Bir yetişkin için çocuk kitaplarının son derece rahatlatıcı bir yanı vardır. Belki sayfaların tanıdık ağırlığı ya da bir zamanlar bizi rüyalara daldıran kelimelerin ahengi. Yine de nostaljinin ötesinde, çocuk kitapları yaşı aşan kalıcı bir büyüye sahiptir. Onlar, özünde, en saf hâllerine damıtılmış hikayelerdir—basit ama derin, tuhaf ama bilgece. Onları genellikle “gerçek” edebiyata giden basamaklar olarak düşünsek de aslında en iyi çocuk kitapları o kadar temel gerçekler içerir ki çocukluktan uzaklaştıkça daha anlamlı hâle gelirler.Bu hikayeleri zamansız kılan nedir? Yetişkin edebiyatının karmaşıklığının aksine, çocuk kitapları yapmacıklığı aşan bir netlikle işler. Sinizm olmadan merakı kucaklar, duyguları kısıtlamadan ifade eder ve soruları kolay cevaplar beklemeksizin sorarlar. Bize büyümenin hayal gücünden vazgeçmek anlamına gelmediğini, bilgeliğin her zaman entelektüellikte bulunmadığını ve en eğlenceli masalların bile insan deneyiminin ağırlığını taşıyabileceğini hatırlatırlar. Nezaket, cesaret, kayıp ve aşk hakkındaki dersleri, unuttuğumuz için değil, hayatımızın farklı aşamalarında farklı şekilde duymaya ihtiyaç duyduğumuz için geri döndüğümüz derslerdir. Yetişkinlik, olsa olsa bu kitaplardaki gücün daha çok farkına varmamızı sağlar.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Çocuk kitaplarının evrensel temaları</h2>Çocuk kitapları, damıtılmış ve iddiasız biçimleriyle, genellikle insan varoluşunun en temel yönlerine değinir—sevgi, kayıp, cesaret, aidiyet ve anlam arayışı. Küçük Prens, uzayda seyahat eden bir çocuğun tuhaf hikayesi gibi görünebilir ancak hassas nesrinin altında yalnızlık, sevgi ve insan bağlantısının geçici doğası üzerine bir meditasyon yatmaktadır. Benzer şekilde, Momo sadece dinleyen bir kız hakkında bir masal değildir; modern toplumun, zamanın kendisi pahasına üretkenlik takıntısının yakıcı bir eleştirisidir.Bu hikayeleri bu kadar güçlü kılan, hayatın en derin ikilemlerini alaycılık olmadan ele alma yetenekleridir. Çocuk edebiyatı kedere dürüstlükle, neşeye saflıkla ve ahlaka nüansla yaklaşır. Şeker Portakalı'nda Zezé'nin çocukluğu zorluklar ve özlemle geçer ancak dayanıklılığı ve hayal gücü, hayatta kalmasını ve büyümesini sağlar. Roman acıyı romantize etmez, aksine yetişkinlerin sıklıkla görmezden gelmeye çalıştığı acı ve güzelliğin birarada var olduğunu kabul eder. Belirsizliğe veya ironiye dayanan birçok yetişkin anlatısının aksine, çocuk kitapları duygusal samimiyete güvenme eğilimindedir.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Merak ve mucizeyi yeniden keşfetmek</h2>Yetişkinlik, genellikle merak duygusunun yavaş yavaş aşınmasıyla birlikte gelir. Bir zamanlar gizem ve sonsuz olasılıklarla dolu olan dünya, ölçülü, öngörülebilir ve kategorize edilmiş bir şeye dönüşür. Açık uçlu soruları pratik cevaplarla, hayal gücünü verimlilikle ve filtrelenmemiş merakı zaten bilinenlerin güvenliğiyle takas ederiz. Yine de çocuk kitapları, mantığı sihir lehine askıya alma yetenekleriyle, bize anlaşılmak için her şeyin açıklanması gerekmediğini hatırlatır. Alice Harikalar Diyarında, mantıkla ilgili bir kitap değil, absürt olanı kucaklamak, beklenmedik olana teslim olmak ve anlamsızlığın kendi başına bir bilgelik olmasına izin vermekle ilgilidir. Benzer şekilde, Pippi Uzunçorap da katı beklentilere bağlı olmayan, gücün doğru kabul edilene uymak yerine farklı olmaya cesaret etmekten geldiği bir hayatı kutlar.Çocuk kitapları bize sadece soru sormayı değil, merak etme eyleminin kendisinden zevk almayı&nbsp;da öğretir. Hayvanlar neden konuşmasın? Ya zaman farklı işleseydi? Ya gökyüzü sınır değil de sadece başlangıç olsaydı? Bunlar, çocukların doğal olarak sorduğu, ancak yetişkinlerin genellikle faydasız olduğu gerekçesiyle göz ardı ettiği türden sorulardır. Ancak çocuk edebiyatına yeniden dönmek, öğrenilmiş kısıtlamalarımızdan bir anlığına sıyrılmamızı ve dünyayla eğlenceli, keşfedici ve sınırsız bir şekilde yeniden ilişki kurmamızı sağlar. Bir zamanlar basit görünen hikayeler, şimdi kendilerini felsefi sorgulamalar olarak ortaya koyarlar—kimlik hakkında, özgürlük hakkında, gerçekliğin doğası hakkında...