Kendimize bir soralım. Kaçımız, ben kırılgan bir insanım, kırılganlıklarım var, kırılgan olmayı önemsiyorum, kırılganlıklarımdan besleniyorum…Ya da benzeri bir cümle kurmuşuzdur hayatımızda? Hatta ne demektir kırılganlık her birimiz için?Türk Dil Kurumu, kırılgan olma hali için, “kolay ve çabuk kırılan”, “kolay ve çabuk gücenen” gibi tanımlamalar kullanıyor, ki aslında bunlar, kırılganlığı tanımlamak için oldukça yetersiz. Belki de dilimizde bu anlamda tam manasıyla bir tanım bile yok. İngilzce’de “Vulnerability” olarak geçen kırılganlık hali, Oxford Sözlüğü’nde “güçsüz olma hali; fiziken ve duygusal olarak çabuk incinebilme” olarak tanımlanmış. Eh, “incinebilirlik” girdi en azından işin içine, belki işimizi biraz daha kolaylaştırır.Yıllarını bu konuyu (ve bunun yanında utanç, cesaret, korku gibi konuları) araştırmaya adamış kişilerden biri olan Brené Brown, “Daring Greatly” adlı kitabında (bu kitap kendisinin Türkçe’ye çevrilen kitaplarından biri değil) kırılganlığı "belirsizlik, risk ve duygusal anlamda maruz kalma" olarak tanımlıyor. Bu anlamda kırılganlık, rahatlık alanımızdan çıktığımızda veya bizi kontrolü gevşetmeye zorlayan bir şey yaptığımızda hissettiğimiz kararsız ve belki de nahoş olarak nitelendirebileceğimiz bir duygu.Zaman içindeki okumalarımdan, çalışmalarımdan sonra benim “kırılganlık” için içimden geçen hal, “incinebilirliğimin görünür hale gelebilmesi” derdim belki de. Hassas olduğum konuların, zorlandığım duyguların, içinden geçmeye çalıştığım acıların ve zorlu hallerin görülebilmesi, duyulabilmesi. Ve bununla tamam olabilmek. Çünkü kendime aynada baktığımda ilk gördüğüm şey fiziken ve manen güçlü bir insan olsa da, insan olmanın getirilerinden biri olarak “hassas” olabilme ve hissedebilen bir varlık olduğum için de “hislerimi açık etme” ihtiyacı en temelde duruyor her zaman. İşte bu en temelde duran hassasiyetlerimizi bastırmaya ve saklamaya kalktığımızda, dışarıya sunduklarımız korku, panik ve öfke ya da benzeri başka zorlayıcı duygular olabiliyor.Birçok başka kültürde de olduğu gibi, içinde yaşadığımız kültürde öncelikle erkekliğin, sonrasında insanlığın tanımı, güçlü olmak, güçsüz yönlerini ustaca saklamak, “açık vermemek” üzerine kuruluyor. Günün sonunda “büyük balık küçük balığı yer” değil mi? Bu gibi atasözleriyle de iyice yerleşen "güçlü ol" algısında, hep büyük bir balık olmak için savaşmalı belki de. Küçükken bu ve bunun gibi kim bilir neler neler minicik zihnimize gelip yerleşiyor ve büyüyüp aslında daha geniş bir kap olup, kapsayıcı hale gelerek, her türlü deneyime alan açacağımıza; görünüşü büyük ama içi sıkışık ve daralmış, o sıkışıklığa sığmasını istemediğimiz her türlü olumsuzluğu dışarıya yönelten insanlar olup çıkıveriyoruz.