Faili meçhul gazeteciler Türkiye’nin siyasi tarihinin karanlık bir parçası. Cinayetlerin ardından açılan davalar, cevapsız kalan sorular, geride kalan eserler de… Ocak Metin Göktepe, Hrant Dink, Uğur Mumcu’nun öldürüldüğü ay. Yazar Onat Kutlar da Aralık ayında yaralandığı saldırının ardından 12 gün yaşam mücadelesi vermiş, Ocak ayında hayatını kaybetmişti. Şubat’ın hemen başında Abdi İpekçi cinayeti var.&nbsp;Bu seçkide hem siyasi cinayetlerde hayatını kaybeden gazetecilerin bazı eserlerini hem de onları anlatan kitapları bulacaksınız. Aradan geçen süre zarfında mesela Abdi İpekçi’nin kitapları eskisi kadar basılmasa da Türkiye gazetecilik tarihine yaptığı benzersiz katkıların unutulmaması için listede.Özgürlüğe Kurşun | Hıfzı Topuz | Remzi KitabeviCumhuriyetin yüz yıllık tarihini kaleme alan yazarlardan Hıfzı Topuz, Osmanlı döneminde işlenen ilk gazeteci cinayetinden başlayarak bugüne geliyor. İkinci Meşrutiyet döneminde sokak ortasında öldürülen Hasan Fehmi’den başlayarak öldürülen 61 gazeteciyi anan Topuz, ilk cinayetleri örgütleyen dönemin "derin devlet"ini ve yıllar sonra İzmir’de Atatürk’e yapılan suikastın perde arkasını da anlatıyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kimler okumalı? Gazetecilerin neden tehlike altında olduğunu tarihsel gerekçeleriyle anlamak isteyenler.&nbsp;</li></ul>Canım Aliye, Ruhum Filiz | Sabahattin Ali | Yapı Kredi YayınlarıSabahattin Ali’yi bugün romanları ve hikayeleriyle tanıyoruz. Gazete yazılarıyla tepki çeken ünlü yazar, 2 Nisan 1948 tarihinde öldürülmeden önce üzerindeki baskının şiddetini hissediyor, karısı ve kızına bu konuda umut vermeye çalışıyordu. Bu kitap, büyük sıkıntıların yaşandığı çalkantılı dönemlerde bile ailesinin sorumluluğunu taşıyan bir yazarın eş ve baba olarak Sabahattin Ali’nin portresini çiziyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kimler okumalı?&nbsp;Kurgu eserleriyle tanınan Sabahattin Ali’nin yaşadığı zorlukların ayrıntılarına vakıf olmak isteyenler.&nbsp;</li></ul>Sabahattin Ali’yi Ben Öldürdüm | Gökçer Tahincioğlu | İletişim YayınlarıGazeteci Gökçer Tahincioğlu, Sabahattin Ali cinayetini farklı bir açıdan ele alıyor. Gazetecilik deneyimiyle edebiyatı bi araya getiren Tahincioğlu’nun romanı, gerçek bilgilere dayanıyor. Kurmaca ile gerçeğin iç içe geçtiği kitap, daha önce gün ışığına çıkmamış, cinayetle ilgili iddiaları doğrulayabilecek belgeleri de içeriyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kimler okumalı? Sabahattin Ali cinayetinin ayrıntılarını ve arka planını merak edenler.&nbsp;</li></ul>İnönü Atatürk’ü Anlatıyor | Abdi İpekçi | Kırmızı Kedi YayıneviMilliyet gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Abdi İpekçi, 1 Şubat 1979’da evinin önünde öldürülmüştü. Türkiye basın tarihinin en önemli isimlerinden biri olan İpekçi, başta Milliyet olmak üzere, ardında pek çok eser bıraktı. İsmet İnönü’yle görüşmelerinden oluşan İnönü Atatürk’ü Anlatıyor bu eserlerden biri. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunda önemli bir rol oynayan İsmet İnönü’nün Atatürk’le ilişkisine odaklanan kitap, İpekçi’nin yaptığı söyleşilerden oluşuyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kimler okumalı? İsmet İnönü’nün insani, askerî, siyasi hayatını merak edenler ve kendi ağzından dinlemek isteyenler.</li></ul>Gazeteci: Abdi İpekçi | Tufan Türenç-Erhan Akyıldız | Remzi KitabeviAbdi İpekçi’nin sıra dışı hayat hikayesini ve adım adım suikasta giden süreci mercek altına alan kitap, Türenç ve Akyıldız’ın gazetecilik mesleğine başladıkları Milliyet’te birlikte çalıştıkları Abdi İpekçi’den öğrendiklerini de ortaya koyuyor. Çalışma, ilk kez 1986 yılında yayımlandıktan sonra 2020 yılında yeniden basıldı. &nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; color: rgb(94, 53, 177); box-sizing: border-box;">"Gazetecilik ilkelerinden hiçbir zaman ödün vermeyen Abdi İpekçi, geniş hoşgörüsü ve demokrasiye olan sonsuz bağlılığıyla en kritik dönemlerde bile ülkede bir denge unsuruydu. Doğru haberi, gazetecilik mesleğinin namusu sayan, bu konuda aşırı duyarlı olan İpekçi, Babıâli'de bir ekol yarattı. Türk basınına 'çifte kontrol' ve 'çağdaş haber yazma yöntemleri' başta olmak üzere sayısız yenilikler getiren Abdi İpekçi'nin adı hemen her dönemde, dürüstlüğün ve saygın gazeteciliğin simgesi oldu."</blockquote><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kimler okumalı? Gazetecilik mesleğinin ayrıntılarını, temposunu, neden cesaret gerektirdiğini ve Abdi İpekçi’nin mesleğe kazandırdıklarını merak edenler.&nbsp;</li></ul>Uğur Mumcu Cinayeti | Kolektif | um:ag YayınlarıCemal Süreya, Uğur Mumcu'yu şu sözlerle anlatıyor: “Uğur Mumcu daha ilk yazılarında, ince mizahı ve yazma tutkusuyla kendisini kabul ettirdi. Bir başına bir adam. Bence başarıya mahkumdu.” &nbsp;Uğur Mumcu’nun 24 Ocak 1993 yılında öldürülmesi yalnız Türkiye’de değil, dünyada da infial yaratmıştı. Mesleği nedeniyle sık sık hedef hâline gelen gazetecinin o güne kadar yayımlanmış kitapları, cinayetten sonra da adına kurulan Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Vakfı tarafından basılmaya devam etti. Bu kitap, cinayete giden süreci, davanın ne koşullarda görüldüğünü anlatırken Mehmet Ağar’ın “Bir tuğla çekersek duvar yıkılır”&nbsp;diyerek ifade ettiği karanlıkta bırakılan konulara odaklanıyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kimler okumalı? Uğur Mumcu cinayetini anlamak isteyenler.&nbsp;</li></ul>Ağca Dosyası | Uğur Mumcu | um:ag Yayınları&nbsp;Uğur Mumcu’nun Abdi İpekçi cinayeti üzerine hazırladığı bu kitap, İpekçi’nin katili Mehmet Ali Ağca’ya ve Oral Çelik’e odaklanıyor, bu iki ismin yargı karşısına çıkarılması için bir hukukçu titizliğiyle toparlanan belgelerden oluşuyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kimler okumalı? Abdi İpekçi cinayeti sonrası Papa 2. John Paul suikastıyla gündeme gelen Mehmet Ali Ağca’nın ilişki ağını anlamak isteyenler. Kitap, Mumcu'un öldürülmesine giden süreçte ne kadar titiz ve dikkatli bir gazeteci olduğunu da ortaya koyan bir eser.