<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Derinlik aracı olarak basitlik</h2>Karmaşıklığı zekayla eş tutan bir dünyada, çocuk kitaplarının sadeliği yüzeysellikle karıştırılabilir. Oysa bu kitapların nadir görülen bir derinliğe ulaşmasını sağlayan, tam da bu kelime ve fikir ekonomisidir. Fazlalıklardan sıyrılan bu kitaplar, evrensel olarak yankı uyandıracak şekilde temel insan deneyimlerine odaklanır. Kadife Tavşan, bir oyuncağın gerçek olma özlemi üzerinden sevginin ve varoluşun doğasını araştırır; bu, çocuksu bir masumiyetle sarılmış olsa da derin bir felsefi ağırlık taşıyan bir kavramdır. Benzer şekilde, Cömert Ağaç da fedakarlık, zaman ve koşulsuz sevgi temalarını o kadar sade bir anlatıya sığdırır ki duygusal etkisi son sayfadan sonra da devam eder.Anlamı genellikle yorum katmanlarıyla gizleyen yetişkin edebiyatının aksine, çocuk kitapları bilgeliği süslemeden sunar ve okuyucunun açıklıklarında anlam bulacağına güvenir. Çocukken bu hikayeleri oldukları hâlleriyle benimser, mesajlarını engin bir kabullenişle özümseriz. Ancak yetişkinler olarak, onlara yaşanmış deneyimlerle geri döner, tanıdık kelimelerinde yeni derinlikler buluruz. Peter Pan'ın yalın düzyazısı bir zamanlar heyecan verici bir macera iken, ancak daha sonra büyümenin acısı, zamanın geri döndürülemezliği ve nostalji ile değişim arasındaki gerilim üzerine bir okuma haline gelir. Görünüşte yaramaz bir tavşan hakkında olan Tavşan Peter'ın Masalı, meydan okuma, sonuç ve özgürlük temalarını incelikle keşfeder.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Değerleri ve ahlaki dersleri yeniden gözden geçirmek</h2>Çocuk kitapları bizi değerlerle, onlarla soyut kavramlar olarak karşılaşmadan çok önce tanıştırır. Bize nezaketi, dürüstlüğü, dayanıklılığı ve doğru olanı savunmanın önemini katı ahlaki talimatlarla değil, bu dersleri sadece öğrenmek yerine hissetmemizi sağlayan hikaye anlatımıyla öğretirler. Yüz Elbisenin Sırrı'nda dışlanmanın acısını ve zulüm karşısında sessiz kalmanın pişmanlığını yaşarız. Charlie’nin Çikolata Fabrikası açgözlülüğün, kibrin ve hak görmenin sonuçlarını gerçeküstü ama unutulmaz bir yolculuğa dönüştürür. Bu hikayeler, genç zihinlere empati tohumları ekerek dünyayı ve onun içindeki yerimizi nasıl gördüğümüzü şekillendirir.Bu hikayeleri yeniden gözden geçirmek nostaljiye kapılmak değil, çocukken bize rehberlik eden ahlaki pusulayı yeniden sorgulamaktır. Hâlâ adalete, iyiliğe, hayal gücünün önemine inanıyor muyuz? Çocukluğumuzun kötü adamlarını—bencil krallar, açgözlü tüccarlar, düşüncesiz kalabalıklar—etrafımızdaki dünyada hâlâ görüyor muyuz, yoksa onların varlığını rasyonalize etmeyi mi öğrendik?&nbsp;Çocuk kitapları bizi utandırmak için değil, bir zamanlar olmak istediğimiz kişiyi hatırlatmak için ahlaki benliklerimize ayna tutar. Onların sayfalarında sadece uzun zaman önce öğrendiğimiz dersleri değil, hâlâ öğrenmemiz gereken dersleri de buluruz.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İyileşme ve nostalji</h2>Çocukluğumuzun kitaplarına dönmenin getirdiği sessiz bir iyileşme hâli vardır. Çoğu zaman kırılganlık pahasına duygusal dayanıklılık talep eden bir dünyada, çocuk edebiyatı bir sığınak, duyguların sadece kabul edildiği değil, kucaklandığı bir alan sunar. Bu kitaplar bize üzüntü, korku ve belirsizliğin bastırılması gereken şeyler değil, anlaşılması gereken deneyimler olduğunu hatırlatır. Winnie-the-Pooh gibi hikayeler bize arkadaşlığın ve basit zevklerin en derin endişeleri bile yatıştırabileceğini öğretirken, Yeşilin Kızı Anne hayal gücü ve iyimserliğin zorlukları olasılığa dönüştürebileceğini gösterir.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yetişkinler olarak, konforun çözümlerden veya açıklamalardan gelmek zorunda olmadığını, sevilen bir hikayenin tanıdıklığından, bir zamanlar bizi rahatlatan ve tekrarlandığında hâlâ rahatlatmaya devam eden kelimelerden gelebileceğini sıklıkla unuturuz.