2024 sinemasında yolun yarısı: Bir keşif ve öneri listesi

Yıl sonu listeleri popüler bir çılgınlığa dönüşmüş durumda. Sinema cephesinde birçok büyük yapımın yılın son çeyreğine sıkışıyor olmasıysa bu durumu yılın ilk yarısında, hatta ilk üç çeyreğinde gösterime giren filmler açısından bir dezavantaja çeviriyor. Güncel olanın akılda kalıcılığı ve gösterişli olanın hatırlanışı, yılın ilk yarısındaki birçok bağımsız yapımın, yaratıcı sürprizin ve ilginç keşfin liste dışı kalmasına sebep oluyor. Oysa geriye dönüp bakmak yılın her noktasında güzel, yarısında da.

Variety’nin ödül sezonu editörü Clayton Davis, yılın ilk yarısında gösterime giren filmlerin ödül şanslarını değerlendirdiği yazısına şu cümlelerle başlıyor: 

Yılın ilk yarısındaki filmlerin Oscar şansları hakkında söylentiler bu yıl her zamankinden daha sessiz görünüyor. Yine de Zendaya, Cannes’dan ödülle dönen Jesse Plemons ve Hollywood’un yeni “hit man”i Glen Powell gibi yıldızlar sezon sonuna kadar ödül konuşmasında kalmayı umut edenler arasında olacak. [...] Dune: Part Two, 2022’deki selefi gibi yedi teknik kategorinin tamamında Oscar adaylığı elde edebilir. Pixar’ın büyük geri dönüşü Inside Out 2 ise En İyi Animasyon kategorisinin dışında da yarışa dahil olabilir.

Ben de yılın ilk yarısının öne çıkan filmlerini hatırlamak, bir yarı yıl değerlendirmesi yapmak ve sana bir keşif ve öneri listesi hazırlamak istedim:

Bir değerlendirme

Gişe: Box Office Türkiye’nin verilerine göre yılın ilk yarısında en çok izlenen film 2.83 milyonun üzerine izleyiciye ulaşan yerli animasyon Rafadan Tayfa 4: Hayrimatör; en çok izlenen yabancı film 1.43 milyonun üzerinde kişinin izlediği ve halen gösterimde olan Pixar animasyonu Inside Out 2 oldu. Box Office Mojo’nun verilerine göre ise ABD ve Dünya gişesinin ilk üç sırasında aynı filmler yer alıyor: Halen gösterimde olmasına rağmen ABD’de 500 milyon dolar, Dünya genelinde ise 1 milyar dolar eşiklerini çoktan geçen Inside Out 2’u, toplam gişe hasılatları Inside Out 2 altında kalan Dune Part Two ile Godzilla x Kong: The New Empire filmleri izliyor.

^{Inside Out 2 | Kaynak: Disney Studios Türkiye}

Festivaller: Avrupa’nın üç büyük film festivalinden ikisi yılın ilk yarısında düzenlendi. 73. Berlin Film Festivali’nde Altın Ayı Mati Diop imzalı belgesel film Dahomey, 77. Cannes Film Festivali’nde Altın Palmiye Sean Baker imzalı Anora filmlerinin oldu. Tolga Karaçelik imzalı The Shallow Tale, dünya prömiyerinin yapıldığı Tribeca Film Festivali’nde İzleyici Ödülü kazandı. 42. İstanbul Film Festivali’nin Uluslararası Yarışma’sında Anna Buryachkova’nın Forever Forever, Ulusal Yarışma’sında ise Nehir Tuna’nın Yurt filmleri Altın Lale’ye uzandı.