İşte yeniden geniş bir kap olmanın yolu, önce insan olduğumuzu, hissedebiliyor olduğumuzu tekrar hatırlamak, sonra da bu kapta yer alan her şeyi mercek altına almaktan geçiyor diye düşünüyorum. Kırılganlık da bunlardan bir tanesi. Ancak bu noktada, yine Brené Brown’ın altını çizdiği önemli bir noktayı hatırlatmak istiyorum. Kırılganlık dediğimiz şey, her şeyimizi ulu orta açık etmek değildir. Bunun bazen böyle algılandığını fark ediyorum. Özellikle sosyal medyada, kırılganlığını en çok ortaya koyma müsabakası başlamış gibi hissettiğim zamanlar oluyor. Brené Brown, o komik uslubuyla diyor ki; bikini ağdanızı sosyal medyada paylaşmak kırılganlık değildir. İletişim çok önemli evet, ve doğal olarak kırılganlık da ilişkiler içinde var olur. Paylaşımla var olur. Ancak “Güven, kırılganlıktan önce gelir.” Birilerine güveniriz ve sonra onlarla kırılganlıklarımızı paylaşırız. Zamanla kırılganlık ve güven üst üste biner. Zamanla inşa ederiz. Hikayelerimizi, dinlemeyi hakeden kişilerle, o güveni kurduğumuz kişilerle paylaşırız. Yani aslında hikayemizi dinlemek bir ayrıcalıktır.&nbsp;Öylesine paylaşmak değildir kırılganlık. Sınırları olmayan bir kırılganlık, kırılganlık değildir.Bunu bilmek ve anlamaya çalışmak, belki sizin de konuya bakış açınıza bir katkı sunabilir. Yani eğer bugün, başka insanların hayatlarına bakıp, ben neden kendimi Instagram’da, Facebook’ta bu kadar rahat açık edemiyorum, demek ki ben kırılganlıklarımla barışık değilim, kendime bu anlamda güvenmiyorum gibi bir sonuca varıyorsanız, bilin ki bu gerçek bir düşünce değil. Sosyal medyada gördüklerimize ilişkin bir çok düşüncenin gerçek olmadığı gibi.Kadınlar olarak, bu gibi konularla çalışmamız daha olası ve bunu da her türlü manevi ve kişisel gelişim alanında görebiliyoruz. Bu bence sevinilecek bir durum çünkü kadınların kendini ilerletmesi, gelecek nesillerde cinsiyetten bağımsız olarak çok daha sağ duyulu nesillerin yetişmesine de destek olacaktır. &nbsp;Son olarak yine Brené Brown’un, araştırmaları sırasında kalpten yaşayan kadınların ne için uğraştıkları&nbsp;ve neleri hayatlarından çıkartmaya çalıştıklarına ilişkin listesini paylaşmak istiyorum:Neleri Hayatından Çıkarmaya Çalışıyorlar:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kendilerini ve çevrelerindekileri yargılamak</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Mükemmeliyetçilik</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Sürekli kendini başkaları ile kıyaslamak</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Çok az eğlenmek</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Çok fazla çalışmak</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Korkularla hareket etmek</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kırılganlığını gizlemek</li></ul>Ne için uğraş veriyorlar:&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yaratıcılık</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kahkaha</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Neşe</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Özüne uygun davranma</li></ul>Dilerim her birimiz için kendi hassasiyetlerimizi, incinebilirliklerimizi görme imkanı ve bunları güven içinde paylaşma imkanı doğsun. Dilerim kabuklarımız kırılsın, kabımız genişlesin.