</li></ul>Nostalji genellikle hoşgörüsüzlük, geri kazanılamayan bir geçmişe duyulan özlem olarak görülür. Ancak çocukluk kitaplarını yeniden ziyaret etmek geçmişe tutunmak değil, bizi şekillendiren duygular ve ideallerle yeniden ilişki kurmaktır. Gizli Bahçe'yi yeniden okuduğumuzda, sadece bir zamanlar gizli yerler düşüncesiyle hissettiğimiz büyüyü hatırlamakla kalmayız; hem doğada hem de kendimizde yenilenmenin gücünü de anımsarız. Bu hikayeler duygusal mihenk taşı görevi görerek, yetişkinliğin geride bırakmış olabileceği versiyonlarımızla yeniden bağlantı kurmamıza yardımcı olur.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Çocuk kitapları ve yaşam boyu öğrenme</h2>Öğrenmeyi genellikle gerçeklerin, teorilerin ve özel bilgilerin biriktirilmesiyle ilişkilendiririz—yaşımız ilerledikçe daha karmaşık hâle gelen bir şey. Oysa çocuk kitapları bize en derin derslerin genellikle en basit olanlar olduğunu hatırlatır. Bu hikayeler bize sadece harfleri ve sayıları değil, insan doğasını, merakı ve sonsuz keşif olasılığını da öğretir. Bir çocuk Charlotte'un Sevgi Ağı'nı okuyup arkadaşlık hakkında bir hikaye görebilir, ancak bir yetişkin ölümlülük ve özverinin güzelliği üzerine bir derin düşüncenin farkına varacaktır.&nbsp;Dr. Seuss'un basit görünen tekerlemeleri çevresel sorumluluk (Loraks), kişisel eylemlilik (Ah Nerelere Gideceksin Bir Bilsen!) ve kontrolsüz açgözlülüğün sonuçları (Kaplumbağa Yertle) hakkında derin mesajlar taşır.Her şeyden öte, çocuk kitapları bize öğrenmenin asla bitmediğini öğretir. Bize açık kalmamızı, dünyaya ilk yıllarımızı tanımlayan aynı merak ve hayret duygusuyla yaklaşmamızı hatırlatırlar. Yetişkin edebiyatı genellikle sorulara cevap ararken, çocuk kitapları bizi soru sormaya devam etmeye teşvik eder. Bize öğrenme, etkilenme, meydan okuma ve ilham alma yeteneğinin yaşa değil, zihniyete bağlı olduğunu yeniden gösterirler. Olgunluğu genellikle kesinlik ile eş tutan bir dünyada, çocuk kitapları bizi belirsizliğe kucak açmaya, keşfetmeye devam etmeye ve büyümeyi asla bırakmamaya davet eder.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Çocuk kitaplarıyla büyümek</h2>Büyümek, çocukluğu terk etmek değil, onu yeni bir anlayışla ileriye taşımak anlamına gelir. Çocuk kitapları, görünürdeki basitliklerinde, bizimle birlikte evrilen gerçekleri barındırır. Bir zamanlar genç zihinler için tuhaf masallar veya ahlaki dersler gibi görünen şeyler, kendi deneyimlerimizin, mücadelelerimizin ve anlam arayışımızın yansımalarına dönüşür. Bize büyümenin geçmişi geride bırakmakla değil, onu sürekli olarak gözden geçirmek ve yeniden yorumlamakla ilgili olduğunu anımsatırlar. Bir zamanlar dünyayı öğrenmek için okuduğumuz hikayeler, şimdi onun katı beklentilerini öğrenmemize yardımcı olur ve bir zamanlar sahip olduğumuz filtrelenmemiş duygulara ve sınırsız meraka dönüş yolu açar.Bir yetişkin olarak çocuk kitapları okuma eylemi hem bir geri dönüş hem de bir ilerlemedir. Hayatın köreltmiş olabileceği duygularla—neşe, merak, kırılganlık—yeniden bağlantı kurmamızı sağlarken, bir zamanlar olduğu gibi kabul ettiğimiz temalara ilişkin anlayışımızı da derinleştirir.&nbsp;Anna Llenas'ın kendini keşfetmekten bahseden Boşluk'u gibi bir kitap çocukken yanımızdan geçip gitmiş olabilir, ancak yetişkin olduğumuzda onun yarattığı huzurlu tınıyı fark ederiz. Bu kitaplar gençliğimizde adını koyamadığımız duyguları dile getirerek, sadece edebiyatın sağlayabileceği bir tür şifa sunarlar. Yetişkinliğin bir varış noktası değil, devam eden bir süreç olduğunu; merak etmeye aynı açıklığı, derin hissetmeye aynı istekliliği ve bizi ilk etapta şekillendiren hikayelere aynı açlığı gerektiren bir süreç olduğunu bize hatırlatırlar. Onları okurken gerilemeyiz, genişleriz; çocukluk edinimlerimizi sadece zamanın getirebileceği bir bilgelikle ileriye taşırız.