^{Nehir Tuna, İstanbul Film Festivali’nin Altın Lale ödülünü kabul ediyor. | Fotoğraf: Salih Üstündağ}

IMDb ve Letterboxd: Bir 2024 yapımı film, şimdiden IMDb Top 250 listesindeki yerini aldı bile: Dune: Part Two 1 Mart’ta 35. sıradan girdiği ve geçen aylarda 10. sıraya kadar yükseldiği listenin şu an 36. sırasında yer alıyor. Letterboxd ise geleneksel yarı-yıl raporunu hazırladı ve platformdaki kullanıcı puanlamalarına göre yılın ilk yarısının en iyi filmlerini listeledi: Buna göre Dune: Part Two, Letterboxd cephesinde de zirvede. Raporun başlığı ise dikkat çekici: “İki kere Zendaya, yüzlerce kunduz ve rekor sayıda Hint filmi”. Başlığın Zendaya kısmının Challengers ile Dune: Part Two’ya bir referans olduğunu anlamak zor değil. Başlığın kalanını ise henüz Türkiye’de izleyemediğimiz, 19. yüzyıldaki bir satışçının yüzlerce kunduzla karşı karşıya geldiği siyah-beyaz bağımsız yapım Hundreds of Beavers’ın listede ikinci sırada olması ve 25 filmlik listedeki Hint filmlerinin sayısının geçen seneye oranla 3’ten 7’ye yükselmesiyle açıklayabiliriz.

^{Letterboxd kullanıcılarının puanlarına göre 2024 yılının ilk yarısının en iyi 10 filmi}

Hollywood Film Eleştirmenleri Birliği’nden Yarı Yıl Ödülleri: Hollywood Film Eleştirmenleri Birliği, yıl sonundaki kalabalıktan sıyrılmayı ve alışılmışın dışına çıkmayı her yıl haziran sonunda dağıttığı yarı yıl ödülleriyle başarıyor. Birlik bu seneki adaylıkları açıkladı ve ödüllerini dağıttı: Denis Villeneuve imzalı Dune: Part Two (7) en çok adaylığı elde ederken, onu Luca Guadagnino’nun Challengers (6), Alex Garland’ın Civil War (6) ve David Leitch’in The Fall Guy (6) filmleri izledi. Dune: Part Two En İyi Film, En İyi Yönetmen ve En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu (Austin Butler) ödüllerini kazanarak en çok ödül kazanan film oldu. Onu En İyi Kadın Oyuncu (Zendaya) ve En İyi Senaryo ödüllerini kazanan Challengers ile En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu (Katy O’Brian) ve En İyi Bağımsız Film ödüllerini kazanan Rose Glass imzalı Love Lies Bleeding izledi. Hit Man’deki rolüyle Glen Powell, En İyi Erkek Oyuncu seçildi.

Bir liste

Eksiklerini tamamlaman için 2024’ün ilk yarısının öne çıkan 10 filmi ve 1 keşif:

^{Challengers | Kaynak: MUBI}

Film: Challengers
Yönetmen: Luca Guadagnino
Süre: 131 dakika
Nerede izleyebilirsin? Filmi Apple TV ve Google Play üzerinden kiralayabilirsin.

“Seks satar” sözü yine yanıltmadı. Luca Guadagnino’nun yeni neslin gözde oyuncularından üçünü (Zendaya, Josh O’Connor, Mike Feist) bir otel odasına kapattığı “o” sahnenin yansımalarıyla gördük ki, seksin kırıntıları, iması dahi yeterli. Üniversite yıllarında birbirlerinin hem en yakın arkadaşı hem de en büyük rakibi olan iki tenisçinin, aralarına giren bir diğer tenisçi ile sarsılan dengelerini merkezine alan ve cinsel gerilimin daimi olduğu film, tenisten zerre anlamayan beni dahi tenis sahnelerini soluk soluğa izlemeye, tenis terimlerini öğrenmeye itti. Trent Reznor ve Atticus Ross imzalı dinamik müzikler, üç oyuncunun kimyası ve bir tenis topunun üzerine kamera koyacak denli yenilikçi fikirler Challengers’ı yılın şimdilik en iyisi yapıyor benim için.