</li></ul>Gündemdeki Konu | Onat Kutlar | Yapı Kredi YayınlarıTürk edebiyatında 1950 kuşağının önemli temsilcilerinden Onat Kutlar da hayatını terör saldırısında kaybeden bir kültür insanı. 30 Aralık 1994 yılında Opera Pastanesi’ne bırakılan bombayla ağır yaralanan ve 11 Ocak’ta hayatını kaybeden Kutlar, aynı zamanda gazete yazılarıyla da tanınıyordu. Gündemdeki Konu, Kutlar’ın Cumhuriyet gazetesinde yayımlanan, ağırlıklı olarak medya, sinema temalı olmakla birlikte toplumsal meselelere doğru genişleyen, gündemin nabzını tutan, eleştirel denemelerinden oluşuyor.İlhan Selçuk onu yazarı şu sözle anıyor: “Onat, çağdaş Türkiye’nin bir ‘önsöz’üdür; çünkü sanatın, yazının, uygarlığın ‘sonsöz’ü yoktur… Onat yaşarken diriydi, öldükten sonra da diri kalacak.”&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kimler okumalı? Kutlar’ın ortaya koyduğu sinema tavrını ve yaklaşımını tanımak, dönemin sanat tartışmalarını izlemek isteyenler.&nbsp;</li></ul>Metin Göktepe 'Gazeteciyim' | Kolektif | Evrensel Basım YayımMetin Göktepe cinayeti, 8 Ocak 1996 yılında gözaltına alındıktan sonra işlendi. Basın tarihinde “mesleğini yaparken öldürülen gazeteciler” arasına adı yazılan Göktepe’nin davası, uzun zaman farklı illerde görüldükten sonra karar çıktı. Gazeteciyim kitabı kolektif bir eser. Göktepe’nin gazetecilik anlayışı, öldürülmesine tanıklık edenlerin ifadeleri, belgeler kitapta yer alıyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kimler okumalı? Metin Göktepe davasının ne koşullarda görüldüğünü, cinayetin nasıl işlendiğini ve gazeteciliğin nasıl hedef hâline getirildiğini anlamak isteyenler.&nbsp;</li></ul>Hrant | Tûba Çandar | Everest Yayınları<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; color: rgb(94, 53, 177); box-sizing: border-box;">“Evet, kendimi bir güvercinin ruh tedirginliği içinde görebilirim, ama biliyorum ki bu ülkede insanlar güvercinlere dokunmaz. Güvercinler kentin ta içlerinde, insan kalabalıklarında dahi yaşamlarını sürdürürler. Evet, biraz ürkekçe ama bir o kadar da özgürce...”</blockquote>Bu yazıyı kaleme aldıktan kısa bir süre sonra 19 Ocak 2007’de öldürülen Hrant Dink’in sıra dışı hikayesini Tûba Çandar, Hrant kitabında anlattı. 53 yılı çocukluktan başlayarak adım adım irdeleyen Çandar’ın çalışması yalnız Hrant Dink’i anlatması açısından değil, “İyi bir biyografi nasıl hazırlanır?” göstermesi açısından da kıymetli bir kaynak.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kimler okumalı? Hrant Dink’in “güvercin tedirginliği” diye tabir ettiği duyguya adım adım götürülmesini anlamak ve onu yakından tanımak isteyenler.&nbsp;</li></ul>

Aposto Kitap

Ocak ayı gazetecilere faili meçhulleri hatırlatan bir ay. Metin Göktepe, Uğur Mumcu, Hrant Dink ve Abdi İpekçi'nin öldürüldükleri günler arka arkaya gelirken biz de onları kendileri kaleme aldıkları kitaplar ya da onları anlatan eserlerle tanımak isteyenler için bir seçki hazırladık. 

