile kalemine yön verip şiire başlayan Zweig, üniversitede de felsefe eğitimi alır.
Aristokrat bir aileden gelmenin avantajları sayesinde birçok ülke gezme şansı bulan yazar, bu geziler esnasında kalemini ve defterini yanından hiç eksik etmezdi. Yazmayı ve yaşamayı bir alışkanlık haline getirdi. Üniversitedeyken Siyonizm’in, İsrail Devleti’nin kurucusu ve aynı zamanda Neue Freie Presse adlı gazetenin editörü olan Theodor Herzl ile çok yakın bir ilişki kurdu ve Herzl, o vakitler yazarlık kariyerinin henüz başında olan Zweig’ın tabiri caizse elinden tuttu.
1901 yılına gelindiğinde ilk şiir kitabı “Gümüş Teller” yayımlandı. 1904 yılında ise “Hippolyte Taine’ın Felsefesi” adlı tezini savunup Viyana Üniversitesi’nden doktora unvanını aldı.
Doktora unvanını hak ettikten sonra 9 yıl sürecek olan seyahatlerine başlayan Zweig, gezdiği sırada notlar alır ve öykülerine buradan detaylar eklerdi. 1907-1909 arası Seylan, Gwalior, Kalküta, Varanasi, Yangon ve Kuzey Hindistan’ı; 1911’de New York, Kanada, Panama, Küba ve Porto Riko’yu gezdi. Zweig bu seyahatleri sayesinde diğer yazar ve sanatçılarla temas kurdu. Aynı zamanda bir imza koleksiyoncusuydu.
Nihayet 1913 yılında Salzburg’a yerleşti. Psikoloji ve Sigmund Freud’un öğretileriyle yazılarını besledi, karakterlerini yazarken bu öğrendiklerinden faydalandı. Ve bu dönemden sonra sadece yazmaya yöneldi.
I. Dünya Savaşı başlayınca Belçika'dan Viyana'ya döndü. Gönüllü olarak orduya katıldı. Zweig, başlangıçta bir gazeteci ve yazar olarak savaşı destekliyordu, ancak Galiçya'ya gidip cephedeki acılara bizzat tanık olduktan sonra savaşın anlamsızlığını kavrayarak savaş karşıtı bir tutum sergilemeye başladı. İşsiz kalmak üzereyken dostları sayesinde savaş arşivi memuru oldu ve bu işi şu sözlerle anlattı: “Övünülecek bir iş değil ancak bu iş bana Rus bir köylünün bağırsaklarını süngüyle delmekten daha uygundu.”
Yabancı Ülkedeki Dostlarıma başlıklı bir açık mektup yayımlayarak savaşı kınadı. 1916’da Babil Kulesi ve 1918’de Zorlama adlı yazılarıyla savaş karşıtlığını cephede yaşanılan acıları yazdığı Yaremya oyunuyla ele aldı.
Kendisi gibi savaş karşıtı olan Alman şair Rainer Maria Rilke ve Fransız şair Romain Rolland ile uzun yıllar mektuplaştı. Ardından Zweig ve Rolland İsviçre’de yapacakları panel için dünyanın dört bir yanından düşünürleri çağırdılar ancak hükümet bunu engelledi.
1920 yılında, Üç Büyük Usta: Balzac, Dickens, Dostoyevski adlı eserini verdi. Aynı yıl Frederike von Winternit ile evlendi. Salzburg'un Kapuzinerberg semtindeki köşkte geçirdiği yıllar, Zweig'ın en verimli yılları oldu. "Paschinger Schlössl" adıyla bilinen bu köşkü, Friderike ile evli olduğu yıllarda satın aldı. Salzburg'da geçirdiği yıllarda bu köşkte pek çok eser verdi. Dostlarını sık sık Salzburg'da konuk etti. Romain Rolland, Thomas Mann, H.G. Wells, Hugo von Hofmannstahl, James Joyce, Franz Werfel, Paul Valery, Arthur Schnitzler, Ravel, Toscanini ve Richard Strauss gibi isimler bu evde Zweig'in konuğu oldu.
1928'de Rus yazar Leo Tolstoy'un 100'üncü doğum yıl dönümü kutlamalarına katılmak üzere, Sovyetler Birliği'ne gitti. Maksim Gorki'nin vesile olmasıyla eserleri Rusça'ya tercüme edildi. 1931'de yayımlanan "Die Heilung durch den Geist” (Akıl aracılığıyla iyileşme) adlı kitabı Albert Einstein'a ithaf etti.