Aposto Kitap

Çocuk kitapları sadece daha karmaşık edebiyata giden basamaklar değil, yetişkinlikte de bizi şekillendirmeye devam eden bilgelik, mucize ve iç gözlem kaynaklarıdır. Onları yeniden ziyaret ederek, daha derin anlamları ortaya çıkarır; merakı yeniden keşfeder; büyüme, ahlak ve insani duygular hakkındaki temel gerçeklerle yeniden bağlantı kurarız. 

Çocuk kitapları okumak bizi de büyütür mü?

İlk sayımızda deprem bölgesinden iletilen cinsel ve üreme sağlığı alanındaki çeşitli ihtiyaçlardan bahsetmiştik. Afet bölgesine gittikten sonra fark ettiğiniz ve medyada çok fazla yer verilmediğini düşündüğünüz başka ihtiyaçlar var mı? Üst takım iç çamaşırlarıİlk aşamada iç çamaşırını sadece külot ve paçalı don gibi düşündük. Ama üst takım iç çamaşırlarına, özellikle de atlete ve sütyene de çok fazla ihtiyaç olduğunu duyduk. Atletleri daha çok çocuklar ve gençler için soruyorlar. Sütyenlerin ise daha küçük bedende ve bralete benzer şekilde geldiğini, bu sütyenleri büyük memeli ya da yaşlı insanların rahatlıkla kullanamadığını, biraz daha eski usül, balenli, destekli sütyenlere ihtiyaç duyduklarını dile getirdiler. Bu bizim düşünmediğimiz ve çok da hesaba katmadığımız bir ihtiyaçtı.&nbsp;Yetişkin bezi&nbsp;Bunun dışında, çocuk bezi ihtiyacının görece giderildiğini ama yetişkin bezi bulmakta çok zorlandıklarını söylediler. Bakım yükümlülüğü olan kadınlar, yatalak hastalar için ya da baktıkları yaşlı akrabaları, yakınları için sıklıkla bize yetişkin bezi sordular. Bu da yine hesapta olmayan ve sahaya gidip konuştuktan sonra fark ettiğimiz bir ihtiyaçtı.&nbsp;Jilet, ağda veya tüy dökücü kremZiyaret ettiğimiz çadır kentlerde özellikle Suriyeli mülteci ve göçmen ailelerle görüşme fırsatımız oldu. Bu gruptan şöyle bir talep geldi bize: İnanç pratiklerine göre regl olduktan sonra kıllarını alma alışkanlığı olan Müslüman insanlar, jilet, ağda veya tüy dökücü krem gibi malzemelerin olup olmadığını sordular. Regl olduklarını, regl olduktan sonra genital bölgedeki kıllarını alma ihtiyaçları, alışkanlıkları olduğunu söylediler. Pek çok kadından tüy dökücü krem talebi geldi. İnanca bağlı bu tarz bir pratiğin olduğunu da sahaya gelene kadar bilmiyorduk açıkçası, öğrenmiş olduk.Cinsel sağlık hizmetleriŞu anda kürtaj başta olmak üzere özellikle aciliyeti olan üreme sağlığı hizmetlerine rahatça erişilebilecek bir sağlık kuruluşu neredeyse yok. Afet bağlamından bağımsız olarak Türkiye’de zaten kürtaj 10. haftaya kadar yasal olmakla birlikte bir kamu sağlık kuruluşundan erişilmesi neredeyse imkansız hale gelmiş bir hizmet. Biz, geçtiğimiz yollarda, sağlık kurumlarının yer aldığı binaların da hasar gördüğünü ve sağlık hizmetlerinin çoğunlukla Sağlık Bakanlığı’nın bölgede, çadır kentlerde kurmuş olduğu çadırlarda devam ettiğini gördük. Bunun için cinsel ve üreme sağlığı hizmetlerine erişimin çok daha fazla kısıt olduğunu söyleyelim. Özellikle korunma konusunda, kadınların ve kız çocuklarının bölgeye gelen STK’lardan destek istediğini çok iyi biliyoruz. Bölgede genel olarak bir sivil toplum dayanışması olduğundan bahsedebiliriz. Ancak alanda cinsel ve üreme sağlığı ve hakları çalışan çok az kurum var.&nbsp;Çeşitli dillerde kaynak üretimi&nbsp;Bizce anadili Türkçe olmayanların regl deneyimleri, regl yoksulluğunu ve stigmayı deneyimleme şekilleri de çok farklı. Bunu özellikle afet bölgesinde çok gördük. Biz regl yoksulluğunu tanımlarken menstrual ürünlere erişimsizliği, temiz bir suya, tuvalete, çöp kutusuna erişimsizliği sayıyoruz ama bunun bir boyutu da bize göre, regl hakkında açık ve doğru bilgiye erişim sıkıntısı. Bu konuda zaten Türkiye’de, Türkçe ve Türkiye bağlamına uygun kaynak oldukça kısıtlı. Elimizden geleni yapıyoruz, <a fr-original-style="" href="http://tabukamu.com/kg" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">tabukamu</a>’yla bu konuda birlikte üretmeye çalışıyoruz. Ama az sayıda olmalarıyla birlikte elde olan kaynakların çoğu Türkçe. Türkiye’de anadili Türkçe olmayan; Kürtçe, Arapça ve Türkiye’de konuşulan başka bir sürü farklı dili konuşan pek çok insan var. Bu insanların regl deneyimleri var. Bunun için özellikle afet bölgesinde tercüman konusunda çok ciddi bir problem yaşandığını gördük. Biz, yaptığımız ergen oturumlarında çoğu Türkiye’de doğmuş ve Türkiye’de okula gitmeye başlamış, yani Türkçe konuşabilen çocuklarla, ergenlerle konuşma fırsatı bulduk. Ama yaşı birazcık daha ileri, belirli bir yaştan sonra Türkiye’ye gelmiş olan mülteci ve göçmenlerle görüşürken bir dil bariyerinin olduğunu söylemek lazım. Bunun için ürettiğimiz bütün kaynakları sadece Türkçe değil, pek çok farklı dilde üretmeye özen gösteriyoruz.&nbsp;

