Merkez bankalarının altına yönelmesiyle küresel rezerv dengelerinde tarihî bir eşik aşılırken, merkez bankalarının toplam altın rezervi 30 yıldır ilk kez ABD hazine tahvillerini geride bıraktı. Analistlere göre bu, ülkelerin dolar cinsi varlıklardan bilinçli ve hızlı uzaklaşmasını yansıtan kritik dönüm noktası oldu.&nbsp;Bloomberg verilerine göre, altın artık küresel merkez bankası rezervlerinin yüzde 24'ünü oluştururken, ABD hazine tahvillerinin rezervlerdeki payı ise yüzde 21’e geriledi. Toplam altın rezervleri yaklaşık 4 trilyon dolara ulaşırken, ABD tahvillerinin payının 3,9 trilyon dolar civarında olduğu değerlendiriliyor. 2015'in son çeyreğinde merkez bankalarının rezervlerinde ABD hazine tahvilleri yüzde 33, altın ise yüzde 9 seviyesindeydi.Analistlere göre rezervlerdeki denge değişimi&nbsp;Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden sonra döviz varlıklarının dondurulması ile başladı. 2022 yılında ABD ve müttefikleri Rus Merkez Bankası varlıklarından yaklaşık 300 milyar doları dondurmuş, bu hamle dolar cinsinden varlıklara el konulabileceği gerçeğini gözler önüne sermişti. Yaptırımlardan muaf olan ve risk taşımayan altın ise bu süre zarfında merkez bankaları için stratejik alternatif hâline geldi.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Dünya Altın Konseyi'nin 2025 Merkez Bankası Altın Rezervleri Anketi’ne göre merkez bankaları önümüzdeki yıllarda da altın alımına devam edeceğinin sinyalini veriyor.&nbsp;</li></ul>Dünya merkez bankaları altın biriktirirken Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) altın rezervi geriliyor. Merkez bankaları altın toplarken, Türkiye neden altın satıyor?ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından TCMB, piyasada oluşan oynaklık &nbsp;sebebiyle yüksek miktarda döviz satarken, ağırlıklı olarak altına dayalı rezerv yapısı kapsamında TL’yi korumak için satış ve swap işlemlerini sürdürüyor. Türkiye, Körfez’deki savaşın başlamasından bu yana 60 tona yaklaşan bir altın satışı gerçekleştirdi.&nbsp;Cevabı aranan soru ise şu: Türkiye’nin altın satışları stratejik bir hamle mi yoksa zorunlu bir çıkış mı?Savaşla birlikte Türkiye ekonomisine dair olası senaryoları ve TCMB’nin bu süreçteki hamlelerini ekonomist Uğur Gürses ile konuştuk.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Enflasyon ve geçim sıkıntısı görülmemiş ölçüde derinleşti</h2>Ajandada birinci sırada her zaman enflasyon olduğunu belirten Gürses, 2021’den 2023 ortasına kadar çok ciddi kur politikaları uygulandığını, bu kur politikalarının sonucu olarak hane halkında enflasyon yangınının ve geçim sıkıntısının Türkiye tarihinde hiç olmadığı kadar derinleştiğini ifade etti.“Enflasyon ajandada birinci sırada ancak enflasyon diş macununa benziyor, tüpten çıktığında bir daha yerine kolay bir şekilde koyamıyorsunuz. Böyle bir ortamda TCMB’nin yıl sonu yüzde 16 olan enflasyon hedefi gerçekleşebilir mi diye konuşulurken, Körfez savaşıyla birlikte bütün planlar darmadağın oldu. Ekonomide de bir yavaşlama var, TCMB faizleri yüzde 37’de tutuyordu, gecelik faizi yüzde 40’a çekmek zorunda kaldı. Uzun süre faizi yüksek tutmanın da bir bedeli var, hane halklarının geleceğe bakış ve harcama yapma konusunda güveninin