Çekişmeli bir seçim kampanyası, seçim sonuçlarına dair itirazlar, yeniden sayılan oylar ve ABD tarihinde rastlanmamış bir Kongre baskının ardından Joe Biden, selefinin katılmayacağı bir yemin töreniyle 20 Ocak’ta başkanlık koltuğuna oturacak. Ölümcül bir salgının ortasında görevi devralacak olan Biden’ın masasındaki dosyalar kabarık; zira zayıflamış bir ekonomi, artan işsizlik ve bölünmüş bir ABD&nbsp;ile başa çıkmak zorunda olan yeni başkanın bir yandan da dünyanın ikinci büyük ekonomisi olan Çin’le artan gerilim ve yeniden müzakere edilmeyi bekleyen ticaret anlaşmalarıyla ilgili aksiyon alması gerekiyor. Joe Biden’ın bugüne kadarki duruşu, Trump dönemine kıyasla oldukça farklı bir dış ticaret politikası izleneceğini gösteriyor ancak Çin’e karşı yapılan eleştiriler, “orta sınıfa yönelik dış politika” söylemi ve ABD içinde devasa yatırımlar yapana kadar yeni ticaret anlaşması&nbsp;yapılmayacağına dair açıklamalar, Trump’ın politikalarını tersine çevirmek için acele edilmeyeceği izlenimini uyandırıyor. Yeni dönemde ABD’nin tek başına hareket etmek yerine çok taraflılık üzerine yeni bir strateji kurgulayacağı ise muhakkak; zira Biden, ABD’nin müttefiği olan ülkelerle rakip olmak yerine ortak hareket ederek “uluslararası ticaretin kurallarını yeniden yazmayı” <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMDQwNmZjOTQ1MDA1MDAwNzAxZGIwNiZ1c2VyPTVmMTJmNTMxMTM5MzllMDAwODlkYjRmNCZhdXRob3I9NWVjMTM4ZTgwMTU3NTkxNmExYzgxN2ExJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5iYmMuY29tJTI1MkZuZXdzJTI1MkZidXNpbmVzcy01NDk1ODI5OQ=="">hedefliyor.</a><ul><li>Trump dönemi: Joe Biden’ın başkanlık koltuğuna oturmasıyla dış ticarette yaşanması beklenen değişimleri inceleyebilmek için öncelikle Başkan Trump dönemindeki dinamiklere hâkim olmak gerekiyor. ABD menşeli mallar ile şirketlere öncelik verme ve Vaşington’daki “zayıf” kuruluşların başarısız müzakereler sonucu yaptığı “felaket” ticaret anlaşmalarından kurtulma vaatleriyle göreve gelen Başkan Trump, dört sene boyunca ABD’nin tek başına hareket ettiği yeni bir ticari düzen kurmak için çabaladı. Paris İklim Anlaşması ve Trans-Pasifik Ortaklığı (TPP) gibi çok taraflı birçok anlaşmadan çıkış, tek taraflı vergiler, ithalat kotaları, yaptırımlar, boykotlar ve dünyanın ikinci büyük ekonomisi olan Çin’le zehirli bir ilişki, Trump dönemini tanımlayan en önemli unsurlardı. Çin’den gelen toplam 360 milyar dolar değerindeki ürünlere ek gümrük vergisi koyan Trump, Pekin’i sürekli olarak ticaret uygulamalarını değiştirmeye ve otoriter yöntemlerinden vazgeçmeye zorladı. Üstelik bu taarruz, Trump’ın Beyaz Saray’daki son günlerinde dahi sürdü. Geçen hafta yayımlanan bir başkanlık kararnamesiyle dokuz Çin merkezli şirket daha ABD’nin ticari kara listesine alındı. &nbsp;</li><li>Biden’ın yaklaşımı: Trump’ın aksine Başkan yardımcılığı yaptığı Obama döneminden bu yana sıkı bir serbest ticaret savunucusu&nbsp;olarak bilinen Biden, seçim kampanyası boyunca Trump’ın ticaret savaşını sürdürüp sürdürmeyeceğine dair tavrını açık bir şekilde ortaya koymaktan kaçındı. Fakat hem Biden’ın siyasi kariyeri hem de Ticaret Bakanlığı kadrosuna atadığı isimlerin söylemleri, küresel ısınma ve pandemi gibi konularda Çin’le ortak çalışılmasına rağmen teknolojik liderlik ve haksız ticaret söz konusu olduğunda Çin’e karşı olumsuz tutumun devam edeceğini gösteriyor. Öte yandan, geçmişte bir senatör olarak NAFTA’yı destekleyen, Çin’in Dünya Ticaret Örgütü’ne (DTÖ) girmesi yönünde olumlu oy kullanan ve Başkan yardımcısı olarak TPP müzakerelerinde önemli bir oynayan Biden’ın ABD’yi yeniden çok taraflı anlaşmaların paydaşı hâline getirmesi bekleniyor. Zaten Biden, başkan olarak Trump’ın “kendi başına yol alan” ABD’sinden sıyrılarak çok taraflılığın yeniden sağlandığı bir ortamda müttefikleriyle birlikte