Avusturya’da Hitler öncülüğündeki Nasyonal Sosyalizm boy göstermeye başlayınca, Yahudi bir yazar olan Zweig’ın ismi kara listeye çoktan alınmıştı. 1933'te, Nazilerin ideolojileriyle bağdaşmayan kitapları meydanlarda ateşe verdikleri törenlerde yakılan kitaplar arasında Zweig'ın eserleri de yer alıyordu. 1934'te Gestapo'nun villasını basıp, silah araması üzerine Zweig ülkesini terk etmek zorunda kaldı ve Londra'ya yerleşti.
1937'de eşi Frederike'den ayrıldı ve bir yıl sonra sekreteri Lotte Altmann ile birlikte Portekiz'e gitti. O sıralarda Avusturya, egemenliğini kaybetmişti. Zweig, 6 Eylül 1939'da, Altmann ile İngiltere'nin Bath şehrinde evlendi ve eşinden etkilenerek yazdığı "Sabırsız Yürek" adlı romanı yayımlandı. 1940 yılında ise İngiliz vatandaşlığına geçti. Alman Orduları’nın batıya doğru ilerlemesi üzerine Avrupa'dan ayrıldı. Sırasıyla New York'a, Arjantin'e, Paraguay'a ve Brezilya'ya gitti. Aralık'ta New York'a geri dönerek "Amerigo-Tarihi Bir Hatanın Öyküsü" adlı kitabı yazmaya başladı. 1941'de "Brezilya-Geleceğin Ülkesi" isimli kitabı yayımlandı. Bu kitabın yayımlanmasından sonra Brezilya'ya yerleşme karar verdi.
Brezilya'da Petropolis kentine yerleşen Zweig, ünlü "Die Schachspiel” (Satranç) başlıklı hikâyesini kaleme aldı.
Ancak hala daha Naziler’in katliamları sürüyor ve Avrupa’da kan gövdeyi götürüyordu. Akıl, medeniyet, sevgi, saygı gibi kavramların yok edildiğini gören Stefan Zweig, dünyanın bir daha asla aynı olmayacağını düşünerek büyük bir umutsuzluğa sürükleniyordu.
Ve 21 Şubat 1942 gecesi Zweig; komşusunu ziyaret etti, ondan aldığı kitapları geri verdi. Komşusu, “Ama bunları yeni ödünç almıştın!” dese de Zweig, artık kitaplara ihtiyacı olmadığını söyledi ve vedalaştı.
Alman şair ve romantizmin öncüsü Kleist’ın eşini ve kendisini silahla vurarak intihar etmesinden çok etkilendi ve bir soda şişesindeki zehirden birkaç yudum aldıktan sonra “Yanıma gelmek istersen bunu istediğin zaman yapabilirsin” diyerek eşi Lotte’ye uzattı. Takvim yaprakları 22 Şubat 1942’yi gösteriyordu.
Eşi Lotte ona son olarak şu soruyu yöneltir: “Beni seviyor musun?” “Evet.” cevabını verir Zweig. Ve Lotte, şişenin tamamını içip çiçekli elbisesiyle eşinin yanına uzanır. Evlerinde birbirlerine sarılmış vaziyette bulunurlar. İkinci eşiyle intihar etse de son mektubunu 20 yıl evli kaldığı ilk karısı Frederike’ye yazar.
Dünya ve Dostları İçin Son Birkaç Söz
“Özgür iradem ve açık bir bilinçle bu yaşamdan ayrılırken, son bir sorumluluk yerine getirilmeyi bekliyor: Bana ve işimi yapmama huzurlu bir ortam sunan harika ülke Brezilya’ya içten teşekkürlerimi sunmak. Her yeni günle bu ülkeyi daha çok sevmeyi öğrendim, ruhsal anavatanım Avrupa kendi kendini yok ettikten ve ana dilimin dünyası yok olduktan sonra, dünyanın hiçbir yerinde hayatımı bu kadar severek yeniden kuramazdım. Ama 60. yaştan sonra tam anlamıyla yeniden başlamak çok özel bir güç gerektiriyor. Ve benim gücüm yıllar süren vatansız yolculuklardan sonra iyice tükendi. Bu nedenle hayatımı doğru zamanda ve doğru bir şekilde sonlandırmamın iyi olacağına inanıyorum. Ki hayatım boyunca tinsel uğraşım en büyük haz kaynağım ve kişisel özgürlüğüm en yüce değerim oldu. Bütün dostlarımı selamlarım! Hepsine uzun geceden sonra gelen tanın kızıllığını görmek nasip olsun! Ben, her zamanki sabırsızlığımla önden gidiyorum.”
Haftaya Georges Perec ve “E” harfini kullanmadan yazdığı “Kayboluş" adlı eserini inceleyeceğiz. O zamana dek kendinize iyi bakın hoşça kalın!