Faili meçhul gazetecilerden bir kitap seçkisi

Bu yılı nasıl bitirdiniz?Boş kalan ve artık dolmayacak bir koltuğa bakarak mı? Hayatınızdan ne kadar sıkıldığınızı, hiçbir şeyin değişmediğini, bu rutini yıkıp dağıtamayacağınızı düşünerek mi? Bu yılın görece şanslı geçtiğini düşünerek, şükrederek mi? Mutlu, huzurlu, talihli olduğunuzu içinizden geçirerek mi?Bir yılı nasıl bitirirseniz bitirin, yeni bir yılın başlaması, herkesin kalbinde gizli bir ferahlık yaratır. Yeniden başlayabilecek olmayı, sil baştan davranabilecek olmayı geçirirsiniz içinizde, gizli bir yerden. Öyle olmayacağını, hayatın böyle akmayacağını bilmenize rağmen, karanlık, yıkıcı ve yorucu bir Aralık’tan, ferah feza bir Ocak’a geçmek fikri iyi gelir.Kar yağmış ve örtmüş gibidir bütün yaraların üzerini. Eriyeceğini düşünmez, üzeri kapanan yaralara merhem olan karın yağmasına şükredersiniz. Kar yağmasa bile yağmış olduğunu düşleyerek.Türkiye için bir yılın nasıl başladığını ne zaman düşünsem 2009 yılı geliyor aklıma. Ülkenin yorgun, yılgın geçirdiği bir yılı geride bırakıp, yeniden başlayabileceği, temiz bir sayfa açabileceği yeni bir yıla girerken karşılaştığı 1 Ocak felaketi.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yedi gencin Ankara’da yılbaşı gecesi doğalgazdan zehirlenerek hayatlarını kaybettikleri haberi…</li></ul>Türkiye için ocak ayı bir kabustur. Yeni yılın eskisinden beter olacağını gösteren bir kabus. Belki bu nedenledir bunca “yılbaşı kutlanır mı” tantanası… İçeride bir yerde felaketlerden korkmaktır yılbaşı… Metin Göktepe’nin, Uğur Mumcu’nun, Hrant Dink’in öldürüldüğü, terör saldırılarıyla, cinayetlerle, felaketlerle geçen bir aydır Ocak, Türkiye için… Ardından gelen Şubat, Abdi İpekçi cinayetidir.Yeniden başlayabilmek için yüzleşebilmek gerekir. Belki de budur Türkiye’nin yeniden başlayabilmesine engel olan. Durmadan sırtında yükler taşıyarak yeniden başlıyor gibi yapmasındandır. Yüzleşemediği, hakikatin peşinde koşamadığı, hesaplaşamadığı, kendi içinde o bedeli ödemediği için durmadan yükün üzerine yük ekleniyordur.Ama bir fırsat var. Ya da hep fırsat var. Kimsenin dürüstlüğün, hakikatin ve yüzleşmenin önünde, artık iş işten geçti diyemeyeceği, böyle bir hakkının olmadığını, olamayacağını biliyoruz.Eğriyi doğruya denk getirebilir Türkiye.&nbsp;Kolay mı? Değil elbette. Kolaylık ya da zorluğundan çok böyle bir niyet olmadığını görüyoruz. En kötüsü bu.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Suriye'de kritik eşik</h2>Suriye’de Esad iktidarı devrildi, Türkiye’nin de karşı olduğu sistem bütünüyle değişti. Suriye, üç-dört yıllık bir süreçte yeni bir ülkeye evrilecek şimdi. Kurucu anayasa süreci, nüfus sayımı, parlamentonun oluşumu… Böyle mi olacak yoksa görüntüde mi kalacak tüm bu kavramlar göreceğiz.Milyonlarca Suriyeliyi ağırlayan Türkiye için kritik bir eşikteyiz aslında. Hem göçmen politikası hem Suriye odaklı imar politikaları tartışmaları var, hem de bölgede hâkim güç olma istekleri…Türkiye’nin seçeceği yol sadece Suriye açısından değil, Türkiye açısından da önemli. Türkiye’nin nereye, nasıl yöneleneceğini göstermesi açısından.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">'Terörsüz Türkiye' süreci</h2>Yeni yılın ilk bölümünde özellikle, yine Suriye politikası ile bağlantılı olarak, “terörsüz Türkiye” adı verilen, yeni bir çözüm süreci olmadığına ısrarla vurgu yapılan sürecin yönü de biraz daha netleşecek.