Afrika

Güney yarımkürede Covid-19

İren Can Kuyucu

Son iki ayda, Covid-19 salgınının büyük çapta yayıldığı Kuzey Amerika ve Avrupa gibi gelişmiş ekonomilerde yarattığı yıkıcı etkileri gözlemleme şansımız oldu. Covid-19 vakaları, güney yarımkürede henüz kuzeyde olduğu kadar fazla sayıda değil. Güncel rakamlara baktığımızda vaka sayıları Latin Amerika’da 50 bin, Afrika’da 14 bin ve Avustralya’da 7 bin civarı olarak gözüküyor. Ne var ki salgın, Latin Amerika ve Afrika ülkelerinin ekonomilerinde kuzey yarımkürede neden olduğundan daha ciddi tahribat yaratmaya aday.

• Afrika Birliği (AU), salgının bölge ekonomisi üzerinde yarattığı etkilere ilişkin yayımladığı bir raporda kıtada 20 milyon kişinin işini kaybedebileceğini söylüyor. Salgın öncesinde Afrika Kalkınma Bankası (ADP), bölge ekonomisinin bu yıl %3,4 büyüyeceğini tahmin ediyordu; ancak AU raporu son gelişmeler nedeniyle %1 civarı daralma olacağını öngörüyor. AU araştırmacıları; kıta genelinde doğrudan yabancı yatırımlar, ithalat ve ihracat faaliyetleri, turizm ve petrol gelirleri gibi kalemlerin tamamında bu yıl önemli kayıplar olmasını bekliyor. Dünya Bankası ise geçtiğimiz günlerde yayımladığı bir raporda Sahra Altı Afrika’nın son 25 yıldaki ilk resesyonuna girebileceğini ve 100 milyar dolara kadar mali teşvike ihtiyacı olabileceğini söyledi. Banka, bu alt bölgenin ekonomisinde %2 ila %5 arasında bir daralma bekliyor.
• Hükümet tepkileri: Danışmanlık şirketi McKinsey, konuyla ilgili yayımladığı bir makalede salgının tüm dünyada hükümetlerin elini zorladığını ancak Afrika’daki hükümetlerin daha büyük zorluklarla karşılaşacağını belirtiyor. McKinsey’e göre bunun başlıca nedenleri bölgedeki hükümetlerin kısıtlı mali tepki kapasitesi, küçük veya mikro işletmelerin hâkim olduğu gayriresmî ekonomik yapı, genç nüfusla birlikte yaygın yoksulluk ve sağlık hizmetlerinin yetersizliği.
• Latin Amerika: Latin Amerika ve Karayipler Ekonomik Komisyonu (ECLAC), bu yıl bölge ekonomisinin asgari %1,8 daralmasını bekliyor. ECLAC raporu; bölgedeki sağlık hizmetlerinin yetersizliğine, salgın nedeniyle duran resmî eğitimin çocukların gıda güvenliğini ve bakımını olumsuz etkilediğine, bölgede hâlihazırda yüksek olan sosyoekonomik eşitsizliğin kayıt dışı çalışmayı ve çocuk işçiliğini tetikleyeceğine dikkat çekiyor. Raporda ayrıca; Latin Amerika merkezli şirketlerin %99’unun mikro ölçekli şirketler ya da KOBİ olduğu, bunların tüm istihdamın %60’ından fazlasını sağladığı ve salgının bu şirketler üzerindeki etkilerinin sosyal maliyetinin çok yüksek olacağı vurgulanıyor.
• Hükümet tepkileri: ABD merkezli düşünce kuruluşu Brookings Enstitüsü’nden Charles T. Call; özellikle Brezilya’da Jair Bolsonaro, Nikaragua’da Daniel Ortega ve Meksika’da Andres Manuel Lopez Obrador gibi liderlerin salgınla mücadele için harekete geçmekte geciktiğini söylüyor. Call, bölge ekonomisinin 2019’da sadece %0,2 büyüdüğünü belirterek Latin Amerika hükümetlerinin salgınla 2008 krizi dönemindeki görece güçlü mali pozisyonlarının aksine zayıf anlarında karşı karşıya kaldıklarını belirtiyor. Dünya Bankası, bölge ekonomisinin durumu üzerine yayımladığı bir raporda McKinsey’nin Afrika hükümetlerinin durumu konusunda söylediklerine benzer şekilde buradaki hükümetlerin de kısıtlı mali kapasite ve kayıt dışı ekonomi gibi sebeplerle zor durumda olduğunu belirtiyor. Dünya Bankası; merkezî hükümetlerin özel sektörde oluşacak kayıpları absorbe etmesi, gerektiği takdirde stratejik sektörlerde faaliyet gösteren şirketlere sermaye yatırımı yapması ve finansal bir krizden kaçınmak için bankaları yeniden sermayelendirmesi gerektiğini söylüyor. Tüm bunlar yapılırken şeffaflığın korunması ise kilit noktalardan biri.