azalması ekonomik büyüme ivmesini yavaşlattı” diyen Gürses, hem yavaşlayan hem de enflasyonu düşüremeyen bir ekonominin Körfez savaşıyla darmadağın olduğunu kaydetti.Körfez’de devam eden çatışmalı süreç ve Hümüz Boğazı’na yönelik ambargo sebebiyle sadece enerji değil hammadde fiyatlarının da yükseldiğini belirten Gürses, değerlendirmelerine şöyle devam etti:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Fiyat artışları, doğalgaz kullanılarak üretilen her şeye, gübre ve plastik gibi tüm hammadde ve ara mamul ürünlerine yansıdı. Hiçbir ülkenin bundan etkilenmeyiz deme lüksü yok. Şimdilerde stoktan kullanılıyor olabilir ancak stok yenileme gündeme geldiğinde ya daha pahalı satın alma ya da ürün bulamama aşamasına gelinecek.&nbsp;Savaşın sürmesi Türkiye’ye hem ekonomik yavaşlama etkisi getirecek hem de enflasyona 5-6 puanlık bir etkisi olacaktır. Merkez Bankası’nın ABD’deki sunumlarına bakarsak daha iyimser bir beklenti var. Mesela petrol fiyatlarını 60-70-80 ve 90 diye sıralamışlar ama oysa Hürmüz Boğazı bir çeyrek dönem kapalı kalırsa petrol fiyatlarının 120 dolara çıkmasını bekleyenler var. Krizin iki veya üç çeyrek devam etmesi hâlinde bu artışın 160 dolara çıkacağı tahminleri yapılıyor.&nbsp;Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerin sınırlandırılmasıyla sigorta şirketleri buradan geçen gemilerin sigorta teminatlarını kaldırdı. Bu neredeyse bir gemi fiyatına geliyor, oradan geçen geminin yükünü de ayrıca hesaplamak gerekiyor. Drone saldırılarında bazı enerji tesisleri zarar gördü, örneğin Katar’daki doğal gaz tesislerinin tekrar ayağa kaldırılabilmesinin üç yıla kadar uzayabileceği konuşuluyor. Enerji fiyatlarında büyük bir belirsizlik var ve bu devam edecek gibi görünüyor, savaş bugün bitse bile arz kaybından dolayı bu yaşanmaya devam edecek diğer hammadde tedariğinden kaynaklanan kayıplarla beraber.”</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">TCMB, savaş döneminde 50 milyar dolar döviz sattı</h2>Diğer yandan, 2025 yılı başından bu yana yabancıların Türkiye’ye portföy girişinin büyük çoğunluğunun savaş dönemi boyunca çıkmasının ardından, Merkez Bankası bu çıkışı karşılamak için rezervlerinden 50 milyar dolar döviz satışı&nbsp;gerçekleştirdi. TCMB, bu süreçte TL üzerindeki baskıyı hafifletmek ve piyasa dengesini korumak adına yoğun bir döviz arzı stratejisi izledi.Merkez bankası cephesindeki&nbsp;gelişmelerle ilgili olarak Gürses, şu görüşleri paylaştı:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Merkez bankalarının yurt dışında faiz indirmesini beklerken, şimdi merkez bankalarının faiz artırma potansiyeli konuşuluyor. Gelişmekte olan ülkelere gelecek sermayeyi de tersine çeviriyor. Bu savaşın başlamasıyla birlikte TCMB’nin gerçekleştirdiği döviz satışı net 50 milyar dolar oldu. Bu miktarı satabilmek için bir kısım altın likit etmek zorunda kaldı çünkü o kadar dövizi yoktu. Döviz rezervlerinin yüzde 70’ine yakını altında durduğu için onu likidite etmek zorunda kaldı. 50 milyar doların 35 milyar doları yabancılara aitti yani buraya gelmiş olan sermayeye aitti onlar çıktılar, gelinen noktada faiz oranına vs. bakmıyorlar. Yerleşiklerin talebi daha çok altın ağırlıklı oldu.”