Köpe Ailesinin Tanıklıklarıyla Savaş ve Mütareke Yılları

15 Eylül – 27 Aralık
SALT Beyoğlu

Osmanlı’nın modernleşme sürecine ve tarih sahnesinden çekilmesine tanıklık eden Köpe ailesinin anılarına dayalı İmparatorluklar Arasında, Sınırlar Ötesinde sergisi, II.Meşrutiyet, I. Dünya Savaşı ve mütareke döneminden detaylı arşiv kayıtlarıyla görsel bir anlatı sunuyor. Aile üyelerinin Braşov, İstanbul, Selanik, Edirne ve Konya gibi şehirlerde şekillenen hayatları, itinayla muhafaza edilmiş kişisel belgeler aracılığıyla siyasal, toplumsal ve diplomatik tarihin dönüm noktalarına ışık tutuyor. Nefin Dinç (James Madison University), Erol Ülker (Işık Üniversitesi) ve Lorans Tanatar Baruh (SALT) tarafından hazırlanan sergi, İstanbul’daki Macar Kültür Merkezi tarafından destekleniyor.

• Ailenin hikâyesi: Ailenin hikâyesi; Transilvanya’nın Braşov şehri yakınlarında bir köyde doğup büyüyen ve Avusturya İmparatorluğu’nun baskılarından Osmanlı başkentine kaçan Andras Köpe ile Breton bir aileden gelen ve saatçi – mücevherci kardeşi Louis ile mimar kardeşi Pierre’e eşlik etmek üzere şehirde olan Léocadie Tallibart’ın yollarının İstanbul’da, Tanzimat Dönemi’nde kesişmesiyle başlıyor. Sergide, 1842’de evlenen çiftin ikinci çocuğu olan, Cenova kökenli Trabzonlu bir Levanten aileye mensup Rose-Marie Marcopoli ile 1882’de hayatını birleştirerek Charlotte, Ida, Taïb, Ferdinand, Antoine ve Eugène adlarında çocuk yetiştiren Charles’ın aile arşivinden mektupları da yer alıyor.
  
• Altı kardeş: Fransızca eğitim alan, konuşan, yazan ve hiçbir zaman Avusturya-Macaristan tabiiyetinden Osmanlı tabiiyetine geçmeyen altı kardeşten Taïb, 1914’te Braşov’a giderek müttefik Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun üniformasını giyerken Antonie, iki yıl sonra aynı orduya katılarak Suriye ve Filistin’de görev yapıyor. Savaşın ardından, iki imparatorluğun çöküş sürecinin başladığı dönemde çoğu İstanbul’da ikamet eden Köpe ailesi üyeleri; 1918’de Mondros Mütarekesi’ne, 1919’da Paris Barış Konferansı’na, 1920’de de şehrin İngiliz, Fransız ve İtalyan askerî makamlarınca resmen işgaline şahit oluyor.
  
• Çok uluslu imparatorluğun çok kültürlü sakinleri olan ve geriye çok kapsamlı bir aile arşivi bırakan Köpelerin yaşantıları, tabiiyet ve vatandaşlık ilişkilerinin ulusal kategoriler içerisinde belirgin ayrımlarla tanımlanmadığı tarihsel bir bağlamdan izler taşıyor. İmparatorluklar Arasında, Sınırlar Ötesinde, Antoine’in bu arşivden ciltler dolusu anı ve karikatürleri, görüntü ve ses kayıtlarının yanı sıra, büyük bir kısmı ağabeyi Taïb’e ait yüzlerce fotoğraftan bir seçkiyle Osmanlı ve Avusturya-Macaristan diplomatik ilişkilerinin gündelik hayata nasıl yansıdığına bakıyor. Antoine; bir aile tarihinden yola çıkarak 19. yüzyıldan 20. yüzyıla, imparatorluktan ulus devlete geçişte sınırların belirsizliğine, kimliklerin değişkenliğine ve hayatların devingenliğine dikkati çeken sergide temsil edilen yaşanmışlıkların önemini, şu sözlerle özetliyor:
  
  

"Anılarımı kaleme alma fikri aklıma 1945 yılında, I. Dünya Savaşı’ndaki (1914-1918) silah arkadaşlarımdan birinin cenazesi esnasında geldi. Tören sürerken bir yığın anı zihnimi kuşattı; bütün askerliğim bir film şeridi gibi gözlerimin önünden geçti. Çocuklarıma hayatımı ve başımdan geçen olayları anlatmam gerektiğini düşündüm [...].

Hatıratımda okuyucuyu eğlendirecek anekdotlar ile büyükannem ve büyükbabam, ebeveynlerim ve kardeşlerimin hayatı hakkında detaylar var. Bu yaşanmışlıklara değer veriyor, çocuklarım ve torunlarımla paylaşarak onları onurlandırıyorum. Askerlik hayatım üzerinde çok fazla durmuş olabilirim. Şu an size biraz çocuksu geliyor olabilir ama unutmayın, zamanla gitgide daha büyük bir önem teşkil edecek bütün bu hususlar. Çünkü her biri, artık var olmayan Avusturya-Macaristan ordusunu ve bir daha asla yaşanmayacak bir dönemin (la Belle Époque [Batı Avrupa tarihinde 1871 ile 1914 arasında ‘Güzel Dönem’ olarak bilinen savaşsız yıllar]) âdetlerini anlatıyorlar.

23 Şubat 1970
Hyattsville (Maryland), ABD
A. Köpe"

İmparatorluklar Arasında, Sınırlar Ötesinde sergisini 27 Aralık’a kadar SALT Beyoğlu’nda ziyaret edebilirsiniz. Sergi ve paralelindeki kamu programları ile ilgili ayrıntılı bilgi için: saltonline.org