yol alan bir ABD kurmayı hedefliyor. Biden’ın bu planı, ilk olarak 2012’de Obama döneminde kurgulanan “Demokrasiler Zirvesi” fikrine <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMDQwNmZjOTQ1MDA1MDAwNzAxZGIwNiZ1c2VyPTVmMTJmNTMxMTM5MzllMDAwODlkYjRmNCZhdXRob3I9NWVjMTM4ZTgwMTU3NTkxNmExYzgxN2ExJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy53c2ouY29tJTI1MkZhcnRpY2xlcyUyNTJGYmlkZW4tdHJ1bXAteGktY2hpbmEtZWNvbm9taWMtdHJhZGUtc3RyYXRlZ3ktcG9saWN5LTExNjA5OTQ1MDI3"">dayanıyor</a> ancak o zamanlar Çin dâhil tüm müttefiklerin birlik olması üzerine kurulan bu fikir, yeni dönemde “Çin’e karşı birleşen müttefikler”olarak değişmiş durumda. Seçim kampanyası sırasında sık sık bu hayalini dile getiren Biden, özellikle Trump döneminde Avrupa Birliği’ne (AB) karşı uygulanan tek taraflı vergileri ortadan kaldırarak en büyük müttefikine zeytin dalı uzatmaya hazırlanıyor. &nbsp;</li><li>Çin cephesi:&nbsp;Biden’ın müttefikler üzerine kurulu stratejisine benzer şekilde Çin Devlet Başkanı Xi Jinping de bir süredir ülkeleri Çin’in yörüngesine çekecek adımlar atıyor. Kasım ayında Asya-Pasifik bölgesindeki 14 ülkeyle birlikte dünyanın en büyük ticaret anlaşması olan Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklığı’nı (RCEP) imzalayan Çin, yıl sonunda ise uzun yıllardır müzakerelerde bulunduğu AB ile bir yatırım anlaşması imzaladı. Çin’in otomotivden telekomünikasyona kadar birçok pazarının yabancı yatırımcılara açılması anlamına gelen bu anlaşmalar, Jinping’in küresel bir lider olma hedefine de hizmet ediyor. Öte yandan Çin hükümeti, ABD cephesinde de gerilimin azalmasından yana bir tavır sergiliyor. Biden’ın göreve başlamasının ardından en başarılı diplomatlarından Yang Jiechi’yi Washington’a atamayı planlayan hükümet, böylece iki ülke arasındaki ticaret anlaşmasının yeniden müzakere edilmesinin önünü açmayı hedefliyor. &nbsp;</li><li>İş dünyasının beklentileri:&nbsp;İş dünyasının beklentilerine gelecek olursak kasım sonunda American Chamber of Commerce in Shanghai’nin yayımladığı bir ankete göre Çin’de faaliyet gösteren ABD işletmelerinin %60’ı Biden’ın seçilmesinden sonra Çin’de iş yapma konusunda daha iyimser bir tavır takınıyor. Ankete katılan 124 şirketin yalnızca üçte biri, iki ülke arasındaki gerilimin devam edeceğini düşünüyor. ABD’nin en büyük şirketlerinin yöneticilerinden oluşan The Business Roundtable ise gümrük vergilerinin kaldırması gerektiğini savunurken Çin merkezli şirketlerin oluşturduğu ulusal güvenlik tehditleri konusunda da Çin tarafıyla yeniden masaya oturularak sorunun çözüleceğine inanıyor. &nbsp;</li><li>Şimdi ne olacak?&nbsp;Muazzam Çin pazarının cazibesi göz önüne alındığında Biden'ın “Çin'e karşı büyük ittifak” fikrini hayata geçirmesi oldukça zor görünüyor. Nitekim AB ile Çin arasında imzalanan yatırım anlaşması da Biden’a henüz yola çıkmadan ilk darbeyi indirmiş gibi <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMDQwNmZjOTQ1MDA1MDAwNzAxZGIwNiZ1c2VyPTVmMTJmNTMxMTM5MzllMDAwODlkYjRmNCZhdXRob3I9NWVjMTM4ZTgwMTU3NTkxNmExYzgxN2ExJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ueXRpbWVzLmNvbSUyNTJGMjAyMSUyNTJGMDElMjUyRjA2JTI1MkZ3b3JsZCUyNTJGZXVyb3BlJTI1MkZldS1jaGluYS1kZWFsLWJpZGVuLmh0bWw="">duruyor</a>. Dolayısıyla ticaret politikaları &nbsp;konusunda daha kurallı bir yol izleyecek olan Biden’ın stratejik hamleler ve ortaklıklar yoluyla Çin’e karşı elini güçlendirdikten sonra ihtiyatlı bir şekilde kısıtlamaları hafifletmesi bekleniyor. Çin’le rekabette öne çıkmak için telekomünikasyon, yapay zekâ, yarı iletkenler gibi alanlara büyük kaynaklar ayırarak ABD’nin üretim kapasitesi artırmayı hedefleyen Biden, bu süreçte de TPP’ye yeniden katılma, AB ile müzakereleri başlatma ve Birleşik Krallık’la serbest ticaret anlaşması imzalama gibi konuları değerlendirecek.</li></ul>