^{Civil War | Kaynak: TME Films}

Film: Civil War
Yönetmen: Alex Garland
Süre: 109 dakika

Civil War, Teksas ve California eyaletlerinin (filmde Western Forces olarak geçiyor) federal hükümetten ayrılmasını ve ülkenin dörde bölünmesini takiben başlayan iç savaşın ABD şehirlerini savaş alanına çevirdiği bir yakın gelecekte geçiyor. Hikaye, ABD başkanı tüm gücünü kaybetmeden New York’tan Washington D.C.’ye giderek onunla son bir röportaj yapabilmek için ölümü göze alan bir grup savaş gazetecisi ve savaş fotoğrafçısının gözünden anlatılıyor. Civil War, bir yandan gerilimli bir yol hikayesi, bir yandan post-apokaliptik bir savaş filmi, bir yandan da gazetecilik mesleğine dair bir film. Tüm bunları olabilmeyi ise kusursuz bir işçilikle, baştan Kirsten Dunst olmak üzere iyi oyunculuklarla ve matematiği iyi düşünülmüş bir senaryoyla başarıyor. 

Civil War filmi hakkındaki “Yakındaki savaş” başlıklı incelemeyi buradan okuyabilirsin.

^{Crossing | Kaynak: İKSV}

Film: Crossing
Yönetmen: Levan Akin
Süre: 106 dakika

And Then We Danced... filmiyle Gürcistan’daki ataerkil düzene başkaldıran ve homofobiye karşı duran yönetmenin bu ikinci filminin büyük çoğunluğu İstanbul’da geçiyor ve çekimleri de İstanbul’da yapılmış. Filmini Türkçe ve Gürcüceye aşina olmayan izleyici için “Türkçe ve Gürcüce cinsiyetsiz dillerdir. Üçüncü tekil şahıs için cinsiyet gözetmeksizin 'o' zamiri kullanılır” notuyla başlatmayı seçen yönetmenin gözlüğü İstanbul’u biraz tozpembe, olduğundan biraz fazla iyimser, hoşgörülü ve güvenli gösteriyor açıkçası. 

Kardeşinin ölümünün ardından trans yeğenini aramak için İstanbul’a gelen orta yaşlı kadın ve ona yardımcı olmak için peşine takılan genç erkek, dilini doğru düzgün bilmedikleri bu kentte tam olarak rastlamaları gereken insanlara rastlıyor, tam olarak tanık olmaları gereken şeylere tanıklık ediyor ve kendilerini tam olarak içine girmeleri gereken komünitenin içinde buluyorlar. Levan Akin’in masalsı dili ve İstanbul’u iyi seçilmiş şarkılarla bir müzik klibine dönüştüren görüntüleri, tüm inandırıcılıktan uzak iyimserliğine rağmen izlemesi keyifli ve göz dolduran bir film.

^{Dune | Kaynak: TME Films}

Film: Dune: Part Two
Yönetmen: Denis Villeneuve
Süre: 166 dakika

Dune: Part Two beni şaşırttı. Bunda Dune ile hâlihazırda o dünyaya istemsizce de olsa girmiş olmamın etkisi büyük. Artık kimden taraf olacağımı, “olayın” ne olduğunu bilmemin, karakterlerin motivasyonlarını ve hikayelerine dair bilgimin sıfırdan fazla olmasının... Ama ilk bölümde olmayıp da ikinci bölümde olan esas şey, filmin ve bu bilimkurgu evreninin simgelerinin daha açık bir şekilde okunabilmesi: Artık solucanların ne olduklarıyla değil ona binen birinin yaptığı güç gösterisiyle, artık baharatın ne olduğuyla değil onu kontrol etmenin ne demek olduğuyla ilgilenebiliyor olmanın hazzı... Ustalıkla kurgulanmış güzel görüntüler akarken ileri atlayıveren zamanda olanların bir şeyler kaçırdım hissi yaratmak yerine iyi aksiyon sahnelerine alan açtığını fark etmenin mutluluğu...

Dune: Part Two filmi hakkındaki “Çöl gezegeninde ikinci perde” başlıklı incelemeyi buradan okuyabilirsin.

