Görsel

Görsel: IMDB

Memleri (mi:im diye okunuyor) ilk defa bayılarak izlediğimiz müthiş belgesel serisi “Through the wormhole” da duymuştuk. Başından kalkamadan seyrettikten sonra merakımızı gidermek için biraz da okuduk. Öğrendiklerimizi sizinle paylaşacağımız gün bugünmüş.

Richard Dawkins 1976 yılında yayınlana kitabı “The Selfish Gene” de bu kavramı ortaya atıyor. Biz memleri kısaca “kültürel genler” gibi düşünebiliriz: kültürel bilgiyi taşıyan en küçük birim. Pek çok özellik atalarımızın genleri vasıtasıyla nasıl bize aktarılıyorsa, kültürler de memlerle transfer ediliyor, hatta şekilleniyor. Mem taklit yoluyla bir insandan diğer insana yayılan bir fikir, sözcük, davranış ya da tarz olarak tanımlanabilir. Kendilerini insandan insana kopyalıyor, mutasyona uğruyor ve evrimsel seçim kriterlerine karşılık vererek uyum sağlıyorlar: yani memlerde de doğal seçilim var. Her mem yayılıp kültürün kalıcı bir parçası olamıyor. Çeşitleniyor, değişiyor, rekabet ediyor ve çok yayılabilirler ise nesilden nesle miras kalıyorlar. Bazılarının yayılımı daha az “doğurgan”, onlar kalıcı olamıyorlar. Memlerin bazıları ev sahiplerine (insanlar) fayda sağlarken diğerleri zararlı olabiliyor, yani kalıcı olmalarının şartı fayda sağlamak değil. Onlar zihinlerimizde yaşayan minik virüsler gibi, tek dertleri kendilerini kopyalamak, size zarar vermek pek de umurunda değil anlayacağınız.

Görsel: BILIS

Size pandemi döneminin ruhuna uygun bir mem örneği verelim: çocukluğumuzda misafir geldiğinde ilk iş kolonya ikram edilirdi. Sonraları ortadan kalkar gibi olan bu davranış pandeminin omuz vermesiyle kendini tekrardan hızla kopyalamaya başladı. Çantamızda kolonya taşıyor, karşılaştığımız herkese sunuyoruz. Bir de (çok şükür ki) soyu tükenen memden bahsedelim: yine, çocukluğumuzda, salonda orta sehpada çok şık bir sigaralıkta “misafir sigarası” durur, konuklara özenle ikram edilirdi. Şimdi düşününce ne kadar korkunç geliyor. Memlerden bahsedip bir de korkunç deyince aklımıza hızla yayılan bir sözcük geldi: “aynen”. Umarız nesilden nesle aktarılan memlerden olmaz, tez vakitte unutulur.