İçimdeki Dünya

Kırılganlığı kendi içimizde bir anlasak, belki de her şey kolaylaşacak. 

Kırılganlıklarım Var Benden Öte

Babamın küçükken bana sıklıkla Tanju Okan’ın “Papatya Gibisin Beyaz ve İnce”&nbsp;şarkısını söylediğini hatırlıyorum. Bu şarkı bende o zamanlar ağlama isteği yaratıyor, sanki birinin kalbi kırılmış gibi hissettiriyordu. Belki bir çocuğun kendisini narin ve güçsüz hissetmesiyle ilgili olarak, o günkü duygularımı günümüzde “kırılgan” diye tanımladığımız kişilerden biri gibi hissetmemle açıklayabiliriz belki. Bu anıya nereden geldim? Bu hafta anlatacağım konu kasımda yayımlanan Kırılganlık Haritası’yla ilgili. Kulağımda yine bu şarkı var. Çünkü konu “papatya gibi narin kişileri” içeriyor.&nbsp;Kırılganlık:&nbsp;Kelimenin kökeniyle ilgili kaynaklar Latince yara anlamına gelen vulnus kelimesinden türetildiğini yazıyor. Nitekim yaralanabilirlik olarak Türkçeye çevrildiğini de belirtelim.&nbsp;Hasar görebilir, yani hassas veya savunmasız anlamlarını barındıran kırılganlık terimi, en geniş anlamıyla çevresel ve toplumsal değişimlere uyum sağlama açısından zarar görmeye müsait olma hâlini anlatıyor. Bu fiziksel hem de ruhsal olarak güçsüzleşmeye sebep olduğu gibi sıklıkla ekonomi ve sosyoloji tezlerinden karşımıza <a fr-original-style="" href="http://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/m2020-151-1951" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">çıkıyor</a>.&nbsp;Harita:&nbsp;İBB’ye bağlı ekiplerin 11 Mart 2020’de Türkiye’de görülen ilk koronavirüs vakasının ardından projelendirdiği <a fr-original-style="" href="https://kirilganlik.istanbul/harita/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">harita</a>, dört ana başlık altında 39 ilçenin analizini gösteriyor. Dört başlık üzerinden mekânsal yoğunluğa, ulaşıma göre, mekânsal yayılma riskine bağlı, sosyoekonomik duruma bağlı kırılganlığı irdeliyor. 961 mahallenin tek tek 22 alt başlıkta derlenen verileri bize nerelerin daha kırılgan ve pandemi koşullarında zorlanabileceğini gösteriyor. Bu noktada kullanılan veriler, mahalledeki AVM sayılarından mahalle sakinlerinin eğitim durumuna, toplu ulaşım sefer sıklıklarından para yardımına başvuran kişilerin oturduğu mahallelere çeşitleniyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neden önemli?&nbsp;</h2>Nüfusu resmî rakamlara <a fr-original-style="" href="https://istatistik.istanbul/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">göre</a> 16 milyona dayanan İstanbul’da kilometre kare başına 3 bin kişi düşüyor. Nüfusun yarısından fazlasının eğitim durumunun lise ve altı olduğu görülüyor. Şehrin sakinlerinin yaşlarına bakınca da en yüksek yüzdenin 35-39 yaş aralığındaki kişilere ait olduğunu görüyoruz. Buna sayısı yüksek diğer yaş aralıklarını da ekleyince 20-49 yaşlarının en büyük yani Y ve Z kuşağının güçlü bir kitleyi oluşturduğu ortaya çıkıyor. Şehrin bizlere umut vadeden noktası enerjik bir kitleye ev sahipliği yapması, en büyük zorluğu ise yine bu kitlenin her açıdan sağlıklı bir şekilde hayatına devam edebilmesi. Proje, ham verinin toplanması, analizi ve senteziyle şehrin müdahaleye ihtiyaç duyan noktalarını; dolayısıyla saha ekiplerini işaret ediyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sonuç nedir?</h2>Hangi mahallelerin kamusal alan mobilyalarının temizliğine dikkat edilmesi gerektiği, yardım hattıyla telefondan destek sağlamak için kaç kişilik ekiplerin çalışması gerektiği, sefer sıklıkları, çocuklar için çevrim içi oyun hizmetleri, barınma imkânı bulunmayan kişiler için boş olan kaç yapının gerektiğini bildiriyor.&nbsp;Sentez sonuçlarına göre kalabalığın hareket eğrisiyle ve hareket edebileceği kamusal alanlarla doğru orantılı mekânsal yayılma riskine bağlı kırılganlık en yüksek Zeytinburnu'na bağlı Beştelsiz Mahallesi'nde yaşanıyor. Sosyoekonomik açıdan en kırılgan gruplar ise Arnavutköy'e bağlı Fatih, Yunus Emre ve Atatürk Mahallelerinde ikamet ediyor. Ulaşıma bağlı kırılganlık, toplu taşımayı yoğun kullanan kesimlerin verileriyle şekillenirken Üsküdar'ın Mimar Sinan Mahallesi birinci sırada yer alıyor. Kentsel yoğunluğa bağlı kırılganlığın ölçümü de bu konuda Başakşehir'deki Ziya Gökalp Mahallesi'nin düzenlemeye ihtiyaç duyduğunu gösteriyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Büyük resim var mı?&nbsp;</h2>Haritalama sistemiyle bilginin işlenmesi yeni olmamakla beraber uygulandığı takdirde tebessüm ettiren sonuçlar veriyor. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ekipleri kırılganlığın ölçümüyle ilgili rehberler hazırlarken Dünya Ekonomik Forumu'nda en kırılgan şehirlerin listesi hâlâ haber <a fr-original-style="" href="https://www.weforum.org/agenda/2017/01/these-are-the-most-fragile-cities-in-the-world-and-this-is-what-we-ve-learned-from-them/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">niteliği taşıyor</a>. Bütün bunlara rağmen henüz "yangına su atılmasının" ilerisine geçemediğimizi söyleyebiliriz. Fakat bu, dünyanın bu kırılgan gruplara eğilmediğini söylemiyor. Koronavirüs özelindeki kırılganlık haritalamaları bir kenarda dursun, gelecekte kırılganlığı eşit vatandaşlıklara evirmek için daha çok uygulamalarıyla karşılaşacağımız aşikâr. Çünkü irili ufaklı <a fr-original-style="" href="https://www.sodemsen.org.tr/YuklenenDosyalar/Dokumanlar/DunyadanOrnekler_Kitap_Baskiya_Rev2.pdf" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">eylemlerin</a> heyecanı bizi de yavaş yavaş sarıyor.

Aposto İstanbul

Bütün dünya hastalıkta ve sağlıkta vatandaşlarının yanında olduğunu ve olacağını göstermeye çalışıyor. İstanbul'da bunun için nasıl çalışmalar yürütülüyor? 

kırılganlık ile ilgili hikayeler