müstehcen mecmua

Afetten etkilenen bölgelerde hesaba katılamayan, depremden etkilenenlerle görüşmeden belirlenemeyen, dini ve kültürel inançlar paralelinde ortaya çıkan birçok ihtiyaç var. Bu ihtiyaçlara tek seferlik değil, sürekli erişim gerekiyor.

listelerdeki ihtiyaçlar bitmedi

<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;" type="newsletter"><a fr-original-style="" href="https://read.apos.to/n/606cb255480b630006448d30" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">İçimdeki Dünya</a>, pratikleri, ilhamları, motivasyonları ve şifa dünyasından haberleri paylaşıyor.</h3><hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Alışkanlıklarımız ve RutinlerOrtaokul zamanlarımdan beri, mümkün olduğu kadar, ertesi sabah giyeceklerini hazırlayan biriydim. Okuduğum okulda, esasen çok miktarda disiplin, bol miktarda kurallar olmasına rağmen, üniforma konusu oldukça gevşek bırakılmıştı. Genel bir çerçeve vardı evet ama, örneğin siyah, gri ya da lacivert eteğin çeşitli formları, belirli renk gömleklerin istediğin modeli ve üzerine giyeceğin uzun kolluların da çeşitli versiyonları tercih edilebiliyordu. Dolayısıyla da, o yaşlarda bile bir stile ya da stilsizliğe doğru meyletme imkanınız vardı. Ben de kıyafet üzerine uzun süre kafa yoran biri olarak, sabahın köründe yeterli performansı gösteremediğimi anladıktan sonra, gece yatmadan kombinimi hazırlar hale gelmiştim, bunu bir rutine oturtmuştum.&nbsp;Aynı zamanda, küçücük odamın şeklini belirli aralıklarla değiştirme, odada müzikle keyif yapma, okuldan gelince yiyecek bir şeyler hazırlayıp televizyonun karşısına geçerek yeme gibi çeşitli rutinlerim mevcuttu. Bu alışkanlıklar, zaman içinde değişse de, zaman zaman belirli rutinlerin hayatımın içine yerleştiğini ve bunların ihtiyaca göre şekil ve kapsam değiştirdiğini fark ettim zamanla. Bir yandan rutin kelimesi kulağıma hoş gelmiyor ve sanki bir şeylerin tekdüzeliğini ve spontan olmama halini yansıtıyor gibiydi, bir yandan da kaosun içindeki düzeni sağladığı için güven veriyordu. Neticede yaşamın bütünü bir kaostan ibaretti ve ihtiyaçlarımızı fark edip, karşılayabilmemiz için rutinler oluşturmaya ihtiyaç vardı.Yetişkinlik hayatı ilerleyip de, kaos durumu bütünüyle gün yüzüne çıktığında(Yani geçinme, karnını doyurma, ilişki yönetimi, ilerleyen yaşın getirdiklerini karşılama, karar verme, vazgeçme gibi yetişkinlik halleri ve dış dünyanın müdahale edemediğimiz kısımlarından bahsediyorum. Ama yoo, benim hayatımda kaos filan yok diyen varsa, kendisini takdir edip, ne yapıyorsa aynısını yapmaya devam etsin diye uğurlayabililirim yazımın bu noktasında.), uygulamaya çalıştığım rutinlerin, o kadar çok faydasını gördüğümü söyleyebilirim ki. Benim için en tatmin edici kısmı ise, rutinlerin bozulmasının kendi paşa gönlüme bağlı olduğunu kavramak ve acaba bu rutinler beni sıkıcı bir hayata götürür mü endişesinden arınabilmek oldu sanırım.&nbsp;Öncelikle söylemeliyim ki, rutinin mutlaka günlük olarak yapılması gereken bir dizi eylemler bütünü olmadığını fark etmek hepimize iyi gelebilir. Günlük rutinler hayatımızda daha fazla yer kaplayabilir, ancak haftalık, aylık rutinler de, zamanımızı istediğimiz yönde yönetmeye yardımcı olabilir. Böylece kendimize biraz daha esneklik alanı sağlamış oluruz. Her gün bir şeyleri rutin olarak yapmakta zorlandığımızda, haftalık rutin oluşturmak, örneğin, günde şu kadar egzersiz yapmalıyım yerine, haftada 4 saat egzersiz yapayım diyerek yola çıkmak, sizin için sağlıklı bir rutin oluşturmanın yolu olabilir. Bundan dolayı, rutinlerin başkalarının yaptığı şekilde değil, sizin ihtiyacınız olan şekilde belirlenmesi çok ama çok önemli. Ancak bu şekilde ihtiyaçlarınıza karşılık bulabilir ve kendiniz için iyi seçimler yaparak zamanınızı yönetme imkanına sahip olabilirsiniz. Bunun da yolunu ancak siz bilebilirsiniz.<p contenteditable="false" fr-original-class="custom-button-wrapper fr-deletable" fr-original-style="text-align:center" style="text-align: center; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><a bgcolor="#effe75" color="#090909" contenteditable="false" fr-original-class="custom-button-link" fr-original-style="background-color:#effe75 !important;color:#090909 !important" href="https://apos.to/s/62a5d11fe54b9400070932f8" rel="noreferrer" style="background-color: rgb(239, 254, 117) !important; color: rgb(9, 9, 9) !important; text-decoration: none; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Devamını oku</a><p contenteditable="false" fr-original-class="custom-button-wrapper fr-deletable" fr-original-style="text-align:center" style="text-align: center; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><a bgcolor="#effe75" color="#090909" contenteditable="false" fr-original-class="custom-button-link" fr-original-style="background-color:#effe75 !important;color:#090909 !important" href="https://read.apos.to/n/606cb255480b630006448d30" rel="noreferrer" style="background-color: transparent; color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Abone ol</a>