Pareto

20 Ocak’ta göreve başlayacak olan Joe Biden, ABD’nin müttefiği olan ülkelerle rakip olmak yerine ortak hareket ederek “uluslararası ticaretin kurallarını yeniden yazmayı” hedefliyor.

Çin’e karşı büyük ittifak

Kasım 2011’de Endonezya’da düzenlenen 19. Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) Zirvesi’nde tanıtılan Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık (RCEP) isimli serbest ticaret anlaşması, 2012’de başlayan ve otuz turdan fazla süren müzakere sürecinin ardından 15 Kasım günü ASEAN ülkelerine ek olarak Avustralya, Yeni Zelanda, Çin, Japonya ve Güney Kore’nin ortaklığa katılımıyla imzalandı ve resmiyet kazandı. Anlaşmaya taraf 15 ülke, toplam 2,2 milyar kişiyle dünya nüfusunun neredeyse üçte birini ve 26 trilyon doları aşkın millî gelirle küresel gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık %30’unu oluşturuyor. RCEP, aynı zamanda küresel ticaretin %28’ini kapsıyor. Bu açılardan dünyanın en büyük ticaret bloğunu oluşturan anlaşma, önümüzdeki yıllarda küresel ticaret dengelerini özellikle Çin lehine önemli ölçüde değiştirme potansiyelini taşıyor.<ul><li>Anlaşmanın detayları: En az altı ASEAN ülkesi ve üç ASEAN dışı ülke tasdik ettiğinde yürürlüğe girecek olan RCEP anlaşması; üye ülkeler arasında gerçekleşen ticaretin %65’inde kotaların ve gümrük tarifelerinin derhâl, kalan tarifelerin ise 20 yıl içinde kademeli olarak nihayetinde tüm ticaretin %90’ını kapsayacak şekilde kaldırılmasını öngörüyor. Anlaşmada fikrî mülkiyet, haberleşme, finansal hizmetler ve e-ticaret gibi alanlardaki tarife dışı bariyerlerle ilgili düzenlemeler de bulunuyor. RCEP aynı zamanda, üye ülkeler arasındaki “menşe kurallarının” uyumlulaştırılması bakımından da önem arz ediyor. Söz konusu düzenlemenin ülkeler arasındaki ara mal ticaretini kolaylaştıracağı ve iş birliği olanaklarını artıracağı düşünülüyor. RCEP hakkında Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV) tarafından hazırlanan kapsamlı bir araştırma notuna <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYzY3MmRjNDg4ZGVhMDAwOGY0NTYxNyZ1c2VyPTVlNWJlYTU3MDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZCZhdXRob3I9NWVjMzA3MTlhYTNhNTQyYzc5MTBkYTYxJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy50ZXBhdi5vcmcudHIlMjUyRnVwbG9hZCUyNTJGbWNlJTI1MkYyMDIwJTI1MkZub3RsYXIlMjUyRmt1cmVzZWxfdGljYXJldHRlX25lbGVyX29sdXlvcl9fYm9sZ2VzZWxfa2Fwc2FtbGlfZWtvbm9taWtfb3J0YWtsaWtfYW5sYXNtYXNpLnBkZg=="">bağlantıdan</a> ulaşabilirsiniz. &nbsp;</li><li>Bir adım geriden: RCEP, Asya ülkelerinin ilk serbest ticaret anlaşması girişimi değil. 