^{Furiosa: A Mad Max Saga | Kaynak: TME Films}

Film: Furiosa: A Mad Max Story
Yönetmen: George Miller
Süre: 148 dakika

Salondan beklentimin altında bir film izleyerek çıkmama rağmen, hemen ardından Mad Max: Fury Road’u yeniden izleyince Furiosa: A Mad Max Saga’nın ne kadar iyi bir öncül film olduğunu anlıyorum. Filmin görkemli efektler ve aksiyonun dozu anlamında beklentilerinin altında kalabileceğini kabul ediyorum fakat birçok devam filmi ya da öncül filmde bulamadığımız bir hikaye derinliği, bütünlüğü ve (varacağı noktayı çok iyi bildiğimiz) karakter gelişimi var. Üstelik esas malzemeye kancayı takışı ve hemen hemen onun başladığı yerde bitiyor olmasıyla yarattığı tatmin duygusu da tarif edilemez.

Furiosa: A Mad Max Story filmi hakkındaki “İntikam ateşinin kaynağı” başlıklı incelemeyi buradan okuyabilirsin.

^{Hit Man | Kaynak: İKSV}

Film: Hit Man
Yönetmen: Richard Linklater
Süre: 115 dakika

Prömiyeri geçen yılki Venedik Film Festivali’nde yapılan son filmi de tam böyle bir film. Casus ya da aksiyon komedilerinin romantik komedilerle kesiştiği noktadaki hikayesiyle Hit Man, New Orleans’in en soğukkanlı kiralık katili gibi gözükse de aslında bu rolü polis teşkilatına yardım etmek için yapan sıradan bir adama odaklanıyor. Linklater, bir kez daha senaryo matematiği tahmin edilebilir dönemeçlerle dolu, hafif bir film yapmış olsa da izleyicisini asla sıkmıyor, onları soktuğu güvenli alanda yüzlerini asmalarına asla izin vermiyor. Olacakları tahmin edebilmek birer hayal kırıklığından ziyade birer başarı gibi hissettiriyor.

Hit Man filmi hakkındaki “Suçun sözde kaldığı bir komedi” başlıklı incelemeyi buradan okuyabilirsin.

^{Inside Out 2 | Kaynak: Disney Studios Türkiye}

Film: Inside Out 2
Yönetmen: Kelsey Mann
Süre: 96 dakika
Nerede izleyebilirsin? Film halen gösterimde.

Pixar animasyonları hiçbir zaman sadece “çocuk filmi” olmadı. Hatta bazılarının yetişkinlere katabilecekleri çocuklara katabileceklerinden fazlaydı. Tıpkı Inside Out gibi… [...] Inside Out 2 de farklı değil. Üstelik duyguları karakterlere dönüştüren Inside Out evrenine, yani küçük Riley’nin zihninin derinliklerine yolculuğumuzun bu devam filmi bizi Riley ve beş temel duygusu (Neşe, Üzüntü, Öfke, Korku ve Tiksinti) ile buluşturmakla sınırlı kalmıyor. Riley’nin ergenliğe girmesiyle, beyindeki kontrol merkezinde bir karmaşa hakim oluyor. “Yeni” duygulara yer açılması gerekiyor: Kaygı, Gıpta, Bıkkınlık ve Utanç…

Psikolog Duru Erdem ile izlediğimiz Inside Out 2 filmini ve Riley’nin yeni ve eski duygularını ergen psikolojisi üzerinden birlikte incelediğimiz “Ergen zihninde yıkım günü” başlıklı sohbeti buradan okuyabilirsin. 

^{Kinds of Kindness | Kaynak: Searchlight Pictures}

Film: Kinds of Kindness
Yönetmen: Yorgos Lanthimos
Süre: 164 dakika
Nerede izleyebilirsin? Film halen gösterimde.