Editörün Seçkisi

Ortaokul zamanlarımdan beri, mümkün olduğu kadar, ertesi sabah giyeceklerini hazırlayan biriydim. Okuduğum okulda, esasen çok miktarda disiplin, bol miktarda kurallar olmasına rağmen, üniforma konusu oldukça gevşek bırakılmıştı. Genel bir çerçeve vardı evet ama, örneğin siyah, gri ya da lacivert eteğin çeşitli formları, belirli renk gömleklerin istediğin modeli ve üzerine giyeceğin uzun kolluların da çeşitli versiyonları tercih edilebiliyordu. Dolayısıyla da, o yaşlarda bile bir stile ya da stilsizliğe doğru meyletme imkanınız vardı. Ben de kıyafet üzerine uzun süre kafa yoran biri olarak, sabahın köründe yeterli performansı gösteremediğimi anladıktan sonra, gece yatmadan kombinimi hazırlar hale gelmiştim, bunu bir rutine oturtmuştum.&nbsp;Aynı zamanda, küçücük odamın şeklini belirli aralıklarla değiştirme, odada müzikle keyif yapma, okuldan gelince yiyecek bir şeyler hazırlayıp televizyonun karşısına geçerek yeme gibi çeşitli rutinlerim mevcuttu. Bu alışkanlıklar, zaman içinde değişse de, zaman zaman belirli rutinlerin hayatımın içine yerleştiğini ve bunların ihtiyaca göre şekil ve kapsam değiştirdiğini fark ettim zamanla. Bir yandan rutin kelimesi kulağıma hoş gelmiyor ve sanki bir şeylerin tekdüzeliğini ve spontan olmama halini yansıtıyor gibiydi, bir yandan da kaosun içindeki düzeni sağladığı için güven veriyordu. Neticede yaşamın bütünü bir kaostan ibaretti ve ihtiyaçlarımızı fark edip, karşılayabilmemiz için rutinler oluşturmaya ihtiyaç vardı.Yetişkinlik hayatı ilerleyip de, kaos durumu bütünüyle gün yüzüne çıktığında (Yani geçinme, karnını doyurma, ilişki yönetimi, ilerleyen yaşın getirdiklerini karşılama, karar verme, vazgeçme gibi yetişkinlik halleri ve dış dünyanın müdahale edemediğimiz kısımlarından bahsediyorum. Ama yoo, benim hayatımda kaos filan yok diyen varsa, kendisini takdir edip, ne yapıyorsa aynısını yapmaya devam etsin diye uğurlayabililirim yazımın bu noktasında.), uygulamaya çalıştığım rutinlerin, o kadar çok faydasını gördüğümü söyleyebilirim ki. Benim için en tatmin edici kısmı ise, rutinlerin bozulmasının kendi paşa gönlüme bağlı olduğunu kavramak ve acaba bu rutinler beni sıkıcı bir hayata götürür mü endişesinden arınabilmek oldu sanırım.&nbsp;Öncelikle söylemeliyim ki, rutinin mutlaka günlük olarak yapılması gereken bir dizi eylemler bütünü olmadığını fark etmek hepimize iyi gelebilir. Günlük rutinler hayatımızda daha fazla yer kaplayabilir, ancak haftalık, aylık rutinler de, zamanımızı istediğimiz yönde yönetmeye yardımcı olabilir. Böylece kendimize biraz daha esneklik alanı sağlamış oluruz. Her gün bir şeyleri rutin olarak yapmakta zorlandığımızda, haftalık rutin oluşturmak, örneğin, günde şu kadar egzersiz yapmalıyım yerine, haftada 4 saat egzersiz yapayım diyerek yola çıkmak, sizin için sağlıklı bir rutin oluşturmanın yolu olabilir. Bundan dolayı, rutinlerin başkalarının yaptığı şekilde değil, sizin ihtiyacınız olan şekilde belirlenmesi çok ama çok önemli. Ancak bu şekilde ihtiyaçlarınıza karşılık bulabilir ve kendiniz için iyi seçimler yaparak zamanınızı yönetme imkanına sahip olabilirsiniz. Bunun da yolunu ancak siz bilebilirsiniz.