Yemen'de savaşın geleceği

Arap yarımadasında küçük bir ülke olan Yemen, zorlu bir iç savaşın ortasında acı çeken sivillerin merkezi hâline geldi. Sekiz yıldır süren çatışmanın bir iç savaş olmaktan çıkıp İran destekli Husiler ve Suudi Arabistan liderliğindeki çok uluslu koalisyon arasında bir vekâlet savaşına dönüştüğü düşünülüyor. Savaşın; bölgedeki El-Kaide mensuplarının dayanak noktalarını genişletmelerine olanak sağladığı gibi, ülkenin altyapısını yok ederek halkı derin bir yoksulluğa sürüklediği görülüyor.

Karikatür: Carlos Latuff

• Bir adım geriden: Çatışma 2014’te Yemen’e istikrar getiremeyeceği gerekçesiyle Cumhurbaşkanı Abdullah Salih'in görevini başkan yardımcısı Mansur Hadi'ye devretmesiyle başladı. Göreve gelen Hadi hükümeti yolsuzluk, işsizlik gibi çeşitli sorunlarla başa çıkmaya çalışırken Husi hareketi, başkent Sanaa’yı kontrol altına alarak hükümetin istifasına sebep oldu. ABD, Birleşik Krallık ve Fransa’dan askerî destek alan Suudi Arabistan; Körfez ülkeleriyle birlikte 2015’te bölgedeki Husileri yenip Hadi hükümetini yeniden kurmayı amaçlayan bir hava harekâtı başlattı.

Taraflar
 

• İran: Orta Doğu’da önemli aktörlerden biri olan İran’ın, suçlamaları reddetse bile Husilere askerî destek sağladığı biliniyor. İran'ın; bölgedeki Suudi ve ABD hakimiyetine meydan okumak, İran'dan Akdeniz'e uzanan koridoru ve Bab al-Mandeb’in kontrolünü sağlamak için hareket ettiği görülüyor.
  
  
• Suudi Arabistan: İran Suudi Arabistan’ın güvenliğine büyük bir tehdit oluşturduğu için Suudilerin Husilerin Yemen'deki kontrolünü kabul etmesi, düşmanın güney sınırına yerleşmesine izin vermeleri anlamına geliyor. Birleşmiş Milletler raporlarına göre ABD ve Birleşik Arap Emirlikleri’nden askerî destek alarak Husileri etkisizleştirip bölgedeki İran etkisini azaltmak ve Yemen’in uluslararası alanda tanınan hükümetini yeniden kurmak amacıyla hareket eden Suudi Arabistan’ın bölgede savaş suçları işlediği biliniyor.
  
  
• Husiler: Yemen nüfusunun üçte birini temsil eden Şii topluluğu, Suudi destekli Selefi İslam'ın yayılmasına karşı çıkıyor. Daha fazla ekonomik kaynak ve siyasi katılım talep ettiği bilinen Husiler, Kuzey Yemen'deki meşruiyetlerinin uluslararası alanda tanınmasını istiyor.
  
  
• ABD: 2000'lerden bu yana Yemen'de terörizmle mücadeleye yatırımlarıyla bilinen ABD, 2015’te Suudi sınırlarının güvenliği ve Bab al-Mandeb’den serbest geçişin etkilenmemesi için doğrudan harekât düzenlemeden koalisyona askerî destek sağlayacağını duyurmuştu. Ancak Biden yönetimi altında ABD'nin Suudi Arabistan'la ilişkilerinin, 2018'de Cemal Kaşıkçı'nın öldürülmesi ve Suudilerin Yemen'deki insani krizdeki rolü gibi çeşitli sebeplerle kötüleştiği düşünülüyor. Suudi Arabistan'a yapılan askerî desteği sonlandıracağını duyurarak ateşkes çağrısında bulunan Joe Biden’ın bu tutumu tartışma yaratıyor; zira hareketin Husilerin iktidarını sağlamlaştırmasına yardımcı olmasından ve bölgedeki güvenliğin sağlanamamasından endişe ediliyor.
  
  
• Yemen Dışişleri Bakanı Ahmet bin Mübarek, Husilerin barışı engellediğini ifade ederek “İran’ın, halkının servetini Yemen’deki milisleri silahlandırmak için kullandığını” söyledi. Bölgedeki askerî desteği azaltabilmek için İran’a daha sert yaptırımlar uygulanmasını isteyen Mübarek, Yemen'e barış getirmek için ABD ile çalışmaya istekli olduklarını belirtti. Mart 2021 itibarıyla BM’nin atadığı özel temsilci Martin Griffiths, savaşa siyasi bir çözüm bulmak için ateşkes çabalarının sürdüğünü bildirdi.
  
  
• Halkın durumu: BM, Yemen'deki insani krizi dünyanın “en kötüsü” olarak tanımlıyor ve nüfusun %80'inden fazlasının yiyecek, su ve sağlık hizmetlerine erişemediğine dikkat çekiyor. Beş yıldır savaşın sebep olduğu ölüm sayısının 18 bini aştığı söylenirken Covid-19 salgınının bu sayıyı daha da artırmasından endişe ediliyor. Tarafların işkence ve cinsel şiddet içeren eylemleriyle insan hakları hukukunu ihlal ettiklerini belirten BM, bunun savaş suçu teşkil edebileceğini söylüyor. Salgının yarattığı ekonomik krizle birçok ülkenin yardımları kestiği Yemen'de ekonomik sıkıntılara dayanamayan halkın iki gün önce hükümet sarayını bastığı biliniyor.
  
  
• Ne olacak? Yemen’in içinde bulunduğu savaş, Orta Doğu'da istikrarsızlık yaratarak İran ile Suudi Arabistan arasındaki gerilimi artırdı. Uluslararası toplum Yemen savaşına siyasi bir çözüm getirmek isterken çatışmanın sona erdirilmesi bölgedeki grupların kararlarına ve barış müzakerelerine dâhil edilip edilmeyeceklerine bağlı. ABD, Suudi Arabistan'ın üzerinde baskı uygulayarak süreçte kritik bir rol üstlenebilir ancak İran’dan da Husileri durduracak somut bir adım gelmediği sürece bölgede barışın sağlanmasının oldukça zor olacağı düşünülüyor.