Yapım şirketinin sinopsisinden filmin Cannes sonrası yayımlanan eleştirilerine dek birçok yerde “triptik bir masal” ifadesi kullanılıyor Kinds of Kindness için. Bugüne kadar tek ve bütünlüklü hikayeler anlatmayı seçmiş olan Lanthimos sineması için yeni bir tercih bu: Film, aynı oyuncuların (Jesse Plemons, Emma Stone, Willem Dafoe, Margaret Qualley, Hong Chau, Joe Alwyn ve Mamoudou Athie) farklı rollerde yer aldığı, tematik olarak benzeşse ve bir anlamda birbirini tamamlasa da kendi başlarına anlamlı ve farklı üç bölümden, üç kısa filmden oluşuyor.

Filmin kurgucusu Yorgos Mavropsaridis ile röportajımızı buradan, Kinds of Kindness filmi hakkındaki “Kontrol, sadakat ve merhamet” başlıklı incelemeyi buradan okuyabilirsin.

^{Kingdom of the Planet of the Apes | Kaynak: 20th Century Studios Türkiye}

Film: Kingdom of the Planet of the Apes
Yönetmen: Wes Ball
Süre: 145 dakika
Nerede izleyebilirsin? Film halen gösterimde.

Caesar’ın etrafında şekillenen üçlemenin ardından şimdi, yönetmen koltuğunu Wes Ball’un devraldığı Kingdom of the Planet of the Apes karşımızda. Film, War for the Planet of the Apes’teki savaşın ve Caesar’ın ölümünün yaklaşık 300 yıl sonrasında (“nesiller sonra...”) geçiyor ve insanların ilkel ve sığıntı bir yaşama zorlandığı, maymunların farklı görüşlerde ve farklı yaşam biçimlerinde kabilelere bölündüğü bir dünyada geçiyor.

Kingdom of the Planet of the Apes filmi hakkındaki “Maymunlar Cehennemi’nde yeni sayfa” başlıklı incelemeyi buradan okuyabilirsin.

^{Problemista | Kaynak: MUBI}

Film: Problemista
Yönetmen: Julio Torres
Süre: 104 dakika

Bugünlerde Fantasmas adlı dizisiyle gündemde olan El Salvador asıllı komedyen Julio Torres’in yazdığı, yönettiği ve başrolünü üstlendiği Problemista, bürokrasiyle savaş filmi, bir kendi ayakları üzerinde durmaya çalışma hikayesi. Özellikle yaratıcı endüstrilerde çalışan ya da sanatsal üretimde bulunanların yeni bir ülkede hayat kurmaya çalışırken karşılaştığı bürokratik sorunları, çıkmazları ve tüm bunların gerektirdiği ironik mizah anlayışı ile pratik çözümler bulma beceresini çok iyi yansıtıyor Torres’in kendi yaşamından izler taşıyan filmi. Umut vadeden El Salvadorlu oyuncak tasarımcısı Alejandro’nun New York’a taşınma hayallerinin önüne çıkan bürokratik engeller, onu New York sanat dünyasının en tuhaf bireylerinden birinin asistanı olmaya zorluyor. Tilda Swinton’ın her zamanki gibi çizgi dışı bir karaktere büründüğü filmde, bana kalırsa Torres’in espri anlayışına uzak olanların da bulacağı çok şey var.

Bir keşif

^{Snack Shack | Kaynak: Screen Rant}

Film: Snack Shack
Yönetmen: Adam Rehmeier
Süre: 112 dakika

90’larda büyümüş biri olarak 90’larda geçen büyüme hikayelerinin bende ayrı bir yeri var. 1991 yılında, Nebraska City’de geçen Snack Shack, yaz tatillerinde para kazanmak için halka açık bir yüzme havuzunun yanındaki büfeyi işletmeye karar veriyorlar. (Yeni bir keşif denilebilecek Conor Sherry’e, iki yıl önce The Fabelmans ile yıldızı parlayan Gabriel LaBelle eşlik ediyor.) Ortaklıkları ve dostlukları, aralarına giren bir genç kadın, kontrol delisi aileleri ve kendilerini keşfetme süreçleriyle defalarca tehlikeye giriyor. Filmin yılın ikinci yarısının sonunda da bu yıl izlediğim en eğlenceli gençlik filmlerinden ve en iyi bağımsız filmlerinden biri olarak kalacağına eminim.