&nbsp;Alışkanlık ve rutin konusunun sıklıkla karıştırıldığı oluyor. Daha önceki bir çalışma grubumda, buna ilişkin olarak biraz kafa yormuştuk ve sonuçta gerçekten alışkanlık ve rutin arasında bir ayrım yapmanın güç olduğuna şahitlik etmiştim. Kendi anlayışımdan aktarmaya çalışırsam, alışkanlıklarımız, belirli tekrarlara sahip olan ve çoğunlukla bilinçsiz, daha doğrusu üzerine düşünmeden gerçekleştirdiğimiz eylemlerimizdir. Hatta o davranışı gerçekleştirme dürtülerimizdir. Bunlar, yararlı ya da zararlı olarak değerlendirilebilirler. Örneğin sigara içmek, zararlı denilebilecek bir alışkanlık iken, sağlıklı beslenmek faydalı bir alışkanlık olarak değerlendirilebilir. American Journal of Psychology, alışkanlığı "zihinsel bir deneyimin önceki tekrarları yoluyla edinilen az çok sabit bir düşünme, istek veya duygu" olarak tanımlıyor. Araştırmacı Benjamin Gardner da, alışkanlık ile ilgili olarak, “Alışkanlıklar öğrenmenin bir yoludur. Alışkanlıkla, beyin düşünmeden başka şeyler yapmak için zihni serbest bırakır.” diyor. Mesela gergin olduğunda ayağını durmaksızın sallama alışkanlığı olan kişiler, bunu genelde farkında olmadan yaparlar. Burada düşünceye gerek yoktur.&nbsp;Rutinlerimiz ise, genellikle bilinçli olarak yaptığımız alışkanlıklar bütünüdür. Rutinlerimizi ancak “dikkatimizi vererek” oluşturabiliriz. Alışkanlıklarla rutinlerin ayrıştığı en önemli noktalardan bir tanesi bence şu; davranışlarımızın genelini alışkanlıklarımız şekillendiriyor. Bir süre sonra dönüp baktığımızda, çok da üzerine düşünmedeni bilincimizi aktif tutmadan yaptığımız bir sürü otomatik pilot davranışımız var ve bunlar istesek de, istemesek de alışkanlığımız haline gelmiş oluyor. Sabah yatakta gözümüzü açtığımız andan itibaren bu otomatik pilot davranışlar devreye giriyor.&nbsp;Rutinlerimizi oluştururken ise, dikkatimizi bu yönde toplamamız gerektiğinden, esasen bazı alışkanlıklardan vazgeçebilmek, onların yerine yeni alışkanlıklar yaratmak ve böylece yeni rutinler oluşturmakla mümkün oluyor. İşte rutinlerin eğlenceli kısmı da burada başlıyor. Belki zihnimizi tamamen çıkarıp, yerine yeni bir zihin koyamıyoruz evet ama, yeni rutinler oluşturmaya dikkatimizi verdikçe, beynimizin sinir ağlarını etkileyen ve buralarda yeni yollar oluşmasını sağlayan yeni bağlantılar, yani yeni yollar yaratabiliyoruz.&nbsp;Mutlaka bir yerlerde denk gelmişsinizdir, alışkanlıklarınızı değiştirmek için 21 gün yeterlidir, gibi söylemler vardır. Bunun doğruluğu tam olarak kanıtlanmasa da, bu sürenin işe yarayabildiğini, ancak kişilerin özelliklerine göre çok fazla değişken içerdiğini belirten makaleler mevcut. Belki 21 gün olmasa da, en azından 10 hafta süreyle yapılan tekrarların, kişilerin özellikleri ne olursa olsun, beyindeki ağ yapılarını değiştirmeye başladığı kesin bilgi denebilir. Dolayısıyla çaresizlik yok! Her zaman istediğiniz şeyleri düzenlemeye başlama ve alışkanlıkları değiştirerek yeni rutinler yaratma imkanı elinizde. Sürekli olarak bunun aksini iddia etmek, biraz zihnin tembelliği, biraz da mağdur edebiyatı diyeceğim tabir-i caizse.Sevdiğim kitaplardan Günlük Ritüeller’in kapağında, Wystan Hugh Auden’in bir sözü yer alıyor: “Akıllı insanda rutin, ihtirasın işaretidir.” Bu hayatı ihtirasla yaşamayıp da ne yapacağız ki zaten?

İçimdeki Dünya

Bir tavuk yumurta ilişkisi mi? 