2005’te Brunei, Singapur, Yeni Zelanda ve Şili’nin katılımıyla imzalanan Trans-Pasifik Stratejik Ekonomik Ortaklık anlaşması, 2008’de ABD’nin bu dört ülkeyle olan ticaretini serbestleştirme isteği doğrultusunda müzakerelere girmesiyle kapsam olarak genişlemiş ve Trans-Pasifik Ortaklığı (TPP) ismini almıştı. TPP anlaşması, süreç içinde farklı bölgelerden ülkelerin de dâhil olmasıyla sekiz yıl süren müzakereler sonunda 2016’da toplam 12 ülke tarafından imzalandı. Pek çok analist tarafından tüm taraflara yarar sağlaması beklenen anlaşma, uluslararası ticareti kolaylaştırmanın yanı sıra jeopolitik düzlemde üye ülkeleri Çin’den uzaklaştırıp ABD’ye yakınlaştırması bakımından da önem arz ediyordu. Diğer yandan ABD’de 2016 başkanlık seçimleri için yürüttüğü kampanyada “önce ABD” yaklaşımıyla pek çok kez TPP’yi eleştiren Donald Trump, seçildiği takdirde ülkeyi anlaşmadan geri çekeceğine söz vermişti. 20 Ocak 2017’de göreve başlayan Trump, kampanya dönemindeki sözünü tuttu ve 23 Ocak’ta ABD’yi TPP’den geri çekecek başkanlık kararnamesini imzaladı. ABD’nin çekilmesinin bir yıl ardından geri kalan 11 ülke, anlaşmayı revize ederek CPTPP ismiyle yeniden imzaladı ve yeni anlaşma 2018 sonunda yürürlüğe girdi.</li></ul>&nbsp;<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-12-01T16:42:45.481Z.png" alt="CPTPP ve RCEP üye ülkeleri"><figcaption>CPTPP ve RCEP üye ülkeleri</figcaption></figure>&nbsp;<ul><li>Jeopolitik yansımalar: Dünya Ticaret Örgütü’nün (WTO) kurumsal kapasitesinin ve işlevselliğinin zayıfladığı son yıllarda bölgesel iş birliklerinin önemi giderek artıyor. ABD-Meksika-Kanada arasında imzalanan USMCA, Avrupa Birliği’nin ikili serbest ticaret anlaşmaları, CPTPP ve RCEP gibi anlaşmalar; kurallı ticareti düzenleyen modern yapılar olarak ülkelere yeni fırsatlar sağlıyor. Bu konjonktürde ülkeler, ticari çıkarlarını koruyabilmek için yeni müttefikler arıyor. Özellikle küresel ticarette büyük rol sahibi olan ABD ve Çin, 2018’den bu yana gözlemlediğimiz “ticaret savaşında” ellerini güçlendirebilmek için kendi coğrafi bölgelerindeki iş birliklerini sağlamlaştırarak nüfuzlarını artırmayı hedefliyor. Bu kapsamda RCEP, ABD ve Çin’in Asya ülkeleriyle olan ilişkilerinde Çin için net bir kazanım olarak öne çıkıyor. Diğer yandan RCEP, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in 2013’te duyurduğu Kuşak ve Yol Girişimi (BRI) çerçevesinde hedeflenen kazanımlara ulaşmak için de bir katalizör işlevi görebilir. Bu yılki seçimler sonucunda başkan değişikliğine giden ABD’nin Joe Biden döneminde başta Çin olmak üzere uluslararası ticaret partnerlerine nasıl yaklaşacağını henüz net olarak bilemesek de bazı analistler Trump dönemindeki korumacı yaklaşımın en azından temelde değişmeyeceğini düşünüyor. Bazı uzmanlar da Cumhuriyetçileri yüz üstü bırakmak istemediği için Biden’ın seçeneklerinin kısıtlı olduğunu; ancak yine de ABD’nin ticaret partnerleriyle daha ılımlı bir tonda diyalog kurabileceğini ve Çin’e görünürde daha dostane yaklaşabileceğini öngörüyor.</li></ul>

Aposto Gündem

Asya ülkeleri, dünyanın en büyük serbest ticaret bloğunu oluşturmak için anlaşmaya vardı.