</blockquote>Merkez Bankası’nın döviz rezervlerinin yüzde 70’e yakınının altın olarak tutulduğu için nakit döviz kullanımının kısıtlandığını dile getiren Gürses, “Mecburen altın satmak zorunda kaldılar. Tutulan altının büyük kısmı Türkiye’de, daha az bir kısmı İngiltere’de tutuluyordu, muhtemelen İngiltere’deki kısımdan satıldı” dedi.&nbsp;Gürses, İstanbul Büyükşehir Belediye (İBB) Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun gözaltına alınarak tutuklanmasına giden sürecin başladığı 19 Mart 2025 sonrasındaki dönemde karşılaştırıldığında ve iç şok/dış şok diye bakıldığında yabancılara göre yerleşiklerin tepkisinin daha yüksek olduğunun görüldüğüne dikkat çekti.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ekonomi yönetimi vatandaşın dövize yönelmesini istemiyor</h2>“Bence bu ülkeyi ve ekonomiyi yönetenlere bir mesaj”&nbsp;diyen Gürses, şöyle devam etti:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“İçerdeki gerginlikler ya da hukuk dışı yapılan işler sokaktaki vatandaşın tercihlerini değiştiriyor. Bu, şu açıdan da önemli, geleceğe bakış, harcama yapma, yatırım yapma eğilimlerine de bir şekilde ket vuruyor. Türkiye’nin elbette sermayeye ihtiyacı var ama enerji faturasının yükselmesinden dolayı şu anda 35 milyar dolar seviyesinde olan cari açık muhtemelen 45-50 milyar dolara doğru çıkacak.&nbsp;Bunlar yönetilebilir şeyler, Merkez Bankası neredeyse 30 günde 50 milyar dolar sattı. Ama yerleşiklerin, vatandaşların beklentilerini daha ılımlı tutabilmek için siyasi alanda yapılması gerekenler var. Bunun için en başta normalleşme gerekiyor. Hâlâ ekonomi yönetiminin birincil ajandası yerleşiklerin oyuna girmemesi üzerine kurulu. Yani vatandaşın dövize yönelmemesini istiyorlar.&nbsp;Bu, gelecek 1-1,5 yılın hikayesi olacak gibi görünüyor. Eskiden şöyle bir bakış açısı vardı ekonomide sıkı politikayla gideriz, seçim kararı aldıkça gevşetiriz. Şimdi o gevşetiriz düşüncesinin hayata geçirilmesi zorlaştı. Hem dış imkanlar açısından hem de bütçe gerçekleşmeleri açısından…&nbsp;Akaryakıttaki ÖTV’den vazgeçmenin faturası 600-700 milyar TL, açıklanan verilere göre 600-700 milyar TL de elektrik ve doğalgaza sağlanan sübvansiyonlardan kaynaklı bir maliyet var. Toplamda 1,2 trilyonluk liralık ek bütçe açığı demek bu. Bütçede alanımız geniş harcarız düşüncesi şimdiden yok oldu.&nbsp;Daha önce yaşanmış bir hikaye olarak faizleri düşürürüz hamlesini de bu iktidarın yapması mümkün değil. İktidarın, Türkiye’nin döviz meselesini çözmenin yolunun ekonomik önlemlerden geçmediğini geçmiş tecrübelerden öğrenmiş olması lazım. Avrupa Birliği ile müzakereler döneminde önemli sermaye girişi olmuştu. Demokratikleşme, hukukun üstünlüğü konularının test edildiği dönemlerdi, kısa zamanda 100 milyon dolar gibi bir sermaye girişi gerçekleşmişti.”</blockquote>

EXANTE

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrası yaşananlarla 19 Mart 2025 sonrası dönemi karşılaştıran ekonomist Uğur Gürses, yabancılara göre yerleşiklerin tepkisinin daha yüksek olduğuna dikkat çekiyor: “Ekonomi yönetiminin ajandası yerleşiklerin oyuna girmemesi üzerine kurulu, vatandaşın dövize yönelmemesini istiyorlar. Bu, gelecek 1-1,5 yılın hikayesi olacak gibi görünüyor”

Merkez ile ilgili hikayeler