Alışkanlıklarımız ve Rutinler

Çocuk ve Genç Yetişkin Edebiyatı, oldum olası ilgi alanlarımı ve dolayısıyla entelektüel hayatımı şekillendiren araçlardan oldu. Zaman ilerledi, büyümek durumunda kaldım ve bu alana tüketmeye devam ederken yakından ilgilenmeye başladım. Kesişimsel feminist yaklaşımıyla tanınan bell hooks, Çocuk ve Genç Yetişkin Edebiyatı'na verdiği önemi şu şekilde açıklıyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">Çocuk edebiyatı, eleştirel bilincin geliştirilmesine yönelik feminist eğitim için çok önemli bir alandır çünkü inanç ve kimlikler bu süreçte hâlâ inşa edilmektedir.</blockquote>Benzer şekilde, Filipović'in Gender Representation in Children’s Books: Case of an Early Childhood Setting&nbsp;isimli çalışması, çocuk kitaplarının cinsiyet, ırk ve sınıfla ilgili en erken ve en uzun süreli algılarından bazılarını sağlayarak sosyal öğrenme ve kimlik gelişimi sürecinde önemli bir role sahip olduğunu özetliyor. Masha Rudman'a göre de kitaplar, okuyucularının zihninde önemli etkiler yaratıyor: "Düşünce ve davranışlar için uygun temeller oluştururken bize yardım edebilir veya engel olabilirler."&nbsp;Dolayısıyla&nbsp;hangi kitaplarla karşılaştığımız, özellikle çocukken çok daha elzem.Santora da benzer bir şekilde aynalar ve penceler teorisini literatürle tanıştırarak nefretin olmadığı bir dünyayı hayal etmemize yardımcı oluyor. Bu teoriye göre kitaplar "ayna" görevi gördüklerinde çocukların, yaşam tarzlarının, ailelerinin, ev/okul ve toplumun yansımalarını içeriyorlar. "Pencere"lerse çocukların yaşadığı dünyanın çeşitliliğine bir göz atma hakkı sağlıyor. Böylece bireyler, tanımadıkları insanlara, yerlere ve yaşam tarzlarına karşı rahatlık ve saygı geliştirebiliyorlar. O hâlde sağlıklı bir toplumun reçetesi, temsilin artmasında yatıyor olabilir.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">"Muzır yayın"lar ne olacak?</h2>2021 yılında Kalp Çarpıntısı isimli genç yetişkin çizgi romanı, kuir bir ilişkiyi konu alması üzerine "müstehcenlik" iddiasıyla açılan soruşturma gerekçesiyle "muzır yayın" olarak belirlenmiş ve toplatılmaya başlanmıştı. Annemin Kaburgası'nın yazarı Burçin Tetik, durumu şu şekilde ele alıyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">LGBTİ+ gençlerin ve çocukların okudukları bir kitapta kendilerini görme şansını, cishetero çocukların kendilerini ve dünyayı anlama şansını, çok basit gibi görünen ama aslında her çocuk ve gencin sahip olduğu tahayyül hakkını çalıyorsunuz. Hayatlarını, hayatlarımızı çalıyorsunuz.</blockquote>Tetik'ten gelen tahayyül hakkı talebiyle hem de aynalar ve pencereler teorisiyle benzer yerlerden geldiğini düşünüyorum ve "İçinde yaşadığımız toplumun özneleriyle geç tanışmak hepimize zarar vermeyecek mi?" sorusuna önem atfetmeden edemiyorum.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Çocukların ne okuyacağına neden yetişkinler karar veriyor?</h2>Toplumsal cinsiyet rollerini sorgulamamla birlikte hayatıma giren bu soru, benzer güç ilişkisi dinamiklerini çocuk ve yetişkin ikiliğinde de gözlemlemeye başladıkça sevmediğim şeyin çocukluk durumu değil, çocukluğa atfedilen yetersizlik ve hükmetme isteği olduğunu fark ettiriyor. Bu, sanıyorum, üstten bakan, bir şeyler öğretme çabasına giren, didaktik kitaplar için de geçerli.Hippo'nun Yayın Koordinatörü Lora Sarı'yla Türkiye'de Çocuk Edebiyatı yayımcılığında nasıl zorluklarla karşılaştığını konuştuğumuz söyleşi, bu konuya bir bakış açısı kazandırıyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">Çocukları&nbsp;"Yarının büyükleri ve geleceğin teminatı," gören ve tam da bu sebepten onlara üstten bakan, bir şeyler öğretme çabasına giren, didaktik kitaplar basmamak en büyük kriterimiz diyebiliriz. Çünkü bizce bunun tersi bir bakış açısı tam da çocuğu, hak ve özgürlüklerinden yoksun bırakan bir bakış açısı. Çocukların çocuklar olarak var oluşlarını önemsiyoruz ve onları edebî değeri yüksek ve alt metinleri zengin kitaplarla buluşturmaya çalışıyoruz. Kitaplarda anlatılan dünyaların da kendimiz ve çocuklar için arzuladığımız dünya gibi olmasına dikkat ediyoruz.&nbsp;</blockquote>

Yetişkin ile ilgili hikayeler