İmralı’da Abdullah Öcalan’la görüşen DEM Partili Pervin Buldan ve Sırrı Süreyya Önder’den hem daha geniş kapsamlı açıklama bekleniyor hem de DEM Parti’nin partileri ziyaret ederek bu yeni süreçle ilgili destek alma turlarına başlamaları. İmralı’dan gelen mesajın bir takım mekanizmaları şart olarak koştuğuna kuşku yok.Sadece&nbsp;“Bana çağrı yapıldı, ben de çağrı yapıyorum” tarzında işlemeyecek süreç belli ki. Devletin de bunu bildiğine kuşku yok. Ancak bir yerde barış için bir küçük umut ışığı varsa&nbsp;zorlamak gerekiyor. Niyetin ne olduğundan bağımsız. DEM Parti’nin mesajları da bu yönde.Bu sürecin sonunda Türkiye’nin güvenlik politikalarıyla da uyumlu, toplumsal barışın inşa edilebileceği bir zemin üretilebilecek mi, soru bu…<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Geçim sıkıntısı</h2>Bir başka başlık geçim sıkıntısı… Kulislerde konuşulan, iktidarın kemer sıkma politikalarının gelecek yılın ilk yarısına kadar süreceği, sonra da bir rahatlama dönemine artık girilebileceği yönünde. Elbette AKP kulislerinden gelen bilgiler bunlar.Sonrasında seçimin artık konuşulabileceği de söyleniyor. Erdoğan’ın seçimi çok önceden yapması gibi bir lüzum yok. Aksine kendi görev süresini oldukça kısaltacak böyle bir adımı atması için, üstelik ekonomik kriz sürerken bu adımı atması için bir neden görülmüyor. Bu yüzden bütün hesap 2027 üzerine. Erdoğan’ın yeniden aday olabilmesinin sağlanması, görece bir ekonomik refah tablosunun oluşturulmasına bağlı.Erdoğan nasıl yeniden aday olacak? Yeni anayasayla mı yoksa Meclis’in feshedilmesiyle mi? Hepsi için farklı partilerin desteği gerekiyor.Suriye, İmralı, yeni süreç, ekonomi, seçim… İplerin tamamı birbirine bağlı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Muhalefet cephesi</h2>Bütün bu tablonun herhangi bir yerine muhalefeti koymakta güçlük çekiyor insan. Sanki iktidar bütün alanlarda hamle yapıyor ve muhalefet bu hamlelere karşılık sadece işlerin kötü gitmesini bekliyormuş gibi bir tablo var.Bu tablo, yerel seçimden hemen sonra yoktu. Daha bir yıl bile olmadan muhalefet edilgen konumuna dönmüş, hamle yapma gücünü yitirmiş görünüyor.Kısır adaylık tartışmaları, eski alışkanlıklar, yeni politikaların iktidarın işine yaradığı söylemleri… Tüm bunlar muhalefeti ana tablonun ana unsuru olarak görmek konusunda güçlük yaşanmasına yol açıyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Umutlanabilmek için...</h2>Yeni bir yıla giriyoruz, umutlu olmak âdettendir. Ancak umut, öyle piyango bileti gibi insanın “ya çıkarsa” diyeceği bir ihtimal değildir.Umut, inşa edilmesi gereken, ancak o zaman varlığından söz edilebilecek bir yapıdır. Umutlanabilmek için adım atılması gerekir. Türkiye için bu adımın hakikat ve yüzleşme&nbsp;gibi kavramlardan geçtiğine kuşku yok. Ve bu kavramların esamisi de okunmadığı için umutlanmak da çok güç…Ama mücadele etmek esas… Umudu inşa edebilmek için, o yola girebilmek için de mücadele etmek gerekiyor. Kişisel hayatımızda da böyle toplumsal hayatımızda da. Kendimiz için de ülkemiz için de…Biz yine de usta Çetin Altan’ın dediği gibi enseyi karartmadan yola devam edelim. Daha iyi mücadele edebilmeyi umarak…Mutlu yıllar.

Spektrum

Yeni bir yıla giriyoruz, umutlu olmak âdettendir. Ancak umut, öyle piyango bileti gibi insanın “ya çıkarsa” diyeceği bir ihtimal değildir. Umut, inşa edilmesi gereken, ancak o zaman varlığından söz edilebilecek bir yapıdır. Umutlanabilmek için adım atılması gerekir.

Abdi İpekçi Cinayeti ile ilgili hikayeler