Asya'nın yeni serbest ticaret bloğu: RCEP

• Birleşik Krallık, Singapur ile serbest ticaret anlaşması <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZDI0YWFiMDk1MmFiMDAwODY5NmY2OSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9bnVsbCZ1cmw9aHR0cHMlMjUzQSUyNTJGJTI1MkZ3d3cuZnQuY29tJTI1MkZjb250ZW50JTI1MkY1MWI3ZWI4Ny01ODEyLTQ3NjUtYTQ4My1kNTBjMmM2NmYxMzA=""">imzaladı</a>. Yıllık değeri 17 milyar sterlini aşan mal ve hizmet ticaretini kapsayacak olan anlaşma, büyük ölçüde Avrupa Birliği ve Singapur arasındaki mevcut ticaret anlaşmasına benziyor.<ul><li>Neden önemli? Birleşik Krallık'ın AB'den ayrılma sürecinin tamamlanmasıyla yürürlüğe girecek olan anlaşma, Birleşik Krallık’a Singapur’un üyeleri arasında bulunduğu Trans-Pasifik Ortaklığı’na katılma yolunda bir kapı açıyor.</li></ul>

• Asya-Pasifik bölgesindeki 15 ülke, dünyanın en büyük serbest ticaret anlaşması olan Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık (RCEP) anlaşmasını 8 yıl süren müzakerelerin ardından <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYjEzZmI4ZDZjODk1MDAwNzBhYTM4NSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY2ZjRmNTRlMDAxNmYwMDA4N2VmMjljJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5mdC5jb20lMjUyRmNvbnRlbnQlMjUyRjJkZmY5MWJkLWNlZWItNDU2Ny05ZjlmLWM1MGI3ODc2YWRjZQ==""">imzaladı.</a><ul><li>Bir adım geriden: Geçen yıl Hindistan; Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) üyeleri Brunei, Kamboçya, Endonezya, Laos, Malezya, Myanmar, Filipinler, Singapur, Tayland ve Vietnam ile birliğin diyalog ortaklarından Avustralya, Çin, Japonya, Güney Kore ve Yeni Zelanda arasında 2012'de başlayan RCEP müzakerelerinden, Çin ürünlerinin Hindistan'a ucuz fiyatlarla girmesinden endişe duyarak <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYjEzZmI4ZDZjODk1MDAwNzBhYTM4NSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY2ZjRmNTRlMDAxNmYwMDA4N2VmMjljJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ibG9vbWJlcmcuY29tJTI1MkZuZXdzJTI1MkZhcnRpY2xlcyUyNTJGMjAyMC0xMS0xNSUyNTJGYXNpYS1wYWNpZmljLW5hdGlvbnMtc2lnbi10aGUtd29ybGQtcy1iaWdnZXN0LXRyYWRlLWRlYWwlMjUzRnNyZWYlMjUzRDRUQUg3OU5h""">çekilmişti.</a> &nbsp;</li><li>Faydaları: Çin, Japonya ve Güney Kore arasındaki ilk serbest ticaret anlaşması olan RCEP, ülkeler arasındaki gümrük vergilerini düşürerek tedarik zincirini kuvvetlendirmeyi ve yeni e-ticaret kuralları oluşturmayı hedefliyor. 2,2 milyarlık nüfusu, 15 ülkeyi ve küresel gayri safi yurt içi hasılanın %30'unu kapsayan anlaşma, tahminlere göre 2030 yılına kadar küresel ekonomiye yılda yaklaşık 200 milyar dolar ekleyecek. &nbsp;</li><li>Güçler dengesi: ABD'nin şu anda hem RCEP anlaşmasında hem de 2017 yılında Trump tarafından feshedilen Trans-Pasifik Ortaklığı anlaşmasında bulunmaması, ABD’yi dünyanın en hızlı büyüyen ekonomilerinin yer aldığı iki ticaret ortaklığının dışında bırakarak bölgelerdeki etkisini azaltıyor. Bu anlaşmayla, Çin'in bölgenin ticaret kurallarını şekillendirme konusundaki pozisyonu daha da sağlamlaştığından dolayı ABD merkezli şirketlerin serbest ticaret bölgesinin dışında bırakılması öngörülüyor. Analistler; Biden’ın, ABD merkezli şirketlerin erişimini sağlamak için Trans-Pasifik Ortaklığı'na geri dönmesi gerektiğini düşünüyor.</li></ul>

Trans-Pasifik Ortaklığı ile ilgili hikayeler